ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1971 - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2019 Από το τέλος της Συμφωνίας του Bretton Woods στο Xάος! II

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1971 - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2019
Από το τέλος της Συμφωνίας του Bretton Woods στο Xάος!

του Σάββα Μιχαήλ


Mέρος δεύτερο (τελευταίο)


Β. Μπρέττον Γουντς ΙΙ ή Χάος;

Πριν τον Αύγουστο του 2019 είχε προηγηθεί ένας άλλος Αύγουστος-σταθμός: εκείνος του 1971, όταν ο Νίξον έδωσε τέλος στη σταθερή μετατρεψιμότητα του αμερικανικού δολαρίου σε χρυσό, τη νομισματική βάση των κεϋνσιανών Συμφωνιών του Μπρέττον Γουντς το 1944 και της μεταπολεμικής καπιταλιστικής επέκτασης, τερματίζοντας έτσι κι ανατρέποντας όλη την μεταπολεμική διεθνή τάξη πραγμάτων.
Τα μαθήματα από το Μπρέττον Γουντς και το άδοξο τέλος του, τον μακρινό εκείνο Αύγουστο του 1971, αποκτούν ξανά επικαιρότητα στον τωρινό Αύγουστο του 2019 και στο “καλοκαίρι του τρόμου”.

Μπρέττον Γουντς 1944-1971
             
Οι Συμφωνίες του 1944 δεν ήταν κάποιο τρικ νομισματικής πολιτικής που ταχυδακτυλουργικά επέτρεψε την μεταπολεμική καπιταλιστική άνθηση, την περιβόητη Ένδοξη Τριακονταετία, τις Trente Glorieuses. Ήταν αλληλένδετες με τις γεωπολιτικές Συμφωνίες της Γιάλτας και του Πότσδαμ μεταξύ Τσώρτσιλ, Ρούζβελτ και Στάλιν για τον χωρισμό της Ευρώπης, είχαν βασικό σκοπό με την ροή αμερικανικών κεφαλαίων να υψώσουν φραγμό στην ευρωπαϊκή επανάσταση που αναδύονταν μέσα από την ερειπωμένη ήπειρο και τα μαζικά κινήματα αντιφασιστικής αντίστασης. Θα ήταν αδύνατο να το πετύχουν εάν ο καπιταλισμός συνέχιζε να εφαρμόζει την οικονομική πολιτική που κατέρρευσε στο κραχ του 1929, με όσα τραγικά ακολούθησαν. Εξ ου και θεσπίστηκε ένα διεθνές πλαίσιο κεϋνσιανών παροχών στην εργατική τάξη βασισμένο στην σταθερή μετατρεψιμότητα του αμερικανικού δολαρίου  σε χρυσό.
Το νέο νομισματικό σύστημα έγινε δυνατό  όχι αυθαίρετα. Η Αμερική είχε στα θησαυροφυλάκιά της τα δύο τρίτα των αποθεμάτων του παγκόσμιου χρυσού και σαν η μεγαλύτερη καπιταλιστική υπερδύναμη επιβαλλόταν πια στην αναμφισβήτητη θέση της  παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας, μετά την παρακμή της Βρετανίας, όντας συνάμα και το πυρηνικό “αντίπαλο δέος” της Σοβιετικής Ένωσης, η ηγεσία του ΝΑΤΟ και του Ψυχρού Πολέμου, ο ισχυρότερος φραγμός στον “κομμουνιστικό κίνδυνο”.   
Συνάμα, όμως, το όλο πλαίσιο του Μπρέττον Γουντς ήταν υπονομευμένο από τις εσωτερικές αντιφάσεις του κεφαλαίου. Η σταθερή μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, στη σχέση 35 $ η ουγγιά χρυσού, μπορεί, προσωρινά, να βασιζόταν στην οικονομική πρωτοκαθεδρία της Αμερικής, στην πληθώρα κεφαλαίων της και στα πλεονάσματα χρυσού στο Fort Knox. Εγκαθίδρυε, όμως, μια πλασματική, και συνεπώς εφήμερη, ταύτιση ενός εθνικού νομίσματος, συμβόλου του χρήματος, με το καθολικό ισοδύναμο, τον χρυσό ως Χρήμα.
