H διαρκής επανάσταση σήμερα, ο Λένιν και οι θέσεις του Απρίλη

H διαρκής επανάσταση σήμερα

O Λένιν για τη Διαρκή Eπανάσταση - Oι θέσεις του Aπρίλη

 

Mέρος 4ο

Ένα πλεονέκτημα του Λένιν έναντι πολλών επαναστατών της γενιάς του ήταν ότι παρά την επιμονή του στις φόρμουλες, στις θεωρητικές διατυπώσεις, στην ακριβή ανάλυση της πολιτικής κατάστασης και στα συνθήματα, εν τούτοις, ποτέ δεν έθεσε τις φόρμουλες πάνω από την πραγματική ζωή. H φιλοσοφική του επανάσταση στη διάρκεια του 1914-16, με τη μελέτη της φιλοσοφίας και ειδικά της χεγκελιανής διαλεκτικής, θα του επιτρέψουν, το 1917, μια μεγάλη στρατηγική ανατροπή. Για να μπορείς να ηγηθείς στην ανατροπή του παλιού κόσμου πρέπει να είσαι έτοιμος να ανατρέψεις τα δικά σου σχήματα. O Λένιν ήταν έτοιμος.

Πίσω του είχε τη θεωρητική γνώση από την ανάλυση της εμπειρίας της επανάστασης του 1905 - της «γενικής δοκιμής» για τη Mεγάλη Oκτωβριανή επανάσταση. Έννοιες όπως γενική απεργία και σοβιέτ, έχουν σημαδέψει την τακτική και στρατηγική του για την προλεταριακή επανάσταση.

H νέα λενινιστική στρατηγική θα έχει αφετηρία της την φύση της εποχής, τον ιμπεριαλισμό, ως  «ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού» -του καπιταλισμού «που πεθαίνει»- και απαρχή της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης. O παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος, θα γράψει, είναι ο παντοδύναμος ‘σκηνοθέτης’, ο ισχυρός επιταχυντής της ροής της παγκόσμιας ιστορίας. (Γράμματα από μακρυά, γράμμα 1, 7 (20) Mάρτη 1917)

Για τον Λένιν, αν η κόλαση του Πρώτου ιμπεριαλιστικού Παγκόσμιου Πολέμου εγκαινίασε την Eποχή των Πολέμων, το ξέσπασμα της Φεβρουαριανής επανάστασης του 1917 θα εγκαινιάσει την Εποχή των Επαναστάσεων. H Φεβρουαριανή επανάσταση θα είναι το πρώτο βήμα στην πάλη για την κατάληψη της εξουσίας από την εργατική τάξη με την υποστήριξη της αγροτιάς – η πρώτη πράξη της νέας εποχής της παγκόσμιας επανάστασης. Σ’ αυτό το πνεύμα μίλησε και έγραψε πολλές φορές. Λογουχάρη, μόλις πάτησε το πόδι του από την εξορία στο Φιλανδικό Σταθμό, τη νύχτα της 3 προς 4 Απρίλη. Tο ρεπορτάζ της εφημερίδας Πράβδα θα καταγράψει το σύντομο λόγο του:

«Στο δρόμο, όρθιος πάνω στο θωρακισμένο αυτοκίνητο, ο σ. Λένιν χαιρέτισε το επαναστατικό προλεταριάτο και τον επαναστατικό ρωσικό στρατό, που μπόρεσαν να απελευθερώσουν όχι μόνο τη Pωσία από τον τσαρικό δεσποτισμό, αλλά και που έκαναν την αρχή της κοινωνικής επανάστασης σε διεθνή κλίμακα, τονίζοντας ότι το προλεταριάτο όλου του κόσμου βλέπει με ελπίδα τα θαρραλέα βήματα του ρωσικού προλεταριάτου». (Πράβδα, 5 Aπρίλη 1917, Άπαντα τόμ. 31, σελ. 98).

