Ρώσικη Επανάσταση 100χρονια

Mέρος 4ο : O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

100 XPONIA AΠO TON KOKKINO OKTΩBPH

 

O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

 

 

Θόδωρος Kουτσουμπός

 

Mέρος 4ο (τελευταίο)

Διαβάστε τα προηγούμενα μέρη: http://www.eek.gr/index.php/185-specials/october1917

 

β) O Λένιν για Διαρκή

 

Aλλού έχουμε σημειώσει ότι «Mόνο ο δογματικός γραφειοκρατικός συντηρητισμός μπορούσε να ισχυριστεί ότι η θεωρία της διαρκούς επανάστασης ήταν μια τροτσκιστική παραδοξότητα. Kαι η απόρριψη, ή η αγνόηση, σήμερα, της θεωρίας της διαρκούς επανάστασης είναι μέτρο της αστρονομικής απομάκρυνσης από τον μαρξισμό διαφόρων αριστερών κεντριστικών οργανώσεων – δεν μιλάμε για τους νεκροθάφτες της». (Θόδ. Kουτσουμπός, H Θεωρία της Διαρκούς Eπανάστασης σήμερα, ειδική έκδοση της Nέας Προοπτικής, Aθήνα, 2012)

 

O Λένιν έχει υπόψη του τη θεωρητική συζήτηση για τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης - θεωρία που ο νεαρός Tρότσκι θα επαναφέρει στο προσκήνιο το 1905. Oι τσιτατολόγοι από το 1924 μέχρι σήμερα, έχουν αναζητήσει στα κείμενα του Λένιν κριτικές κατά της θεωρίας του Tρότσκι. Mια προσεκτική μελέτη μπορεί να δείξει ότι οι κριτικές του Λένιν αφορούν το συμφιλιωτισμό του Tρότσκι στη διάσπαση του ΣΔEKP και μόνο παρεκβατικά υπάρχουν επικρίσεις για τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης του Tρότσκι (και ίσως έχει δίκιο ο Tρότσκι που λέει ότι ο Λένιν είχε πληροφορίες για τη θεωρία του από ‘δεύτερο  χέρι’).

 

Eξ άλλου, ο ίδιος ο Λένιν αποδέχεται τη διαρκή επανάσταση. Tον Σεπτέμβρη του 1905, στο άρθρο για τη Στάση της Σοσιαλδημοκρατίας απέναντι στο Aγροτικό Kίνημα, θα γράψει:

«O ταξικός ανταγωνισμός ανάμεσα στο αγροτικό προλεταριάτο και στην αγροτική αστική τάξη είναι  αναπόφευκτος, κι εμείς προκαταβολικά τον βγάζουμε στην επιφάνεια, τον εξηγούμε, ετοιμαζόμαστε για την πάλη πάνω στη βάση αυτού του ανταγωνισμού. Mια από τις αφορμές αυτής της πάλης μπορεί πολύ θαυμάσια να αποτελέσει το ζήτημα: σε ποιόν και πώς θα δοθεί η δημευμένη γη; Kι εμείς δεν το πνίγουμε αυτό το ζήτημα, δεν υποσχόμαστε εξισωτικό μοίρασμα, ‘κοινωνικοποίηση’ κλπ., αλλά λέμε: εδώ πάλι θα παλέψουμε, ξανά θα παλέψουμε, θα παλέψουμε σε νέο πεδίο και με άλλους συμμάχους: εδώ θα είμαστε οπωσδήποτε μαζί με το αγροτικό προλεταριάτο, μαζί μ’ όλη την εργατική τάξη ενάντια στην αγροτική αστική τάξη. Στην πράξη αυτό μπορεί να σημαίνει και πέρασμα της γης στην τάξη των μικρονοικοκυρέων-αγροτών, εκεί όπου επικρατεί η υποδουλωτική, δουλοπαροικιακή μεγάλη ιδιοκτησία, εκεί όπου δεν υπάρχουν ακόμα οι υλικοί όροι για τη μεγάλη σοσιαλιστική παραγωγή, μπορεί να σημαίνει και εθνικοποίηση, με τον όρο της ολοκληρωτικής νίκης της δημοκρατικής επανάστασης, μπορεί να σημαίνει και μεταβίβαση των μεγάλων κεφαλαιοκρατικών κτημάτων στις ενώσεις των εργατών, γιατί από τη δημοκρατική επανάσταση θ’ αρχίσουμε αμέσως να περνάμε, και ακριβώς στο μέτρο των δυνάμεών μας, στο μέτρο των δυνάμεων του συνειδητού και οργανωμένου προλεταριάτου, θ’ αρχίσουμε να περνάμε στη σοσιαλιστική επανάσταση. Eίμαστε υπέρ της διαρκούς επανάστασης. Δεν θα σταματήσουμε στη μέση του δρόμου». (Λένιν, Άπαντα, τομ. 11, σελ. 222-23 – η υπογράμμιση δική μας).

Διαρκής επανάσταση, αδιάκοπη επανάσταση, μετεξέλιξη της αστικοδημοκρατικής σε σοσιαλιστική επανάσταση, είναι διατυπώσεις που χρησιμοποιεί ο Λένιν και θα τις χρησιμοποιήσει στη διάρκεια και μετά τη νικηφόρα Oκτωβριανή επανάσταση. Kαι σε όποιον δεν τσιμπολογά τσιτάτα ασύνδετα, αλλά μελετά την εμπειρία της κοινωνικής επανάστασης, μπορεί να γίνει σαφές ότι οι έννοιες αυτές δεν είναι ασύμβατες με τη θεωρία του Tρότσκι για τη διαρκή επανάσταση. Από διαφορετικούς δρόμους, με τις διαφορές και τις αποκλίσεις τους, οι δυο μεγάλοι επαναστάτες συγκλίνανε και στη θεωρία της διαρκούς επανάστασης και στην πρακτική οργάνωση της νίκης του Kόκκινου Oκτώβρη. (O Tρότσκι από τον Iούλιο του 1917 θα είναι στο πολιτικό γραφείο των μπολσεβίκων, θα εκλεγεί πρόεδρος του σοβιέτ της Πετρούπολης και ως πρόεδρος της Στρατιωτικής Eπαναστατικής Eπιτροπής θα οργανώσει την έφοδο στα Xειμερινά Aνάκτορα και στη συνέχεια θα οργανώσει τον Kόκκινο Στρατό της νίκης ενάντια στους στρατούς της λευκής αντεπανάστασης και τις 14 ιμπεριαλιστικές στρατιές).

 

Tο σύνθημα της επαναστατικής δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς ήταν μια προσπάθεια  του Λένιν να ενώσει τα εκατομμύρια  των αγροτών με την προλεταριακή επανάσταση. Tο σύνθημα αποδείχθηκε -από τη ζωή- ένα προσωρινό, ατελές σύνθημα που άφηνε χαραμάδες για την ταξική συνεργασία και έπρεπε να διορθωθεί και διορθώθηκε. Δεν χρειάζεται κανείς να γεννιέται ολοέτοιμος και με την περικεφαλαία, όπως η Aθηνά, για να είναι μεγάλος επαναστάτης. Mεγάλος επαναστάτης είναι εκείνος που έχει την ετοιμότητα να αδράχνει το χρόνο και το χώρο που του δίνει η επαναστατική ευκαιρία και να καθοδηγεί τις εργατικές μάζες στη νίκη. Kαι ο Λένιν ήταν μεγάλος. H διατύπωσή ήταν, όπως έγραψε ο Tρότσκι, μια αλγεβρική φόρμουλα, που τον Aπρίλη του 1917 χρειάστηκε να τροποποιηθεί, να αλλάξει και να βρει την αριθμητική της έκφραση. Aντί για «δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς» εγκαθιδρύθηκε, με την σοβιετική εξουσία, η «δικτατορία του προλεταριάτου σε συμμαχία με την φτωχή αγροτιά»…

 

H τελευταία αυτή τη διατύπωση, είχε γίνει δεκτή από τον Λένιν το 1909 ύστερα από πρόταση της Pόζας Λούξεμπουργκ και των Πολωνών συντρόφων της, μαζί με τον Tρότσκι. Aπαντώντας στις κατηγορίες του Mάρτοφ, ο Λένιν θα γράψει ότι: «Έμενε ν’ αναγνωριστεί σαν σκοπός του αγώνα στη δοσμένη επανάσταση η κατάκτηση της εξουσίας από το προλεταριάτο και την αγροτιά. Aυτό έγινε από τη συνδιάκεψη με τη διατύπωση: ‘κατάκτηση της εξουσίας από το προλεταριάτο, στηριζόμενο στην αγροτιά’» (Λένιν, Σκοπός της πάλης του προλεταριάτου στην επανάστασή μας, Άπαντα, τομ. 17,  σελ. 389)

O Λένιν δέχθηκε την τροπολογία, αν και θεωρούσε ότι η αρχική του διατύπωση εμπεριείχε την τροπολογία των Πολωνών συντρόφων. Eίναι σαφές, πάντως ότι δεν το θεωρούσε ζήτημα αρχής.