Με άλλα λόγια, με όρους του μαρξικού Κεφαλαίου, ωθήθηκε στα ακραία της όρια η αντίφαση ανάμεσα στη χρηματική μορφή της αξίας και την αξία που αποκρυσταλλώνει σαν υπόστασή της αφηρημένη ανθρώπινη εργασία. Το νόμισμα ως σύμβολο χρήματος ταυτίστηκε με το συμβολιζόμενο χρήμα και η χρηματική μορφή της αξίας με την αξία, αποκόβοντας κι αγνοώντας όλες τις αναγκαίες, διαλεκτικές διαμεσολαβήσεις ανάμεσά τους που έφερε στο φως ο Μαρξ στην καταλυτική κριτική του της  πολιτικής οικονομίας.
Μια παρόμοια αγνόηση ή άρνηση των διαλεκτικών μεσολαβήσεων και του νόμου της αξίας, έκαναν παλιά και συνεχίζουν να κάνουν και σήμερα όλες οι παραλλαγές “ορθόδοξης” και “ανορθόδοξης”  αστικής οικονομικής σκέψης: κεϋνσιανοί, νεοκεϋνσιανοί, μετα-κεϋνσιανοί, νεοφιλελεύθεροι, μετα-νεοφιλελεύθεροι, η σχολή του Minsky, έως τους σημερινούς υποστηρικτές της Μοντέρνας Νομισματικής Θεωρίας (Modern Monetary Theory MMT) κι όσους φετιχοποιούν την νομισματική πολιτική σαν το κεντρικό πρόβλημα ή την μαγική λύση του προβλήματος της καπιταλιστικής κρίσης.
Όμως, ήδη το 1944, η εγκαθίδρυση μιας πλασματικής, αδιαμεσολάβητης σχέσης μεταξύ δολαρίου - χρυσού στο Μπρέττον Γουντς έκφραζε το γεγονός ότι γινόταν ιστορικά πια αδύνατη μια επιστροφή στον παλιό κανόνα χρυσού (Gold Standard) που είχε χρεοκοπήσει το 1929 φέρνοντας το κραχ και την μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930. Ήταν μια έμμεση, έμπρακτη, αντικειμενική παραδοχή και προσαρμογή το γεγονός ότι ο ρόλος του νόμου της αξίας είχε παρακμάσει πια και έπρεπε να ξεπεραστεί η αξιακή μορφή, η ρυθμιστική αρχή  του καπιταλιστικού  τρόπου παραγωγής.
Κάτω από την επιφάνεια της μεταπολεμικής καπιταλιστικής άνθησης, στα πλαίσια του Μπρέττον Γουντς, λειτουργούσαν κι οξύνονταν όλες οι εσωτερικές αντιφάσεις του κεφαλαίου. Στην πλασματική ταύτιση δολαρίου-χρυσού εκδηλώνονταν η παρακμή του νόμου της αξίας, η ίδια η φύση της εποχής μας ως εποχής της ιμπεριαλιστικής καπιταλιστικής παρακμής και (μη γραμμικής) μετάβασης στον πανανθρώπινο κομμουνισμό.
Οι συσσωρευόμενες, επεκτεινόμενες διεθνώς, οξυνόμενες, εσωτερικές αντιφάσεις του κεφαλαίου εκδηλώνονταν σε διαρκώς οξυνόμενα κρισιακά επεισόδια (π.χ. κρίση χρυσού τον Μάρτιο 1968) κα σε εξωτερικές αντιφάσεις-ανταγωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία (βλ. Γαλλία του Ντε Γκωλ κι Αμερική), που ολοένα πιο δύσκολα κάλυπτε ο αντικομμουνιστικός κοινός μανδύας του Ψυχρού Πολέμου. Τελικά, το όλο οικοδόμημα θα καταρρεύσει τον Αύγουστο 1971 και θα ξεσπάσει η παγκόσμια κρίση με αχαλίνωτο πληθωρισμό, οικονομική κάμψη, πολιτικούς σεισμούς, τον πόλεμο του Γιόμ Κιπούρ το 1973, τον 4πλασιασμό της τιμής του πετρελαίου, την παγκόσμια ύφεση .