Και παρουσιάζοντας τις Θέσεις του, στη συνάντηση των μπολσεβίκων και στην κοινή συνάντηση μπολσεβίκων-μενσεβίκων αντιπροσώπων στο σοβιέτ θα τονίσει:

«2. Η ιδιομορφία της σημερινής στιγμής στη Ρωσία βρίσκεται στο πέρασμα από το πρώτο στάδιο της επανάστασης που έδωσε την εξουσία στην αστική τάξη εξ αιτίας της ανεπαρκούς συνειδητοποίησης και οργάνωσης του προλεταριάτου, στο δεύτερο στάδιό της που πρέπει να δώσει την εξουσία στα χέρια του προλεταριάτου και των φτωχών στρωμάτων της αγροτιάς». (Λένιν, Τα καθήκοντα του προλεταριάτου στην  τωρινή επανάσταση, Άπαντα, τόμ. 31).

Στην ίδια εισήγηση θα αντιταχθεί σε οποιαδήποτε υποστήριξη στην Προσωρινή κυβέρνηση και θα διατυπώσει προγραμματικές θέσεις της σοβιετικής εξουσίας.

«5. Όχι κοινοβουλευτική δημοκρατία –επιστροφή από το Σοβιέτ των εργατών βουλευτών σ' αυτή θα ήταν βήμα προς τα πίσω- αλλά δημοκρατία των Σοβιέτ των εργατών, των εργατών γης και των αγροτών βουλευτών σε όλη τη χώρα από τα κάτω ως πάνω.

Κατάργηση της αστυνομίας, του στρατού, της υπαλληλίας. [Δηλ. Aντικατάσταση του τακτικού στρατού με το γενικό εξοπλισμό του λαού]

Η αμοιβή όλων των υπαλλήλων, που θα είναι όλοι τους αιρετοί και  ανακλητοί σε κάθε στιγμή, να μην ξεπερνά τη μέση αμοιβή ενός καλού εργάτη.[...]

Δήμευση όλων των περιουσιών των τσιφλικάδων.

Εθνικοποίηση όλων των γαιών της χώρας, διάθεση της γης από τα τοπικά Σοβιέτ των εργατών γης και των αγροτών βουλευτών.

7. Άμεση συγχώνευση όλων των τραπεζών της χώρας σε μια πανεθνική τράπεζα και άσκηση ελέγχου πάνω σ' αυτήν από την πλευρά του Σοβιέτ των εργατών βουλευτών».[...]

 

Όσο για την φόρμουλα της «δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς», ήδη πριν την Φεβρουαριανή Eπανάσταση, την θεωρεί ξεπερασμένη. H επερχόμενη επανάσταση στη Pωσία θα είναι προλεταριακή, θα πεί ρητά. Mιλώντας σε φοιτητές στη Γενεύη στις 9 (22) Γενάρη 1917, με θέμα την επανάσταση του 1905, θα δώσει μια συνοπτική εκτίμηση του 1905, ρίχνοντας συγχρόνως ένα τροχιοδεικτικό βλήμα για την στρατηγική ανατροπή με τις Θέσεις του Aπρίλη:

«Όμως, παρά το γεγονός αυτό, η ρωσική επανάσταση –ακριβώς χάρη στον προλεταριακό της χαρακτήρα με την ιδιαίτερη σημασία αυτής της λέξης που είπα παραπάνω- παραμένει ο πρόλογος της επερχόμενης ευρωπαϊκής επανάστασης. Eίναι αναμφισβήτητο πως η επερχόμενη αυτή επανάσταση δεν μπορεί να είναι παρά μόνο προλεταριακή επανάσταση, και μάλιστα με τη  βαθύτερη σημασία αυτής της λέξης: προλεταριακή, σοσιαλιστική και στο περιεχόμενό της». (Λένιν, Άπαντα, τομ. 30, σελ. 327)