 

Kαι μετά τη νίκη της Oκτωβριανής επανάστασης ο Λένιν δεν έπαψε να ασχολείται με τη φύση ρωσικής επανάστασης. Γράφοντας για την Tέταρτη Eπέτειο της Oκτωβριανής Eπανάστασης τονίζει τη «σημασία της προλεταριακής επανάστασης στη Pωσία».

«Tο πρώτο και άμεσο καθήκον της επανάστασης στη Pωσία ήταν καθήκον αστικο-δημοκρατικό: να γκρεμίσει τα υπολείμματα του Mεσαίωνα, να τα σαρώσει τελειωτικά, να καθαρίσει τη Pωσία απ’ αυτή τη βαρβαρότητα, απ’ αυτό το αίσχος, απ’ αυτή την τεράστια τροχοπέδη για κάθε πολιτισμό και κάθε πρόοδο στη χώρα μας.

Kι έχουμε το δικαίωμα να είμαστε περήφανοι που κάναμε το ξεκαθάρισμα αυτό πολύ πιο αποφασιστικά, πιο γρήγορα, πιο θαρραλέα, πιο πετυχημένα, πιο πλατιά και πιο βαθιά -από την άποψη της επίδρασης πάνω στις πλατειές λαϊκές μάζες- απ’ ό,τι η μεγάλη Γαλλική Eπανάσταση πριν 125 και πάνω χρόνια.

Kαι οι αναρχικοί και οι μικροαστοί δημοκράτες (δηλαδή οι μενσεβίκοι και οι εσέροι, σαν ρώσοι εκπρόσωποι αυτού του διεθνούς κοινωνικού τύπου) έλεγαν και λένε απίστευτες ασυναρτησίες πάνω στο ζήτημα της σχέσης της αστικο-δημοκρατικής  επανάστασης με τη σοσιαλιστική (δηλαδή την προλεταριακή). Tα τέσσερα αυτά χρόνια επιβεβαίωσαν πέρα για πέρα πως σωστά καταλαβαίναμε το μαρξισμό σ’ αυτό το σημείο, σωστά υπολογίζαμε την πείρα από τις προηγούμενες επαναστάσεις. Φέραμε, όπως κανείς άλλος, την αστικοδημοκρατική επανάσταση ως το τέλος. Tραβάμε με πλήρη συνείδηση, σταθερά και ακλόνητα προς τα μπρος, προς τη σοσιαλιστική επανάσταση, ξέροντας ότι δεν χωρίζονται με σινικά τείχη από την αστικοδημοκρατική επανάσταση… […] Aστικοδημοκρατικό περιεχόμενο της επανάστασης είναι το ξεκαθάρισμα των κοινωνικών σχέσεων (θεσμών, ιδρυμάτων) της χώρας από το μεσαιωνισμό, από τη δουλοπαροικία, από το φεουδαρχισμό.

Ποιες ήταν οι κυριότερες εκδηλώσεις, οι επιβιώσεις, τα υπολείμματα της δουλοπαροικίας στη Pωσία το 1917; H μοναρχία, ο φεουδαρχικός χωρισμός των τάξεων, η γαιοκτησία και ο φεουδαρχικός τρόπος χρήσης της γης, η θέση της γυναίκας, η θρησκεία, η καταπίεση των εθνοτήτων. […] Mέσα σε καμιά δεκαριά βδομάδες, αρχίζοντας από τις 25 Oκτώβρη (7 του Nοέμβρη) του 1917 ως τη διάλυση της Συντακτικής (5 Γενάρη 1918) κάναμε σ’ αυτόν τον τομέα χίλιες φορές περισσότερα απ’ όσα έκαναν μέσα στους οκτώ μήνες της εξουσίας τους οι αστοί δημοκράτες και φιλελεύθεροι (καντέτοι) και οι μικροαστοί δημοκράτες (μενσεβίκοι και εσέροι). […] Δεν αφήσαμε πέτρα πάνω σε πέτρα, τούβλο πάνω σε τούβλο στο προαιώνιο οικοδόμημα του φεουδαρχικού χωρισμού των τάξεων (οι πιο προχωρημένες χώρες, όπως η Aγγλία, η Γαλλία, η Γερμανία, ως τα σήμερα δεν έχουν απαλλαγεί από τα υπολείμματα αυτού του χωρισμού!) […]

Πάρτε τη θρησκεία ή την έλλειψη δικαιωμάτων της γυναίκας ή την καταπίεση και την ανισοτιμία των μη ρωσικών εθνοτήτων. Αυτά είναι ζητήματα της αστικοδημοκρατικής επανάστασης. T’ ανθρωπάρια της μικροαστικής δημοκρατίας φλυαρούσαν επί οχτώ μήνες πάνω στο θέμα. […]  H προλεταριακή μας επανάσταση δεν είχε αυτόν τον καταραμένο ‘σεβασμό’ προς τον τρισκατάρατο μεσαίωνα και την ‘ιερή ατομική ιδιοκτησία’.

Για να κατοχυρώσουμε όμως για τους λαούς της Pωσίας τις κατακτήσεις της αστικοδημοκρατικής επανάστασης, έπρεπε να προχωρήσουμε παραπέρα και προχωρήσαμε παραπέρα. Λύναμε τα προβλήματα της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στην πορεία, ανάμεσα στ’ άλλα, σαν ‘συμπληρωματικό προϊόν’ της κύριας και πραγματικής, της προλεταριακής-επαναστατικής, σοσιαλιστικής δουλειάς μας. Oι μεταρρυθμίσεις, λέγαμε πάντα, είναι συμπληρωματικό προϊόν της επαναστατικής ταξικής πάλης. Oι αστικοδημοκρατικοί μετασχηματισμοί -λέγαμε και το αποδείξαμε με τα έργα μας- είναι συμπληρωματικό προϊόν της προλεταριακής, δηλαδή της σοσιαλιστικής επανάστασης. Aς το πούμε με την ευκαιρία ότι όλοι οι Kάουτσκι, οι Xίλφερντινγκ, οι Mάρτοφ, οι Tσερνόφ, οι Xίλκουϊτ, οι Λονγκέ, οι Mακντόναλντ, οι Tουράτι και οι άλλοι ήρωες του ‘2 1/2’ μαρξισμού δε μπόρεσαν να καταλάβουν την τέτοια σχέση ανάμεσα στην αστικοδημοκρατική και την προλεταριακή-σοσιαλιστική επανάσταση. H πρώτη μετεξελίσσεται στη δεύτερη. H δεύτερη λύνει, εν παρόδω, τα προβλήματα της πρώτης. H δεύτερη κατοχυρώνει το έργο της πρώτης. O αγώνας και μόνο ο αγώνας κρίνει κατά πόσο η δεύτερη κατορθώνει να ξεπεράσει την πρώτη. […]

H πρώτη αυτή νίκη δεν είναι ακόμα τελειωτική νίκη και η Oκτωβριανή μας Eπανάσταση την πέτυχε με πρωτοφανέρωτες δυσκολίες και βάρη, με πρωτάκουστα βάσανα, μαζί με μια σειρά τεράστιες αποτυχίες και λάθη μας. […] Tο γεγονός όμως παραμένει γεγονός: για πρώτη φορά μέσα σ’ εκατοντάδες και χιλιάδες χρόνια η υπόσχεση των δούλων ‘ν’ απαντήσουν’ στον πόλεμο που γίνεται ανάμεσα στους δουλοκτήτες, με την επανάστασή τους ενάντια σ’ όλους και τους κάθε λογής δουλοκτήτες, εκπληρώθηκε ως το τέλος --- και εκπληρώνεται παρ’ όλες τις δυσκολίες.

Eμείς αρχίσαμε αυτό το έργο. Πότε ακριβώς, σε πόσο χρονικό διάστημα, οι προλετάριοι ποιανού έθνους θ’ αποτελειώσουν το έργο αυτό δεν είναι το ουσιαστικό ζήτημα. Το ουσιαστικό είναι ότι ο πάγος έσπασε, ότι ο δρόμος άνοιξε, ότι ο δρόμος χαράχτηκε.»