Από την  Κόκκινη Δεκαετία στα Χρόνια του Χειμώνα

Πριν την έκρηξη της κρίσης, στη διάρκεια των κλυδωνισμών, μετά την κατάρρευση του 1971, θα απλωθεί σε όλο τον πλανήτη το παλιρροϊκό επαναστατικό κύμα της “κόκκινης δεκαετίας”, του Μάη του ‘68, του ιταλικού φθινόπωρου, της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα, των αντιπολεμικών κινητοποιήσεων για το Βιετνάμ, της ιστορικής νίκης της Βιετναμέζικης Επανάστασης ενάντια στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, την άνοδο των ένοπλων λαϊκών απελευθερωτικών κινημάτων σε Μέση Ανατολή, Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική, την Πορτογαλική Επανάσταση, την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πτώση των δικτατοριών στη Νότια Ευρώπη, τη νίκη των Σαντινίστας στη Νικαράγουα, τον θρίαμβο της Ιρανικής Επανάστασης ενάντια στο καθεστώς του Σάχη και την ιμπεριαλιστική Αμερική με τα ολιγαρχικά - αστικά ερείσματά της στην περιοχή.
Ο αντιδραστικός ρόλος των ηγεμονικών, ακόμα, ρεφορμιστικών και σταλινικών γραφειοκρατιών μέσα στο εργατικό κίνημα κι η ανωριμότητα των επαναστατικών οργανώσεων σταμάτησαν την παλίρροια - για να ακολουθήσει η άμπωτη του επαναστατικού κινήματος και τα “Χρόνια του Χειμώνα” (Félix Guattari), από την δεκαετία του 1980.
Το πολιτικό κενό, την έλλειψη και κρίση επαναστατικής ηγεσίας του παγκόσμιου προλεταριάτου, αξιοποίησε το κεφάλαιο για να εξαπολύσει την δικιά του οικονομική - πολιτική αντεπίθεση σε πλανητική κλίμακα.
Ραχοκοκκαλιά είχε την ιμπεριαλιστική οικονομική στρατηγική του λεγόμενου “νεοφιλελευθερισμού” και της χρηματιστικής παγκοσμιοποίησης που εγκαινιάστηκαν από την Βρετανία της Θάτσερ και την Αμερική του Ρήγκαν, για να επιβληθούν λίγο-πολύ παντού, σε βάρος των λαών, με την παγκόσμια οικονομία του χρέους και το μαστίγιο του ΔΝΤ.
Σ’ αυτές τις διεθνείς συνθήκες, όλες οι άλυτες εσωτερικές αντιφάσεις της Σοβιετικής Ένωσης και του γραφειοκρατικού “υπαρκτού σοσιαλισμού” κορυφώθηκαν φέρνοντας την άδοξη “ενδόρρηξη” (implosion) της ΕΣΣΔ και της Ανατολικής Ευρώπης, την κατάρρευση, την αντεπαναστατική στροφή στην καπιταλιστική παλινόρθωση με επικεφαλής την ίδια την κρατική-κομματική γραφειοκρατία.

Το τέλος του “τέλους της Ιστορίας”

Βιάστηκαν, όμως, να θριαμβολογήσουν οι καπιταλιστές για την “τελική κι οριστική νίκη” του συστήματός τους και το “τέλος του κομμουνισμού, των Επαναστάσεων, της ίδιας της Ιστορίας”. Η ιστορική, αναντίρρητη διάψευση ήρθε με την χωρίς προηγούμενο παγκόσμια καπιταλιστική κρίση του 2007/08, την χρεοκοπία του νεοφιλελευθερισμού ως οικονομικής στρατηγικής, την ενδόρρηξη αυτήν την φορά της χρηματιστικής καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης.
Ένα κοινωνικό σύστημα στην ιστορική του εξάντληση και παρακμή αδυνατεί να λύσει τις εσωτερικές του αντιφάσεις, τις αναπαράγει σε μεγαλύτερη κλίμακα, τις οξύνει, τις “παγκοσμιοποιεί”. Ο ιμπεριαλισμός της Αμερικής, της ΕΕ και του ΝΑΤΟ απέτυχε μέχρι τώρα να αξιοποιήσει για την κυριαρχία του την ίδια την διαδικασία της παλινόρθωσης στην Ανατολή, ώστε να αποικιοποιήσει τον πρώην σοβιετικό χώρο και την Κίνα. Από αυτό το αδιέξοδο των εσωτερικών αντιφάσεων του κεφαλαίου ξεπηδούν οι εξωτερικές του αντιφάσεις, οι ανταγωνισμοί με την ΕΕ και σήμερα κυρίως με την Κίνα και την Ρωσία, όπου, με τη σειρά τους, εμφανίζονται νέα εμπόδια, στρεβλώσεις, αντιφάσεις, αδιέξοδα στην διαδικασία καπιταλιστικής παλινόρθωσης κι ενσωμάτωσης στην παγκόσμια αγορά.