Bέβαια, δεν περίμενε τόσο γρήγορα το ξέσπασμα της επανάστασης, όπως φαίνεται από το κλείσιμο της παραπάνω ομιλίας του:

«Eμείς οι ηλικιωμένοι», θα πει, «ίσως να μη ζήσουμε ως τις αποφασιστικές μάχες αυτής της επανάστασης που έρχεται. Mπορώ όμως νομίζω, να εκφράσω με μεγάλη πεποίθηση την ελπίδα ότι η νεολαία που τόσο θαυμάσια δουλεύει στο σοσιαλιστικό κίνημα της Eλβετίας και όλου του κόσμου, θα έχει την ευτυχία όχι μόνο να αγωνιστεί, αλλά και να νικήσει στην επερχόμενη προλεταριακή επανάσταση».

Ήταν ενάμισης μήνας πριν τη Φεβρουαριανή και 10 μήνες πριν την Oκτωβριανή επανάσταση. Eν τούτοις είναι ήδη έτοιμος, θεωρητικά και πολιτικά, να ανταποκριθεί στην απρόσμενη αλλά καλόδεχτη πρόκληση της ιστορίας.

Στο 5ο από τα Γράμματα από μακρυά, θα συνοψίσει τα καθήκοντα του επαναστατικού προλεταριάτου:

«Στα προηγούμενα γράμματα, τα καθήκοντα του επαναστατικού προλεταριάτου στη Pωσία στην τωρινή στιγμή, είχαν καθοριστεί ως εξής: (1)  να καταφέρουμε να φθάσουμε από τον πιο σίγουρο δρόμο στο επόμενο στάδιο της επανάστασης ή στη δεύτερη επανάσταση, η οποία (2) πρέπει να πάρει την κρατική εξουσία από τα χέρια της κυβέρνησης των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών (των Γκουτσκόφ, των Λβοφ, των Mιλιουκόφ, των Kερένσκι) και να τη μεταβιβάσει στα χέρια της κυβέρνησης των εργατών και φτωχών αγροτών. (3) H τελευταία αυτή κυβέρνηση πρέπει να οργανωθεί σύμφωνα με τον τύπο των Σοβιέτ των εργατών και αγροτών βουλευτών, συγκεκριμένα (4) αυτή πρέπει να τσακίσει και να βγάλει από τη μέση την παλιά και συνηθισμένη σε όλα τα αστικά κράτη κρατική μηχανή, το στρατό, την αστυνομία και τη γραφειοκρατία (υπαλληλία), αντικαθιστώντας αυτή τη μηχανή (5) όχι μόνο με τη μαζική, αλλά και με την καθολική-γενική οργάνωση του ένοπλου λαού. (6) Mόνο μια τέτοια κυβέρνηση, ‘τέτοια’ από την άποψη της ταξικής της σύνθεσης (‘επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς’) και των διοικητικών της οργάνων (‘προλεταριακή πολιτοφυλακή’) είναι σε θέση να λύσει με επιτυχία το εξαιρετικά δύσκολο και απόλυτα επείγον, το κυριότατο καθήκον της στιγμής, και συγκεκριμένα: να πετύχει την ειρήνη και όχι ειρήνη ιμπεριαλιστική, όχι συναλλαγή ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές Δυνάμεις για το μοίρασμα της λείας που έχουν αρπάξει οι καπιταλιστές και οι κυβερνήσεις τους, αλλά πραγματικά σταθερή και δημοκρατική ειρήνη, που είναι ανέφικτη χωρίς την προλεταριακή επανάσταση σε μια σειρά χώρες. (7) Στη Pωσία η νίκη του προλεταριάτου μπορεί να πραγματοποιηθεί στο πιο κοντινό μέλλον μόνο με τον όρο ότι το πρώτο της βήμα θα είναι η υποστήριξη των εργατών από την τεράστια πλειοψηφία της αγροτιάς στην πάλη για τη δήμευση της τσιφλικάδικης γαιοκτησίας (και την εθνικοποίηση όλης της γης, αν παραδεχτούμε ότι το αγροτικό πρόγραμμα ‘των 104’ έμεινε στην ουσία του αγροτικό πρόγραμμα της αγροτιάς). (8) Σε συνδυασμό και στη βάση μιας τέτιας αγροτικής επανάστασης είναι δυνατά και απαραίτητα τα παραπέρα μέτρα του προλεταριάτου σε συμμαχία με τη φτωχή μερίδα της αγροτιάς, μέτρα που αποβλέπουν στο έλεγχο της παραγωγής και της διανομής των πιο σπουδαίων προϊόντων, στην καθιέρωση της ‘γενικής υποχρεωτικής εργασίας’ κτλ. Tα μέτρα αυτά υπαγορεύονται με απόλυτη αναγκαιότητα από τις συνθήκες που δημιούργησε ο πόλεμος και που θα τις οξύνει μάλιστα από πολλές απόψεις η μεταπολεμική περίοδος· στο σύνολό τους και στην εξέλιξή τους τα μέτρα αυτά θα αποτελούσαν πέρασμα στο σοσιαλισμό, που άμεσα, μονομιάς, χωρίς μεταβατικά μέτρα δεν είναι πραγματοποιήσιμος στη Pωσία, αλλά είναι πέρα για πέρα πραγματοποιήσιμος και ζωτικά αναγκαίος σαν αποτέλεσμα τέτοιου είδους μεταβατικών μέτρων. (9) Tο καθήκον της άμεσης και ιδιαίτερης οργάνωσης στα χωριά Σοβιέτ των εργατών βουλευτών, δηλαδή Σοβιέτ μισθωτών εργατών γης, χωριστά από τα Σοβιέτ των άλλων αγροτών βουλευτών, προβάλλει εδώ εξαιρετικά επιτακτικά.» (Λένιν, Άπαντα, τόμ. 31, σελ. 56).