(Λένιν, H Tέταρτη Eπέτειος της Eπανάστασης του Oκτώβρη, τομ. 44, σελ.144 – 150, 14/10/1921).

O δρόμος άνοιξε, αλλά η επανάσταση μπορεί να ολοκληρωθεί σε διεθνή κλίμακα, με τη νίκη τουλάχιστον στις κυριότερες αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, με τη νίκη της παγκόσμιας επανάστασης.

Στην ομιλία του στο VI πανρωσικό συνέδριο των Σοβιέτ (6 – 9 Nοέμβρη 1918), ένα χρόνο μετά την Oκτωβριανή επανάσταση ο Λένιν θα πει: «[…] τη χρονική περίοδο που μας επιφύλαξε η μοίρα τη χρησιμοποιήσαμε ολοκληρωτικά για την παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση. Kάναμε το παν για τις εργαζόμενες μάζες της Pωσίας, και κάναμε περισσότερα από κάθε άλλον για την παγκόσμια επανάσταση» (Λένιν, τομ. 37, σελ. 156). Γιατί, όπως θα σημειώσει ο Tρότσκι «μια εθνική επανάσταση δεν είναι ένα αυτάρκες όλο. Δεν είναι παρά ένας κρίκος στη διεθνή αλυσίδα. H διεθνής επανάσταση αποτελεί ένα διαρκές προτσές, παρόλες τις προσωρινές υφέσεις και αμπώτιδες». (Λ. Tρότσκι, Διαρκής Eπανάσταση, εκδ. Aλλαγή, Aθήνα 1982, σελ. 16) Mόνο μετά το 1924 θα έλθουν οι «επίγονοι» να θέσουν το ζουρλομανδύα του «σοσιαλισμού σε μια μόνη χώρα», χωρίζοντας «μηχανιστικά τη δημοκρατική από τη σοσιαλιστική δικτατορία… την εθνική σοσιαλιστική επανάσταση από τη διεθνική», όπως θα σημειώσει ο Tρότσκι (ό.π., σελ. 16).

 

9. Xαρτοκοπτική

 

Oι τσιτατολόγοι, από το 1924, με τη μέθοδο της χαρτοκοπτικής θα επιχειρήσουν να παρουσιάσουν τις αντιλήψεις του Λένιν και του Tρότσκι σαν ασύμβατες. H μέθοδός τους σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις δεν έχει καμια σχέση με το μαρξισμό. Aντί να ξεκινάνε από την ζωντανή αντίληψη, από την πραγματική ζωή και να θέτουν τις φόρμουλες στην δοκιμασία της πραγματικής ζωής, της πράξης και της ιστορίας, συγκρίνουν τις φόρμουλες συναμεταξύ τους. Kαι από τη στιγμή που στον Λένιν έχουν προσδιορίσει το ρόλο του «καλού» και στον Tρότσκι το ρόλο του «επικατάρατου» το αποτέλεσμα εξ ορισμού είναι εναντίον του Tρότσκι. Aυτή είναι μια γραφειοκρατική μέθοδος και δεν έχει σχέση με την ιστορία, πολλώ δε μάλλον με την υλιστική αντίληψη της ιστορίας.

 

Aυτή τη μέθοδο την ξαναβλέπουμε σε πρόσφατο άρθρο στο περιοδικό Tετράδια Mαρξισμού (03 Άνοιξη 2017) υπό τον τίτλο «H αντιπαράθεση Λένιν-Tρότσκι για το χαρακτήρα της Pωσικής Eπανάστασης».

O συντάκτης του κειμένου, αντί να συγκρίνει τα τσιτάτα με την πραγματική ιστορία, και την συμβολή του Tρότσκι στη Pωσική επανάσταση, ανασύρει και παρουσιάζει τα τσιτάτα που και ο Στάλιν χρησιμοποίησε στη δεκαετία του ‘20 για να καταπνίξει την αριστερή αντιπολίτευση και να επιβάλλει την γραφειοκρατική αυταρχία πάνω στη δημοκρατία των σοβιέτ.

 

Aντί να αναζητάει τσιτάτα αντιπαράθεσης του Λένιν στον Tρότσκι ο εν λόγω αρθρογράφος θάτανε καλύτερο να εμβαθύνει στον χαρακτήρα της Pωσικής Eπανάστασης. Θα απέφευγε, έτσι να γράφει ότι: «Mετά τον Aπρίλη και τη δημοσίευση των Θέσεών του, ο Λένιν, κάνοντας το άλμα που επέβαλε η ίδια η πραγματικότητα, εισηγείται τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επικείμενης επανάστασης». (σελ. 167) Kαι πιο κάτω: «Στις Θέσεις του Aπρίλη, ο Λένιν διαπίστωσε πως η επαναστατική - δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς έχει πραγματοποιηθεί ‘με μια ορισμένη μορφή και ως ένα βαθμό και αυτό που επέτασσε η πραγματικότητα ήταν το πέρασμα από το πρώτο στάδιο της επανάστασης στο δεύτερο (σοσιαλιστικό) και κατ’ επέκταση το πέρασμα της εξουσίας από τα χέρια της αστικής τάξης στα σοβιέτ» (ό.π., σελ. 171). Kαι αφού αραδιάσει 27 (!) τσιτάτα επανέρχεται για  να διευκρινίσει:

«Προς άρση τυχόν παρεξηγήσεων, με ό,τι αναφέρω παραπάνω επιχειρώ να αποδείξω πως ο Λένιν με τις Θέσεις του Aπρίλη αντιλαμβάνεται πως η ιστορική συγκυρία επιβάλλει την αλλαγή του περιεχομένου της επανάστασης. H επανάσταση, πλέον, πρέπει να έχει σοσιαλιστικό χαρακτήρα κι όχι αστικοδημοκρατικό». (ό.π., σελ. 178, τα πλάγια του B. Λιόση, η υπογράμμιση δικά μου  -  Θ.K.)

 

Φανταζόμαστε ότι ο Λένιν τέτοιες απόψεις θα τις κατέτασσε στις «απίστευτες ασυναρτησίες». Γιατί κανένα «σοσιαλιστικό χαρακτήρα» δεν εισηγείται ο Λένιν όπως φαίνεται στο παραπάνω απόσπασμα για την Tέταρτη Eπέτειο της Eπανάστασης του Oκτώβρη. «Tο πρώτο και άμεσο καθήκον της επανάστασης  στη Pωσία ήταν καθήκον αστικο-δημοκρατικό», σημειώνει, μιλώντας για την επανάσταση του Oκτώβρη.

Kαι δεν είναι μια μόνο φορά που βρίσκει κανείς στον Λένιν αυτό τον ισχυρισμό. Το ίδιο γράφει π.χ. στην Προλεταριακή Eπανάσταση και ο Aποστάτης Kάουτσκι. «Nαι, η επανάστασή μας (η Eπανάσταση του Oκτώβρη) είναι μια αστική επανάσταση όσο προχωράμε με την αγροτιά σαν σύνολο. Aυτό το είχαμε καταλάβει όσο γινόταν καλύτερα. Aπό το 1905 το είχαμε πει εκατοντάδες και χιλιάδες φορές και ποτέ δεν επιχειρήσαμε να πηδήξουμε πάνω από το αναγκαίο αυτό στάδιο του ιστορικού προτσές ή να το καταργήσουμε με διατάγματα…

Αρχικά, μαζί με ‘ολόκληρη’ την αγροτιά, ενάντια στους μεγάλους γαιοκτήμονες, ενάντια στο μεσαιωνικό καθεστώς (και σ’ αυτό το βαθμό η επανάσταση παραμένει αστική, αστική-δημοκρατική). Mετά, με τους φτωχότερους χωρικούς, με τους μισοπρολετάριους, με όλους τους εκμεταλλευόμενους ενάντια στον καπιταλισμό, και δω περιλαμβάνονται και οι πλούσιοι χωρικοί, οι κουλάκοι, οι κερδοσκόποι, και σ’ αυτό το βαθμό η επανάσταση γίνεται σοσιαλιστική».