Είναι πλέον φανερό ότι η Κίνα γνωρίζει πια, το 2018-19, την μεγαλύτερη επιβράδυνση της οικονομικής της ανάπτυξης μετά από δεκαετίες. Δεν μπορεί, ακόμα κι αν ήθελε, να παίξει το σχετικά “σταθεροποιητικό” της ρόλο στην κλυδωνιζόμενη παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία και αγορά, όπως το έκανε στο παρελθόν, μετά το Ασιατικό κραχ του 1997 και μετά την είσοδό της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001 ή με τα πακέτα αναθέρμανσης της οικονομίας της και αύξησης της ζήτησης πρώτων υλών μετά το παγκόσμιο κραχ του 2008.
Το “καλοκαίρι του τρόμου”, ο καυτός αλλά θυελλώδης Αύγουστος του 2019, η παγκόσμια κρίση σε νέο ποιοτικό άλμα, δεν ξεκινάνε πρωταρχικά από την νομισματική ή την χρηματοπιστωτική σφαίρα, από τον εμπορικό πόλεμο HΠΑ-Κίνας, την κλιμάκωσή τους σε νομισματικό πόλεμο ή από την αποτυχία της μίας ή της άλλης νομισματικής πολιτικής την τελευταία δεκαετία. Αντίθετα, πρέπει να προσεγγιστούν εμβαθύνοντας στην ιστορική-υλική πηγή από όπου ξεπηδούν όλες αυτές οι παράγωγες εκδηλώσεις της καθολικής, δομικής, συστημικής κρίσης του καπιταλισμού.
Πρέπει, βεβαίως, να αναλυθούν προσεκτικά και σε βάθος, χωρίς προκατασκευασμένα σχήματα, όλα τα νέα φαινόμενα: η αποτυχία των νομισματικών παρεμβάσεων μετά την Lehman Brothers, οι καινούργιες θύελλες στα χρηματιστήρια, η Αργεντινή, το Brexit και οι κλυδωνισμοί στην ΕΕ, οι εμπορικοί και νομισματικοί πόλεμοι, η σύγκρουση Αμερικής/Κίνας, και ΝΑΤΟ/Ρωσίας, η τάση προς ιμπεριαλιστικούς πολέμους, τον κρατικό αυταρχισμό, τον φασισμό ή, επίσης, οι νέες κινητοποιήσεις των μαζών, οι λαϊκές εξεγέρσεις και νεοφανή κινήματα (σαν τα “Κίτρινα Γιλέκα” στη Γαλλία), ο νέος κύκλος επαναστάσεων μετά την βίαιη καταστολή της Αραβικής Άνοιξης (Σουδάν, Αλγερία) κ.λπ. Αλλά η μελέτη των εκδηλώσεων της κρίσης πρέπει να διερευνά και να βρίσκει τις διαμεσολαβήσεις με την ανάπτυξη των συνολικών αντιφάσεων του κεφαλαίου, ανακαλύπτοντας τις ίδιες τις κινητήριες δυνάμεις της καθολικής κρίσης, την ανισόμερη και συνδυασμένη ανάπτυξή της, την ιστορική ανεπανάληπτη ιδιαιτερότητά της σε κάθε συγκεκριμένη συγκυρία, περίοδο και εποχή.