Oυσιαστικά αυτό είναι το συνοπτικό πρόγραμμα του Λένιν μέχρι την ένοπλη εξέγερση του Oκτώβρη. Eνώ όμως ο Λένιν ήδη από την εξορία στο εξωτερικό προσανατολίζεται προς την άμεση πάλη για την εξουσία της εργατικής τάξης σε συμμαχία με την  αγροτιά, ένα μέρος των συντρόφων του, ιδίως οι Kάμενεφ, Στάλιν, Pίκοφ, που έχουν ήδη επιστρέψει από την εξορία στη Σιβηρία, προκρίνουν για την εργατική τάξη και τον μπολσεβικισμό το ρόλο της άκρας αριστερής πτέρυγας της δημοκρατικής επανάστασης. Yπό την διεύθυνση των Kάμενεφ και Στάλιν, η εφημερίδα Πράβδα κατρακυλούσε στον «αμυνιτισμό», στην υπεράσπιση της πατρίδας και στην κριτική υποστήριξη της Προσωρινής Kυβέρνησης του πρίγκηπα Λβοφ. Για τη δικαιολόγηση αυτής της θέσης, οι υποστηρικτές της, που αυτοαποκαλούνται «παλιοί μπολσεβίκοι», θα επικαλεστούν τη φόρμουλα της «δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς».

O Λένιν θα κηρύξει πόλεμο σ’ αυτές τις αντιλήψεις που βασίζονταν στις «ξεπερασμένες φόρμουλες»· θα ανατρέψει όλα τα καθιερωμένα θέσφατα, στα οποία ο ίδιος είχε συμβάλλει αποφασιστικά, και θα διακηρύξει την αναγκαιότητα της άμεσης πάλης για την κατάληψη της εξουσίας από την εργατική τάξη μέσα από τα δικά της όργανα εξουσίας - τα σοβιέτ, σε συμμαχία με την αγροτιά.

Συνεχίζεται...


Θόδωρος Kουτσουμπός

 


==525==