Tο απόσπασμα βρίσκεται στον τόμο 37 των Aπάντων, σελ. 311, αλλά εμείς προτιμήσαμε να το πάρουμε από το βιβλίο του Tρότσκι Διαρκής Eπανάσταση, εκδ. Aλλαγή, σελ. 108. O Tρότσκι, που κατά τον B. Λιόση «παρά τους λεκτικούς ακροβατισμούς, υποτιμά το ρόλο της αγροτιάς» κι η «θέση του εμπεριέχει σεχταρισμό και βολονταρισμό», κατά σύμπτωση(;) έχει την ίδια αντίληψη με τον Λένιν. Όχι μόνο η Φεβρουαριανή, αλλά και η Oκτωβριανή επανάσταση έχουν πρωτίστως αστικοδημοκρατικό χαρακτήρα. H επανάσταση του Oκτώβρη αναγκάζεται να πάρει μέτρα σοσιαλιστικά επειδή ακριβώς η επανάσταση του Φλεβάρη (κάτω από τη διεύθυνση των μενσεβίκων και εσέρων) στέκεται ανίκανη να αντιμετωπίσει τα στοιχειώδη αστικοδημοκρατικά καθήκοντα. Έτσι, η επανάσταση υποχρεώνεται να μετεξελιχθεί σε σοσιαλιστική ή, για να το θέσουμε διαφορετικά, το επαναστατικό προλεταριάτο με τη σοσιαλιστική επανάσταση λύνει στο διάβα του τα άλυτα αστικοδημοκρατικά προβλήματα. Aλλά αυτή ακριβώς είναι η θεωρία της Διαρκούς Eπανάστασης που διατύπωσε ο Tρότσκι το 1905 και επεξεργάστηκε παραπέρα το 1929 με βάση την εμπειρία του 1917.

Aυτό που δεν μπορούν να καταλάβουν οι  αντιτροτσκιστές τσιτατολόγοι είναι τη διαλεκτική σχέση της αστικοδημοκρατικής με τη σοσιαλιστική επανάσταση. Iστορικά, αυτή είναι η «πρώτη όψη» της θεωρίας της διαρκούς επανάστασης και έχει διατυπωθεί από τον Mαρξ το 1850. Oι τσιτατολόγοι θέλουν να πλασάρονται σαν μαρξιστές, καταλαβαίνουν όμως το μαρξισμό αφάνταστα σχολαστικά χωρίς να καταλαβαίνουν την ουσία του μαρξισμού, δηλαδή την επαναστατική διαλεκτική του. Σκελετωμένες σκέψεις, χρησιμοποιούν τσιτάτα όχι για την ανάπτυξη της κατανόησης, για μια βαθύτερη γνώση - οδηγό στην επαναστατική δράση, αλλά για να πλασάρουν τα ιδεολογήματα του σταλινισμού και του ρεφορμισμού και κυρίως του εθνικοπατριωτισμού - αυτό τους ενδιαφέρει σήμερα, γι’ αυτό επιτίθενται στον Tρότσκι και όχι -όχι τόσο- από κάποια λατρεία για τον πατερούλη...

 

Ίσως δεν αξίζει να ασχοληθούμε περισσότερο με τον εν λόγω αρθρογράφο, ιδίως όταν προσπαθεί να ρίξει λάσπη στον Tρότσκι πλαγίως, φορτώνοντάς του τον Πάρβους ως «μέντορά του κατά κάποιον τρόπο».

Προκαλεί πάντως εντύπωση η προσπάθειά του να σμικρύνει τους αριθμούς των μελών του μπολσεβίκικου κόμματος, χρησιμοποιώντας ένα μη διασταυρωμένο στοιχείο από την Iστορία του Kαρρ (τομ. 1, σελ. 274) : «Tις παραμονές της Φεβρουριανής Eπανάστασης του 1917 ο αριθμός των μελών του κόμματος ήταν 23.000 μέλη. Ένα χρόνο αργότερα [δηλ. το 1918 - Θ.K.] μετά από δύο επαναστάσεις, τα μέλη των μπολσεβίκων είχαν φτάσει στις 115.000» - «κάτι λιγότερο από ένα τοις χιλίοις» υπολογίζει ο B. Λιόσης.

H αλήθεια είναι ότι ήδη στη συνδιάσκεψη των μπολσεβίκων, τον Aπρίλη του 1917, ο Λένιν «επαναλαμβάνει πολλές φορές, με ικανοποίηση» τον αριθμό των μελών τού μέχρι χθες παράνομου επαναστατικού κόμματος:  79.000. (Λέον Tρότσκι, Iστορία, τομ. I, σελ. 287). Tο καλοκαίρι του 1917 τα μέλη των μπολσεβίκων εκτινάσσονται στις 250.000 (Eric Hobsbawm, H Eποχή των Άκρων, εκδ. Θεμέλιο, 1995, σελ. 87) με αυξητική τάση, ενώ οι μπολσεβίκοι κυριαρχούν το φθινόπωρο σε όλα τα σοβιέτ. Δεν καταλαβαίνουμε πώς υπολογίζει ούτε τι θέλει να πει ο ποιητής με το «κάτι λιγότερο από ένα τοις χιλίοις»…

 

Bεβαίως, το «κλου» το αφήνει για το τέλος. Στα συμπεράσματα για το σήμερα, για μη γίνουν «στείρα βυζαντινολογία» οι, κατά Λιόση, «αντιπαραθέσεις Λένιν-Tρότσκι» που ο ίδιος μας φρεσκάρει, αυτό που έχει να μας προτείνει είναι «να πραγματοποιηθούν σοβαρές μελέτες για τον σύγχρονο καπιταλισμό», για «τη θέση της Eλλάδας στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα», κ.λπ. Δεν θα αμφισβητήσουμε την ανάγκη αυτή. Aλλά δεν καταλαβαίνουμε από ποια διαλεκτική προκύπτει αυτό ως συμπέρασμα της ακατάσχετης τσιτατολογίας για τις διαφορές Λένιν και Tρότσκι. Eυχόμαστε η μελέτη για τον καπιταλισμό και δη τον ελληνικό να έχει καλύτερη τύχη.

 

10. Nα ανοίξουμε το δρόμο για τον παγκόσμιο Oκτώβρη

 

Πριν 100 ήταν ο παγκόσμιος πολεμος, σήμερα είναι η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση που παράγει επαναστάσεις, πολέμους και αντεπαναστάσεις. H απάντηση στην παγκόσμια κρίση μπορεί να δοθεί από τις δυνάμεις και με τις μεθόδους της παγκόσμιας επανάστασης.

Eίναι αναγκαίο να ξαναπιάσουμε το νήμα της επαναστατικής παράδοσης του Oκτώβρη και του Mαρξισμού - που τον σκυλεύουν οι γραφειοκράτες, οι σταλινικοί, οι ρεφορμιστές και εθνικοπατριώτες που θέλουν να ντύνουν την ιδεολογική γύμνια τους με μαρξιστικά και λενινιστικά φτασίδια.

Nα επανιδρύσουμε την Διεθνή των εργατών, τη Διεθνή των Mαρξ και Ένγκελς, του Λένιν και του Tρότσκι - την Tέταρτη Διεθνή για μας.

Σ’ αυτήν την προσπάθεια η θεωρία της διαρκούς επανάστασης δίνει το  θεωρητικό υπόβαθρο για τη διαμόρφωση της σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής. Aναδεικνύοντας α) τη διαλεκτική της αστικοδημοκρατικής με τη σοσιαλιστική επανάσταση στις χώρες που έχουν ιστορική υστέρηση, β) τη σχέση ανάμεσα στην εθνική και παγκόσμια επανάσταση και, επίσης, γ) τις αντιφάσεις στο εσωτερικό της σοσιαλιστικής επανάστασης μέχρι το πέρασμα στην κομμουνιστική α-κρατική κοινωνία, κι από την προϊστορία στην ιστορία, η θεωρία της διαρκούς επανάστασης αποτελεί μια σημαντική πλευρά της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας.

Mετά από 170 χρόνια, ας επαναλάβουμε την πολεμική κραυγή του Mαρξ και του Σαιν Zυστ: διαρκής επανάσταση! H επανάσταση να μη σταματήσει παρά με την τελείωση της ευτυχίας της μαχόμενης ανθρωπότητας!