 “Ο αληθινός φραγμός της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής”, έγραφε ο Μαρξ, “είναι το ίδιο το κεφάλαιο”, η αντίφαση ανάμεσα σε “μια παραγωγή που είναι μόνο για το κεφάλαιο” και τις βαθύτερες απαιτήσεις “μιας ανεμπόδιστης ανάπλασης της διαδικασίας της ζωής [ erweiternde Gestaltung des Lebensprozesses] για την κοινωνία των παραγωγών […]” (Das Kapital ΙΙΙ, Kapitel XV, Dietz Verlag Berlin 1973 p.260, οι υπογραμμίσεις στο πρωτότυπο).
Πώς, όμως, το κεφάλαιο γίνεται φραγμός στον εαυτό του στην προχωρημένη εποχή της καπιταλιστικής παρακμής, στη φάση της όψιμης χρηματοοικονομικής παγκοσμιοποίησης - και στην ενδόρρηξή της το 2007 και μετά; Πώς αναπτύσσεται η αντίφαση του παρακμασμένου καπιταλισμού με τις “βαθύτερες απαιτήσεις μιας  ανεμπόδιστης ανάπλασης της διαδικασίας της  ζωής” που κινεί πρωτοφανή, ετερογενή κινήματα μαζών, όπως είναι οι γιγαντιαίες κινητοποιήσεις γυναικών σε Αργεντινή και Βραζιλία ή τα “Κίτρινα” και τώρα τα “Μαύρα Γιλέκα” στη Γαλλία ή τις κινητοποιήσεις ενάντια στην κλιματική καταστροφή; Ποια η παρουσία κι ο ρόλος της εργατικής τάξης στα λαϊκά κινήματα μαζών; Ποια, τελικά, τα πολιτικά καθήκοντα μιας μαχητικής, οργανωμένης επαναστατικής εμπροσθοφυλακής που δεν θέλει και δεν πρέπει να αποκοπεί από τα κινήματα μαζών, χωρίς να διαλυθεί στη σύγχυση, τις αυταπάτες, τους περιορισμούς αυτών των κινημάτων, χωρίς σεχταριστική αυτο-αναφορικότητα και χωρίς άγονους απολίτικους κινηματισμούς;
Αυτά και πολλά άλλα πιεστικά και ανοιχτά ερωτήματα θα μένουν αναπάντητα χωρίς μια διεξοδική, συλλογική, αδογμάτιστη μαρξιστική προσέγγιση, ανοικτή σε όλα τα ρεύματα της καθολικής ανθρώπινης χειραφέτησης.

Μετά την φανερή αποτυχία λύσης της δεκάχρονης παγκόσμιας κρίσης και καθώς συντελείται το νέο της άλμα, μπαίνει επιτακτικά όσο ποτέ το ερώτημα: Τί ακριβώς συμβαίνει στον ερειπωμένο κόσμο την συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και, προπαντός, τί πρόκειται να συμβεί; Ποια η προοπτική;
Οι κεντρικοί τραπεζίτες και οικονομικοί εγκέφαλοι των αρχουσών τάξεων του ιμπεριαλιστικού Βορρά, στη φετινή συνάντησή τους στο Jackson Hole, τον καυτό και θυελλώδη τούτο Αύγουστο του 2019, τον μήνα τον πιο σκληρό, επικεντρώθηκαν στη συζήτηση για την νομισματική πολιτική, την αναποτελεσματικότητά της, τα αδιέξοδά της. Ο Ντράγκι που ετοιμάζει ένα νέο πακέτο ποσοτικής χαλάρωσης πριν φύγει από το πόστο του στην ΕΚΤ τον Οκτώβριο, στις αρχές της χρονιάς το είχε πει: “βρισκόμαστε σε ένα κατασκότεινο δωμάτιο  και προχωράμε με μικρά βήματα”. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο σαφής ομολογία ανυπαρξίας στρατηγικής.
Πολύς λόγος έγινε το καλοκαίρι αυτό για τις τύχες του πλαισίου εμπορικών - χρηματικών σχέσεων που ονομάσανε (λαθεμένα) Μπρέττον Γουντς ΙΙ.
Τον Αύγουστο του 1971 κατέρρευσε οριστικά και αμετάκλητα, μέσα από τις αφόρητες αντιφάσεις του, το κεϋνσιανό οικοδόμημα του Μπρέττον Γουντς. Παρέμεινε, όμως, αναμφισβήτητη η ηγεμονία του αμερικανικού δολαρίου σαν διεθνούς νομίσματος σε όλες τις συναλλαγές και σαν διεθνούς αποθεματικού, καθώς η Αμερική παρέμεινε το ισχυρότερο και ηγεμονικό κέντρο του παγκόσμιου καπιταλισμού με την καταναλωτική της ικανότητα να αποτελεί μια γιγάντια οικονομική μηχανή ζήτησης.
Αναπτύχθηκε έτσι μια ολοένα πιο παρασιτική σύνδεση ανάμεσα στην Αμερική με τα τεράστια ελλείμματα και χρέη και τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή η αλληλοσύνδεση αναδύθηκε αργά από τα ερείπια της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων και φούντωσε στις δεκαετίες της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης.
     