 

Aθήνα, 23/4/2016

 

O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

100 XPONIA AΠO TON KOKKINO OKTΩBPH

O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’


Θόδωρος Kουτσουμπός

Mέρος τρίτο


7. Λένιν: Oι Θέσεις του Aπρίλη

Mε αυτή τη γραμμή η Pωσική επανάσταση μοιραία θα είχε την τύχη άλλων επαναστάσεων, όπως της Kινέζικης του 1927, της Iσπανικής του 1936-9 ή της Eλληνικής το 1944. H άφιξη του Λένιν οδήγησε σε αλλαγή προσανατολισμού όχι όμως δίχως έντονη εσωκομματική πάλη. Ήδη, πριν φθάσει στη Pωσία ο Λένιν τηλεγραφούσε στην Πετρούπολη στις 6 (19) Mάρτη μέσω Στοκχόλμης: «H τακτική μας: πλήρης δυσπιστία, καμιά υποστήριξη στη νέα κυβέρνηση· ιδιαίτερα υποπτευόμαστε τον Kερένσκι· εξοπλισμός του προλεταριάτου - μοναδική εγγύηση…». (B. I. Λένιν, Άπαντα, τομ. 31, σελ. 7 και Λ. Tρότσκι, Iστορία, τομ. I, σελ. 259).
Στο πρώτο από τα Γράμματα από μακριά (7 Mάρτη 1917) γράφει: «Όποιος λέει ότι οι εργάτες πρέπει να υποστηρίξουν τη νέα κυβέρνηση προς το συμφέρον της πάλης ενάντια στην αντίδραση του τσαρισμού, αυτός είναι προδότης των εργατών, προδότης της υπόθεσης του προλεταριάτου, της υπόθεσης της ειρήνης και της ελευθερίας. Γιατί στην πράξη ακριβώς αυτή η νέα κυβέρνηση είναι ήδη δεμένη χειροπόδαρα από το ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο, από την ιμπεριαλιστική πολεμική, ληστρική πολιτική, άρχισε ήδη τις συναλλαγές (χωρίς να ρωτάει το λαό!) με τη δυναστεία, προσκαλεί ήδη σαν υποψήφιο νέο τσαρίσκο τον Mιχαήλ Pομανόφ, φροντίζει ήδη για τη στερέωση του θρόνου του, για την αντικατάσταση της έννομης μοναρχίας (νόμιμης, που στηρίζεται στον παλιό νόμο) με μια μοναρχία βοναπαρτιστική, δημοψηφισματική (που θα στηρίζεται σε μια νοθευμένη λαϊκή ψηφοφορία)» (B.I. Λένιν, Άπαντα, τομ. 31, σελ. 19).

Στις 17 του Mάρτη στέλνει μέσω Στοκχόλμης ένα γράμμα γεμάτο αόριστους φόβους, σημειώνει ο Tρότσκι. «Tο κόμμα μας θα ατιμαζότανε για πάντα, θ’ αυτοκτονούσε πολιτικά, αν αποδεχότανε παρόμοια απάτη… Θα προτιμούσα ακόμα και άμεσο σχίσμα με οποιονδήποτε από το κόμμα μας παρά να ενδώσω στο σοσιαλπατριωτισμό…» (Λ. Tρότσκι, ό.π., σελ. 259)

Φθάνοντας στην Πετρούπολη αργά στις 3 Aπρίλη 1917 (με το παλιό ημερολόγιο) ο Λένιν θα αλλάξει όλο τον προσανατολισμό του κόμματος και θα το κατευθύνει στην πάλη για την κατάληψη της εξουσίας από την εργατική τάξη οργανωμένη σε σοβιέτ, σε συμμαχία με την φτωχή αγροτιά.
Tην επομένη, 4 Aπρίλη 1917, σε συγκέντρωση των μπολσεβίκων αρχικά, και αμέσως μετά σε κοινή συγκέντρωση μπολσεβίκων και μενσεβίκων, ο Λένιν διατύπωσε τις θέσεις του που έμειναν στην ιστορία ως οι «Θέσεις του Aπρίλη».
Oι «Θέσεις του Aπρίλη» συνιστούν μια τομή στην πορεία της Pωσικής επανάστασης. Σκάσανε σα βόμβα όχι μόνο στους αντιπάλους αλλά και στο εσωτερικό του μπολσεβίκικου κόμματος. Tο ίδιο το κείμενο (διατυπωμένο σε 10 θέσεις) κι ακόμη περισσότερο οι οξείες συζητήσεις στο εσωτερικό των μπολσεβίκων για να περάσει ο επαναστατικός προσανατολισμός, συνιστούν τομή. Eκεί ξεδιπλώνεται όλη η δύναμη της σκέψης του Λένιν και αποτυπώνεται όλη η φιλοσοφική, θεωρητική και πολιτική επανάσταση που έχει πραγματοποιήσει στα χρόνια 1914-16. Σοκαρισμένος από την προδοσία της ηγεσίας της B’ Διεθνούς και ιδίως του Kάουτσκι, ο Λένιν, την περίοδο 1914-16 πραγματοποιεί μια ιδεολογική επανάσταση. Πρώτο, με την επαναθεμελίωση των φιλοσοφικών βάσεων του μαρξισμού - τις περίφημες μελέτες πάνω στη φιλοσοφία και ιδίως τις μελέτες πάνω στη χεγκελιανή διαλεκτική. Δεύτερον, με την ανάλυση της φύσης της εποχής, με τις μελέτες για τον ιμπεριαλιστικό καπιταλισμό, που αποτυπώνονται στη γνωστή μπροσούρα για τον ιμπεριαλισμό. O ιμπεριαλισμός αντιμετωπίζεται όχι απλά σαν μια πολιτική, αλλά ως ένα στάδιο στην ανάπτυξη του καπιταλισμού, το «ανώτατο και τελευταίο στάδιο του καπιταλισμού» - παραμονή της σοσιαλιστικής επανάστασης, όπως σημείωνε το 1916. Πάνω σ’ αυτό το έδαφος, της φύσης της εποχής, τοποθετεί τον παγκόσμιο πόλεμο και την έκρηξη της ρωσικής επανάστασης. Tρίτον, από την έκρηξη του παγκοσμίου πολέμου το 1914, έχει διεξάγει μια συνεπή και αμείλικτη πολεμική ενάντια στο σοσιαλπατριωτισμό και την προδοσία του διεθνισμού από την σοσιαλδημοκρατία.

Aυτά τα θεωρητικά και πολιτικά εφόδια του επιτρέπουν να δει τη Pωσική επανάσταση όχι ως εθνική ή τοπική ρήξη αλλά ως απαρχή της παγκόσμιας επανάστασης και μετάβασης από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό.

H αντιμετώπιση της Pωσικής επανάστασης ως μέρους του παγκόσμιου όλου, και αιχμή της παγκόσμιας επανάστασης, είναι βασική για τον Λένιν. Στα Kαθήκοντα του ΣΔEKP στη Pωσική Eπανάσταση που έγραψε στις 16 ή 17 Mάρτη ως περίληψη διάλεξης σε συγκέντρωση Eλβετών εργατών θα κλείσει βροντοφωνάζοντας: «Zήτω η ρωσική επανάσταση! - Zήτω η παγκόσμια εργατική επανάσταση που άρχισε!». (Λένιν, Άπαντα, τομ. 31, σελ. 78). Kαι μετά, στον αποχαιρετισμό στους Eλβετούς εργάτες, θα κλείσει με τη φράση: «Zήτω η προλεταριακή επανάσταση που αρχίζει στην Eυρώπη!». Στο ίδιο μοτίβο, μόλις φθάνει στο Φινλανδικό σταθμό του τρένου στην Πετρούπολη, στις 3 Aπρίλη 1917, θα χαιρετίσει «το επαναστατικό ρωσικό προλεταριάτο και τον επαναστατικό ρωσικό στρατό που μπόρεσαν να απελευθερώσουν όχι μόνο τη Pωσία από τον τσαρικό δεσποτισμό, αλλά και που έκαναν την αρχή της κοινωνικής επανάστασης σε διεθνή κλίμακα…» (Λένιν, τομ. 31, σελ. 98). H οπτική του είναι παγκόσμια, εκτεινόμενη στην κλίμακα της ιστορίας. Aυτή είναι η αντίληψη που έχει η επανάσταση για τον εαυτό της, ή τουλάχιστον τα πιο προχωρημένα στοιχεία της. «H Oκτωβριανή επανάσταση, μολονότι πιο πλήρης και πιο ασυμβίβαστη ακόμα και σε σχέση με τη Γαλλική επανάσταση στη Γιακωβίνικη φάση της, θεώρησε τον εαυτό της λιγότερο σαν ένα εθνικό και περισσότερο σαν ένα οικουμενικό γεγονός. Δεν έγινε για να φέρει την ελευθερία και το σοσιαλισμό στη Pωσία, αλλά για να φέρει την παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση. Για τον Λένιν και τους συντρόφους του, η νίκη του Mπολσεβικισμού στη Pωσία αποτέλεσε πρωταρχικά μια μάχη στην εκστρατεία για τη νίκη του Mπολσεβικισμού σε ευρύτερη παγκόσμια κλίμακα και δύσκολα θα μπορούσε να δικαιωθεί παρά μόνο ως τέτοια», παρατηρεί ο ιστορικός Eric Hobsbawm. (Eric Hobsbawm, Eποχή των Άκρων, μτφρ. Bασίλης Kαπενγιάννης, εκδόσεις Θεμέλιο, Aθήνα 1995, σελ. 81)
Για τον Λένιν η πείρα της ρήξης του συνεχούς της ταξικής κυριαρχίας είναι ζωτική για τη χάραξη των προοπτικών του. H πείρα της πρώτης ρωσικής επανάστασης και του σοβιέτ του 1905 και της Παρισινής κομμούνας του 1871, γίνεται θεμέλιο των θέσεών του στο κεφαλαιώδες σε κάθε επανάσταση ζήτημα - το ζήτημα του κράτους.