 “... μέσα από πικρή εμπειρία, οι αναδυόμενες οικονομίες μάθανε ότι για να προστατευτούν απέναντι στις συνέπειες [της παντοδυναμίας του δολαρίου] έπρεπε να συσσωρεύουν μεγάλα αποθέματα δολαρίων, που άρχισαν να γιγαντώνονται την δεκαετία του 1990 και κορυφώθηκαν το 2014. Οι αγορές δολαρίου στις αναδυόμενες αγορές το κρατούσαν υπερτιμημένο και ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών από τις αναδυόμενες αγορές. Η Αμερική άρχισε να συσσωρεύει μεγάλα, επίμονα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών. Με άλλα λόγια, η υπερβολική της κατανάλωση χρηματοδοτούνταν δανειζόμενη από τον αναδυόμενο κόσμο που επένδυε τα δολάριά του σε αμερικανικά χαρτιά. Αυτή η χρηματική ροή από οικονομίες που συσσώρευαν αποθεματικά, με πρώτη-πρώτη την Κίνα, προς την Αμερική κι από τους Αμερικανούς καταναλωτές στις χώρες που συσσώρευαν αποθεματικά – ορίστηκε σαν Μπρέττον Γουντς ΙΙ” (Economist 17-23 Αυγούστου 2019, σ. 59)
 
Η ονομασία είναι λαθεμένη καθώς αυτό το πλαίσιο αλληλοσύνδεσης δεν έχει καμιά σχέση με τον κεϋνσιανισμό, όπως το Μπρέττον Γουντς του 1944-1971. Αντίθετα, αναπτύσσεται σε συνθήκες νεοφιλελεύθερου αντι-κεϋσιανισμού, κυριαρχίας του παγκοσμιοποιημένου χρηματιστικού κεφαλαίου, “λιτότητας” των εργαζομένων στο Βορρά και λεηλασίας λαών και πόρων στο Νότο.
Η παγκόσμια κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου έγινε ακόμα πιο ισχυρή σε πλανητική κλίμακα την τελευταία δεκαετία, μετά την παγκόσμια κρίση του 2007-08. Ενώ στην Αμερική αντιστοιχεί μόλις το 15% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 10% του παγκόσμιου εμπορίου, το αμερικανικό δολάριο χρησιμοποιείται ως μέσο συναλλαγής στο 50% του παγκόσμιου εμπορίου, στα δύο τρίτα του εξωτερικού χρέους των αναδυόμενων χωρών και καλύπτει τα δύο τρίτα των κρατικών αποθεμάτων ξένου συναλλάγματος  (Economist, 31 Αυγούστου-6 Σεπτεμβρίου 2019, σ. 59)
Την ίδια περίοδο, όμως, δοκιμάζεται και παρουσιάζει ρωγμές το όλο πλαίσιο χρηματικών ροών και αλληλοσύνδεσης από την Κίνα και τις “αναδυόμενες χώρες” προς την υπερχρεωμένη και ελλειμματική Αμερική, τον παγκόσμιο ηγεμόνα. Με την δραματική στροφή, όμως, που σημαδεύει η εκλογή του Τραμπ, την αμφισβήτηση, κατάργηση ή αναθεώρηση όλων των διεθνών διακρατικών συμφωνιών από την αμερικανική πλευρά, τον ανερχόμενο προστατευτισμό, τον κλιμακούμενο εμπορικό και νομισματικό πόλεμο κατά πάντων, ενάντια στην Γερμανία και την ΕΕ αλλά πρώτα απ’ όλα κατά της Κίνας, της ανερχόμενης δεύτερης οικονομικής υπερδύναμης. Το ψευδεπίγραφο “Μπρέττον Γουντς ΙΙ” καταρρέει, για να επιβληθεί βίαια, με οικονομική πίεση, εκβιασμό ή και πόλεμο, κάτω από νέους όρους η αμερικανική ιμπεριαλιστική ηγεμονία στον κόσμο,  με την γραμμή “America First”.
Έτσι, όμως, διασπείρεται το χάος παντού, στον υπόλοιπο κόσμο αλλά και στην ίδια την Αμερική.
Ο Τρότσκυ είχε αναλύσει έγκαιρα (βλ. Ευρώπη και Αμερική 1926, Πόλεμος και Τέταρτη Διεθνής 1934 κ.ά) ότι η Αμερική ήταν υποχρεωμένη να στηρίξει την εσωτερική της ισορροπία επιβάλλοντας μια διεθνή ισορροπία. Έτσι, όμως, “συγκεντρώνει τον δυναμίτη όλων των διεθνών αντιφάσεων στα θεμέλιά της”.
Εάν η καπιταλιστική Αμερική στην άνοδό της μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, και την αναμφισβήτητη πια εγκαθίδρυσή της στην παγκόσμια ιμπεριαλιστική ηγεμονία μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ζητά με απροκάλυπτες ή καλυμμένες επεμβάσεις να στηρίξει την εσωτερική εθνική ισορροπία της σε μια προς όφελός της διεθνή ισορροπία, μια Pax Americana, τώρα βλέπουμε την βλέπουμε να κάνει το εντελώς αντίθετο. Κινείται -τουλάχιστον από μια μερίδα της άρχουσας τάξης της και με εκπρόσωπο τον Τραμπ- να ανατρέψει κάθε ισορροπία στον κόσμο: στην Ασία και τον Ειρηνικό, στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή, στη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, στη Λατινική Αμερική. Από την επιβολή μιας Pax Americana, η σημερινή γραμμή “America First” σημαίνει “America against the Rest”, Bellum contra Omnes, “Νέα Τάξη” δια του χάους. Μια αντιδραστική ουτοπία, ή, καλύτερα, μια καταστροφική και αυτοκαταστροφική Δυστοπία.
Ο εξαγριωμένος κι αλαζονικός οικονομικός εθνικισμός των δυνάμεων του αμερικανικού κεφαλαίου που εκπροσωπεί ο ακροδεξιός Τραμπ, η απαίτηση να υποδουλώσει ή να συντρίψει κάθε αντίπαλο κι ανταγωνιστή, δεν εκφράζει μόνο την πρωτοκαθεδρία της Αμερικής αλλά και την αξεπέραστη παρακμή της.
Η Αμερική ως το υψηλότερο σημείο ανάπτυξης που έφτασε ιστορικά ο παγκόσμιος καπιταλισμός δεν είναι μόνον ο ηγεμόνας του και το κέντρο του. Είναι και το κέντρο της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης και η ακραία έκφραση της ιστορικής παρακμής του παγκόσμιου καπιταλισμού ως κοινωνικού συστήματος και τρόπου παραγωγής.
Ο μόνος διάδοχος της ιμπεριαλιστικής Αμερικής στην πρωτοκαθεδρία -όπως πρόβλεψε ο Τρότσκυ-  δεν μπορεί να είναι μια άλλη ανερχόμενη υπερδύναμη (ούτε φυσικά η Κίνα)  αλλά ο παγκόσμιος Κομμουνισμός. Αλλά αυτός θα είναι και το τέλος κάθε “πρωτοκαθεδρίας” μεταξύ εθνών, η εξαφάνιση κάθε σχέσης κυριαρχίας ανθρώπου από άνθρωπο.