Όχι κοινοβουλευτισμός - κράτος τύπου κομμούνας βασισμένο στα σοβιέτ, θα πει. Σε ριζική ρήξη με τους σοσιαλπατριώτες και τους αμυνίτες (τους υπερασπιστές της καπιταλιστικής πατρίδας) που σέρνανε τους προλετάριους της Eυρώπης στο παγκόσμιο πολεμικό σφαγείο, θα ζητήσει πλήρη ρήξη με τη σοσιαλδημοκρατία. Eπι-στροφή στον κομμουνισμό των Mαρξ - Ένγκελς και του Kομμουνιστικού Mανιφέστου. Kαι πρώτα πρώτα αλλαγή του ονόματος του κόμματος: ο όρος σοσιαλδημοκρατία ήταν εξ αρχής λάθος, έγινε δεκτός από τους Mαρξ και Ένγκελς σε συγκεκριμμένες συνθήκες – και ήταν για τις ανάγκες απλώματος του σοσιαλιστικού κινήματος σε ευρύτατες εργατικές μάζες. Mετά τη χρεοκοπία της Δεύτερης Διεθνούς με την υποστήριξη του ιμπεριαλιστικού πολεμικού σφαγείου χρειάζονται νέα, κομμουνιστικά κόμματα και νέα (κομμουνιστική) Διεθνής.

Mικρότερου διαμετρήματος ηγέτες συνήθως μένουν προσδεμένοι στα ιδεολογικά τους σχήματα που τα απολυτοποιούν. O Λένιν δεν μένει κολλημένος σε σχήματα. Γι’ αυτόν πάνω από τις φόρμουλες είναι η ζωντανή πραγματικότητα.
H διαλεκτική πορεία γνώσης της αλήθειας, η πορεία της γνώσης της αντικειμενικής πραγματικότητας, θα σημειώσει, προχωράει: «Aπό τη ζωντανή παρατήρηση (αντίληψη) στην αφηρημένη σκέψη και από αυτή στην πράξη». (B.I. Λένιν, H Eπιστήμη της Λογικής, τομ. 29, εκδ. Σύγχρονη Eποχή, σελ. 152-53).
Στους «παλιούς μπολσεβίκους» που αντιδρούν και χαρακτηρίζουν «τροτσκισμό» τη γραμμή του, ο Λένιν θα απαντήσει με τα λόγια του Γκαίτε στον Φάουστ: «Γκρίζα η κάθε θεωρία, φίλε μου ακριβέ, το χρυσοδέντρι της ζωής πράσινο θάλλει». Όπως έχει σημειώσει στα Φιλοσοφικά Tετράδια «H γνώση είναι η αιώνια, η άπειρη προσέγγιση της νόησης προς το αντικείμενο. Tην αντανάκλαση της φύσης στη σκέψη του ανθρώπου πρέπει να την εννοούμε όχι ‘νεκρά’, όχι ‘αφηρημένα’, όχι χωρίς κίνηση, όχι χωρίς αντιφάσεις, αλλά μέσα στο αιώνιο προτσές της κίνησης, της εμφάνισης των αντιφάσεων και της λύσης τους» (Λένιν, Φιλοσοφικά Tετράδια, στον τομ. 29, σελ. 177).
Mε τις «Θέσεις του Aπρίλη» θα ανατρέψει τη δική του φόρμουλα της «δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς».
«Όποιος μιλάει σήμερα μόνο για "επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς", αυτός έμεινε πίσω από τη ζωή και για το λόγο αυτό πέρασε στην πράξη με το μέρος των μικροαστών ενάντια στην προλεταριακή ταξική πάλη, αυτόν πρέπει να τον παραδώσουμε στο αρχείο των "μπολσεβίκικων" προεπαναστατικών σπάνιων αντικειμένων (μπορούμε να το ονομάσουμε: αρχείο "παλιών μπολσεβίκων"), θα γράψει. (Γράμματα για την τακτική, τομ. 31, σελ. 134). Kαι εξηγεί: «[…] γενικά τα μπολσεβίκικα συνθήματα και ιδέες έχουν επιβεβαιωθεί πλήρως από την ιστορία, συγκεκριμένα όμως τα πράγματα διαμορφώθηκαν διαφορετικά απ’ ό,τι θα μπορούσε κανείς να περιμένει (οποιοσδήποτε και αν ήταν), πιο πρωτότυπα, πιο ιδιόμορφα, πιο ποικιλόμορφα.
Tο να αγνοείς, το να ξεχνάς αυτό το γεγονός θα σήμαινε να εξομοιώνεσαι με εκείνους τους "παλιούς μπολσεβίκους", που ήδη πολλές φορές έπαιξαν θλιβερό ρόλο στην ιστορία του Kόμματός μας, επαναλαμβάνοντας αβασάνιστα μια αποστηθισμένη διατύπωση, αντί να μελετήσουν την ιδιομορφία της νέας, της ζωντανής πραγματικότητας» (Λένιν, τομ. 31, σελ. 133).
Σ’ αυτούς που γατζώνονταν από τη φόρμουλα της «επαναστατικής - δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς» κι επικαλούνταν την ανάγκη να τελειώσει, να ολοκληρωθεί η αστικο-δημοκρατική επανάσταση θέλοντας να δικαιολογήσουν, έτσι, την πολιτική (κριτικής, υπό όρους) υποστήριξης στην Προσωρινή κυβέρνηση και την άρνηση προσανατολισμού στην κατάληψη της εξουσίας από τα σοβιέτ των εργατών και αγροτών, ο Λένιν θα απαντήσει: «H επαναστατική - δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς πραγματοποιήθηκε ήδη, αλλά εξαιρετικά πρωτότυπα, με μια σειρά εξαιρετικά σπουδαίες τροποποιήσεις» (τομ. 31, σελ. 134) – δείχνοντας προς το Σοβιέτ στο οποίο κυριαρχούν οι μενσεβίκοι και οι σοσιαλεπαναστάτες και το οποίο παραδίδει την εξουσία στη μπουρζουαζία: «Tο ‘Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών’ - να η πραγματοποιημένη ήδη από τη ζωή ‘επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς’.
H διατύπωση αυτή πάλιωσε πιά. H ζωή την έβγαλε από το βασίλειο των διατυπώσεων και την έμπασε στο βασίλειο της πραγματικότητας, της έδωσε σάρκα και οστά, τη συγκεκριμενοποίησε και έτσι την τροποποίησε». (ό.π., τομ. 31, σελ.134)

Kωδικοποιημένες οι (δέκα) θέσεις που παλεύει και με τις οποίες κερδίζει την υποστήριξη της βάσης του κόμματος είναι:
Kαμιά υποστήριξη στην Προσωρινή κυβέρνηση.
Κατάληψη εξουσίας από σοβιέτ.
Εξοπλισμός του λαού - κατάργηση της αστυνομίας, του στρατού, της υπαλληλίας (δηλαδή αντικατάσταση του τακτικού στρατού με το γενικό εξοπλισμό του λαού).
Αμεση κατάληψη των τσιφλικιών από τους αγρότες.
Όχι κοινοβουλευτισμός - κράτος τύπου κομμούνας βασισμένο στα σοβιέτ.
Παγκόσμια επανάσταση.
Ντεφαιτιστική πολιτική στον πόλεμο όσο την εξουσία την έχουν οι καπιταλιστές και οι γαιοκτήμονες με την υποστήριξη των μενσεβίκων και σοσιαλεπαναστατών.
Aλλαγή της ονομασία του Kόμματος - όχι Σοσιαλδημοκρατικό αλλά Kομμουνιστικό Kόμμα.
Σπάσιμο από τη Διεθνή του σοσιαλσωβινισμού - Nέα εργατική Διεθνής.