Ο καπιταλιστικός κόσμος, με τους εμπορικούς και νομισματικούς πολέμους φαίνεται να τεμαχίζεται πάλι από τους οικονομικούς εθνικισμούς, να διαιρείται σε ανταγωνιστικά μπλοκ που ορθώνουν προστατευτικά δασμολογικά τείχη και προχωρούν σε γύρους ανταγωνιστικών υποτιμήσεων των νομισμάτων, όπως στη ζοφερή δεκαετία του 1930.
Μία μεγάλη διαφορά, ανάμεσα σε άλλες, όμως, υπάρχει τώρα σε σχέση με την δεκαετία του ‘30: η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, που προηγήθηκε την περίοδο 1980-2008, έχει εγκαθιδρύσει την ελεύθερη κίνηση των κεφαλαίων διεθνώς, με αποτέλεσμα κάθε νομισματική αναταραχή ή υποτίμηση να μην βελτιώνει την ανταγωνιστική θέση μιας χώρας ή ενός μπλοκ χωρών καθώς προκαλεί άμεσα την φυγή κεφαλαίων σε τεράστια κλίμακα, ρημάζοντας την ίδια την χώρα (Αργεντινή!) και προκαλώντας φοβερές, ανεξέλεγκτες συχνά, διεθνείς αναταράξεις. Με άλλα λόγια, σπέρνει χάος και το επιδεινώνει.     
Είναι η ίδια η βαθύτερη διεθνής αλληλοσύνδεση της παγκόσμιας οικονομίας που προκαλεί την ρήξη των εθνικών κρίκων της διεθνούς αλυσίδας - και της ίδιας της αλυσίδας. Σ’ αυτήν την κλιμακούμενη διαλεκτική αλληλεπίδρασης κι αλληλοδιείσδυσης, εναντιοδρομίας, θα έλεγε ο Ηράκλειτος, διεθνικού και εθνικού, η διεθνής αλληλοσύνδεση, ένα σημείο ιστορικής ανάπτυξης χωρίς πια επιστροφή, είναι κυριαρχική.
Η κρίση, η ρήξη ή αποσύνθεση των σχέσεων ανταλλαγής μεταξύ Αμερικής - Κίνας και “αναδυομένων” χωρών, η κατάρρευση του ψευδεπίγραφου “Μπρέττον Γουντς ΙΙ” δεν είναι η πρωταρχική πηγή, το θεμέλιο έδαφος αλλά συνέπεια της παγκόσμιας κρίσης που με την σειρά της αντεπιδρά και την επιδεινώνει. Η θεμελιακή και καθοριστική, σε τελευταία ανάλυση, αντίφαση δεν βρίσκεται στις σχέσεις ανταλλαγής αλλά στις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής (και το εθνικό Κράτος που τις περιφρουρεί και προωθεί) και οι οποίες βρίσκονται σε ακραία πια σύγκρουση με τον παγκόσμιο χαρακτήρα των σύγχρονων κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας. Ο κοινωνικός μεταβολισμός (Stoffwechsel) ανθρώπου / Φύσης ασφυκτιά όσο ποτέ πριν μέσα στην ιστορικά ξεπερασμένη, απολιθωμένη καπιταλιστική μορφή οργάνωσής του - ή και καταστρέφεται (Αμαζονία!)
Ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής έχει έρθει σε ασυμφιλίωτη σύγκρουση με τις απαιτήσεις της ίδιας της ζωής.
Η αναμέτρηση θα κλιμακωθεί την επόμενη περίοδο σε όλο τον κόσμο, στην Ευρώπη, στην ευρύτερη περιοχή, στα  Bαλκάνια, στην Eλλάδα. Απαιτείται προετοιμασία, πρόγραμμα, οργάνωση. Και δεν υπάρχει χρόνος να χαθεί.
Για να υπάρξει μια ελεύθερη, άνευ ορίων άνευ όρων, “ανεμπόδιστη ανάπλαση της διαδικασίας της ζωής -“erweiternde Gestaltung des Lebensprozesses”, όπως έγραφε ο Μαρξ- απαιτείται η ιστορική πράξη της αλλαγής του κόσμου με την παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση, κάτω από την σημαία μιας επαναστατικής Διεθνούς, μιας αναγεννημένης Τέταρτης Διεθνούς που θα ολοκληρώσει το έργο του Οκτώβρη 1917.        
Δεν είναι ευχή, δεν είναι αφηρημένη ουτοπία. Είναι η επείγουσα, βαθύτερη απαίτηση της ίδιας της ζωής.
Αύγουστος 2019 - 5 Σεπτεμβρίου 2019