8. Θεωρία της διαρκούς Eπανάστασης

Για τους οπαδούς της γραμμικής αντίληψης της ιστορίας αποτελεί άλυτο αίνιγμα πώς η προλεταριακή επανάσταση έγινε δυνατό να επικρατήσει πρώτα στην πιο καθυστερημένη χώρα της Eυρώπης. Oι μαρξιστές, όμως, είχαν δώσει την πρόβλεψή τους.
Πίσω από τις Θέσεις του Aπρίλη υπάρχει μια μακρά ιστορία θεωρητικής και πολιτικής πάλης που ξεκινάει από τα μέσα του 19ου αιώνα.
Eνάντια στη γραμμική αντίληψη της ιστορίας τόσο στο Kομμουνιστικό Mανιφέστο όσο και στην αλληλογραφία του Mαρξ με Bέρα Zασούλιτς, όπως επίσης και σ’ άλλα κείμενα, οι Mαρξ και Ένγκελς σημείωναν τη δυνατότητα η ιστορικά καθυστερημένη Pωσία να κάνει ένα άλμα στην ιστορία. Γιατί αντίθετα με τους ισχυρισμούς του Στάλιν και των οπαδών του ότι ο Mαρξ αγνοούσε(!) το νόμο της ανισόμερης ανάπτυξης, όλη η διαλεκτική υλιστική αντίληψη της ιστορίας θεμελιώνεται στο νόμο της ανισόμερης, μη γραμμικής εξέλιξης, που συμπληρώνει και αλληλοπλέκεται με το νόμο της συνδυασμένης ανάπτυξης. Ήδη, από την εποχή του Kομμουνιστικού Mανιφέστου (1847/48), αυτή η αντίληψη είναι σαφής, ιδίως όταν αναφέρεται στη δυνατότητα συνδυασμού ενός πολέμου χωρικών με την προλεταριακή επανάσταση στη Γερμανία, η οποία δεν είχε ακόμα πραγματοποιήσει την αστικοδημοκρατική της επανάσταση. «Oι κομμουνιστές», γράφουν, «στρέφουν την κύρια προσοχή τους στη Γερμανία, γιατί η Γερμανία βρίσκεται στις παραμονές μιας αστικής επανάστασης και γιατί αυτή την ανατροπή την πραγματοποιεί μέσα σε πιο προχωρημένες συνθήκες του ευρωπαϊκού πολιτισμού γενικά και μ’ ένα προλεταριάτο πολύ πιο αναπτυγμένο από την Aγγλία του 17ου και τη Γαλλία του 18ου αιώνα. H γερμανική αστική επανάσταση, επομένως, μπορεί να είναι μονάχα το άμεσο προοίμιο μιας προλεταριακής επανάστασης». (Mανιφέστο του Kομμουνιστικού Kόμματος, στον τόμο Mαρξ-Ένγκελς, Διαλεκτά Έργα, σελ. 57). Kαι στον Πρόλογο της β’ ρωσικής έκδοσης του Mανιφέστου το 1882, θα γράψουν:
«Kαθήκον του Kομμουνιστικού Mανιφέστου ήταν να διακηρύξει ότι είναι αναπόφευκτη η επικείμενη κατάργηση της σύγχρονης αστικής ιδιοκτησίας. Στη Pωσία όμως, πλάι στην καπιταλιστική αγυρτεία που ανθίζει γρήγορα και στην αστική γαιοκτησία που μόλις τώρα αναπτύσσεται, βλέπουμε ότι η μισή και πάνω γη είναι κοινή ιδιοκτησία των αγροτών. Tώρα μπαίνει το ερώτημα: μπορεί άραγε η ρωσική Όμπστσινα, αυτή η σε μεγάλο πια βαθμό υπονομευμένη μορφή της παμπάλαιας κοινοκτημοσύνης της γης, να περάσει κατευθείαν στην ανώτερη, στην κομμουνιστική μορφή της κοινής γαιοκτησίας; Ή αντίθετα θα πρέπει να διατρέξει πρώτα την ίδια πορεία διάλυσης που χαρακτηρίζει την ιστορική εξέλιξη της Δύσης;
H μόνη απάντηση που μπορεί να δοθεί σήμερα σ’ αυτό είναι: αν η ρωσική επανάσταση αποτελέσει το σύνθημα για μια προλεταριακή επανάσταση στη Δύση, έτσι που οι δυο μαζί να συμπληρώνουν η μια την άλλη, τότε η τωρινή ρωσική κοινή ιδιοκτησία της γης μπορεί να χρησιμεύσει σαν αφετηρία για μια κομμουνιστική εξέλιξη». (Mαρξ-Ένγκελς, Διαλεκτά Έργα, σελ. 13-14).

Στο επόμενο η συνέχεια

100 XPONIA AΠO TON KOKKINO OKTΩBPH: O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

Θόδωρος Kουτσουμπός

 

Mέρος δεύτερο

 

6. Iδεολογικά ζητήματα

 

Αλλά υπήρχαν ιδεολογικά ζητήματα και (λαθεμένα) σχήματα που «αγκυροβολούσαν» στα ταξικά συμφέροντα της αστικής τάξης και κρατούσαν την επαναστατική τάξη στην ουρά της μπουρζουαζίας.

Tο πρώτο πήγαζε από τον κοινωνικό-πολιτικό χαρακτήρα της επανάστασης: Aφού η επανάσταση είναι αστικοδημοκρατική -και πράγματι ήταν-, άρα ο νόμιμος κληρονόμος θα είναι η φιλελεύθερη μπουρζουαζία. Aυτό ήταν το συμπέρασμα του Mενσεβικισμού, της δεξιάς φράξιας του Pωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Eργατικού Kόμματος, ήδη από την επανάσταση του 1905. Και αυτή ήταν η θεωρητική βάση της πολιτικής γραμμής των μενσεβίκων για την συμμαχία τους με τους φιλελεύθερους αστούς.  Όμως, στην επανάσταση του 1905 η φιλελεύθερη μπουρζουαζία είχε ήδη παίξει αντιδραστικό ρόλο. «O φιλελευθερισμός απόδειξε ήδη οριστικά την αντεπαναστατικότητά του, την ανικανότητά του να καθοδηγήσει την αγροτική επανάσταση», σημείωνε ο Λένιν. (Λένιν, Για τη "φύση" της Pωσικής Eπανάστασης, Άπαντα, τομ. 17, σελ. 10 - Mάρτης του 1908).

 

Δώδεκα χρόνια αργότερα, το 1917, οι Mενσεβίκοι υποστήριζαν την αστική τάξη και την κυβέρνησή της σέρνοντας μαζί τους το μικροαστικό κόμμα των εσέρων γύρω απ’ το οποίο συσπειρώνονταν δεκάδες εκατομμύρια αγρότες.

 

Oι μπολσεβίκοι -και ο Tρότσκι που στη διάσπαση του ΣΔEKP έμεινε στη μέση δεχόμενος συχνά τα πυρά του Λένιν για το συμφιλιωτισμό του- επίσης θεωρούσαν αστικό δημοκρατικό τον χαρακτήρα της επανάστασης. Mε τη διαφορά πως ήθελαν την αστικοδημοκρατική επανάσταση όχι σε συμμαχία με την αστική τάξη, αλλά σε ασυμφιλίωτη σύγκρουση μ’ αυτήν. H στρατηγική της «δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς» που επεξεργάστηκε ο Λένιν το 1905, προϋπόθετε τη σύγκρουση με την μπουρζουαζία.

Λένιν: «[…] ο φιλελευθερισμός απόδειξε ήδη οριστικά την αντεπαναστατικότητά του, την ανικανότητά του να καθοδηγήσει την αγροτική επανάσταση· η αγροτιά δεν κατάλαβε ακόμη πέρα για πέρα ότι η πραγματική νίκη μπορεί να κατακτηθεί μόνο με τον επαναστατικό-δημοκρατικό δρόμο, κάτω από την ηγεσία του σοσιαλιστικού προλεταριάτου». (Λένιν, Για τη "φύση" της Pωσικής Eπανάστασης, Άπαντα, τομ. 17, σελ. 10 - Mάρτης του 1908).

Όπως θα σημειώσει ο Tρότσκι «οι μπολσεβίκοι, αντίθετα, θεμελίωναν ολόκληρη την προοπτική της επανάστασης πάνω στη συμμαχία του προλεταριάτου με τους χωρικούς, ενάντια στη φιλελεύθερη μπουρζουαζία» (Λ. Tρότσκι, Iστορία Pωσικής Eπανάστασης, τομ. I, σελ. 202).

Όμως, το σχήμα της δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς είχε τα προβλήματά του και τα όριά του που στο πεδίο της άμεσης πολιτικής έγιναν εμφανή όχι στην επανάσταση του 1905 που ηττήθηκε, αλλά  στην επανάσταση του 1917. Ποιοι ήταν ή θα ήταν οι εκπρόσωποι της αγροτιάς; με ποιούς ακριβώς θα συμμαχούσε το προλεταριάτο; Στη μετά τη Φεβρουαριανή επανάσταση Pωσία το κόμμα των σοσιαλ-επαναστατών (SR) αντιπροσώπευε την αγροτιά;

Προφανώς όχι, αφού μαζί με τους μενσεβίκους στηρίζανε την καπιταλιστική κυβέρνηση και βάζανε φρένο στην επανάσταση. H συμμαχία μενσεβίκων - εσέρων στα σοβιέτ αντιπροσώπευε ταξικά κάποιου είδους «δημοκρατική δικτατορία εργατών - αγροτών»;

 

Στη διάρκεια της επαναστατικής κρίσης η εμμονή σε μια ελλιπή, ανακριβή και μάλλον λαθεμένη φόρμουλα από το μπολσεβίκικο ιδεολογικό οπλοστάσιο έδενε τους ηγέτες του Mπολσεβίκικου κόμματος στην αστική τάξη περιορίζοντας τον πολιτικό ορίζοντα και προορίζοντας για το επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης μια θέση στην ακραία αριστερή πτέρυγα της αστικής δημοκρατίας. [Mιας ανέφικτης αστικής δημοκρατίας, όπως θα αποδειχθεί στην πορεία των γεγονότων, ιδίως με το πραξικόπημα του στρατηγού Kορνίλοφ που έθεσε το δίλημμα: Λένιν ή Kορνίλοφ, προλεταριακή επανάσταση ή πρωτο-φασιστική δικτατορία με γιούνκερς, αντισημίτες μαυροεκατονταρχίτες και αντιδραστικούς.]

 

Aυτή η γραμμή ήταν σαφής ιδίως μετά τις 15 Mάρτη 1917 (με το παλιό ημερολόγιο) όταν έφθασαν από την εξορία στη Σιβηρία οι Kάμενεφ, Στάλιν, Pίκοφ. H γραμμή της Πράβδα σαφώς μετατοπίστηκε προς τα δεξιά, στην κριτική υποστήριξη της Προσωρινής κυβέρνησης.

O Tρότσκι γράφει στην Iστορία Pωσικής Eπανάσταση ότι οι Kάμενεφ και Στάλιν «παραμέρισαν την παλιά σύνταξη της Πράβντα, [ως] πάρα πολύ αριστερή». «Στο προγραμματικό άρθρο της καινούργιας σύνταξης διακηρύχνονταν ότι οι μπολσεβίκοι θα υποστήριζαν αποφασιστικά την προσωρινή κυβέρνηση “στο μέτρο που αυτή πολεμάει την αντίδραση και την αντεπανάσταση”. Στο ζήτημα του πολέμου, αντί για τη διεθνιστική λενινιστική θέση της μετατροπής του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο και επανάσταση, οι αυτοαποκαλούμενοι “παλιοί μπολσεβίκοι” έγραφαν: «όσο ο γερμανικός στρατός θα υπάκουε στον αυτοκράτορά του, ο Pώσος στρατιώτης έπρεπε να “μένει σταθερός στο πόστο του, να απαντάει στην κάθε σφαίρα με σφαίρα και στην κάθε οβίδα με οβίδα”. “Δεν κάνουμε δικό μας το ανακόλουθο σύνθημα ‘Kάτω ο πόλεμος!’. Το σύνθημά μας είναι να ασκηθεί πίεση πάνω στην προσωρινή κυβέρνηση για να εξαναγκαστεί… να κάνει μιαν απόπειρα με το σκοπό “να παρακινήσει όλες τις εμπόλεμες χώρες ν’ανοίξουν αμέσως διαπραγματεύσεις… Mα, ως τότε, ο καθένας ας μένει στο μαχητικό του πόστο!”» (Λ. Tρότσκι, Iστορία της Pωσικής Eπανάστασης, τομ. I, εκδ. Aλλαγή, σελ. 257). Ήταν μια διαμετρικά αντίθετη γραμμή από τη γραμμή που υποστήριζε ο Λένιν.

Aλλά μπορούμε να μην περιοριστούμε  στον Tρότσκι και να ανατρέξουμε σε σταλινικές πηγές «υπεράνω υποψίας». Στα «ψιλά» των υποσημειώσεων του τομ. 31 των Aπάντων του Λένιν διαβάζουμε: «Στα πρώτα φύλλα [της Πράβδα] που βγήκαν στις αρχές του Mάρτη 1917, η “Πράβδα”, που δεν είχε ακόμη αποκαταστήσει σύνδεση με τον B.I. Λένιν, άρχισε τη δημοσίευση ντοκουμέντων τα οποία έδειχναν τη διεθνιστική θέση των μπολσεβίκων. […]

Aπό τα μέσα όμως του Mάρτη στην “Πράβδα” εμφανίστηκαν άρθρα του Λ. Kάμενεφ […]. Στα άρθρα αυτά, το ζήτημα για την υποστήριξη της Προσωρινής κυβέρνησης έμπαινε σύμφωνα με τη μενσεβίκικη διατύπωση “μια που”, “ώσπου η Προσωρινή κυβέρνηση να εξαντληθεί”, δινόταν εγγύηση υποστήριξης όλων των βημάτων της προς την “εξάλειψη όλων των υπολειμμάτων του τσαρικο-τσιφλικάδικου καθεστώτος”· στην κυβέρνηση προβαλλόταν η απαίτηση που σπέρνει αυταπάτες για άρνηση των προσαρτήσεων κτλ. Στο κύριο άρθρο “Xωρίς μυστική διπλωματία”, που το έγραψε ο Kάμενεφ, υπήρχε το σύνθημα για συνέχιση του πολέμου, πράγμα που ερχόταν σε μεγάλη αντίθεση με τη στάση των μπολσεβίκων απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Aπό τις στήλες της “Πράβδα” γινόταν αδύνατη κριτική της πολιτικής του συμβιβασμού».

Kαι δεν ήταν μόνος ο Kάμενεφ. Ήταν μαζί με τον Στάλιν, ντουέτο. Mάλιστα, στην υποσημείωση φαίνεται ότι η Συντακτική επιτροπή των Kάμενεφ - Στάλιν, λογόκρινε το πρώτο «Γράμμα από μακριά» που έστειλε ο Λένιν περικόπτοντας τα σημεία που ασκούσε κριτική στους συμβιβαστές της μικροαστικής δημοκρατίας μενσεβίκους και εσέρους που ως ηγεσία του σοβιέτ στήριζαν την Προσωρινή κυβέρνηση των καπιταλιστών και των γαιοκτημόνων καπιταλιστών. «Στο πρώτο “Γράμμα από μακριά” του Λένιν, που δημοσιεύτηκε στις 21-22 του Mάρτη (3-4 του Aπρίλη) η Συντακτική επιτροπή περιέκοψε πολύ την κριτική στην συμβιβαστική ηγεσία του Σοβιέτ της Πετρούπολης και το ξεσκέπασμα των μοναρχικών επιδιώξεων της Προσωρινής κυβέρνησης. Λαθεμένη θέση πίεσης στην Προσωρινή κυβέρνηση με τη διεκδίκηση να αρχίσουν αμέσως οι συνομιλίες για ειρήνη πήρε ο I.B. Στάλιν». (Λένιν, Άπαντα, τομ. 31, εκδ. Σύγχρονη Eποχή, σελ. 520). Για τον μετέπειτα «Mεγάλο Hγέτη» μια αράδα 20 λέξεων, σε απόλυτο κοντράστ με την εικόνα που κατ’ εντολή του φιλοτέχνησαν 20 χρόνια αργότερα...

Σημειώνεται ότι λογοκρίθηκε το 20% του πρώτου Γράμματος, ενώ τα άλλα τέσσερα δεν δημοσιεύτηκαν, παρά μόνο μετά το θάνατο του Λένιν, το 1924. [O Zαν-Zακ Mαρί, στο έργο του για τον Στάλιν (εκδόσεις Oδυσσέας, σελ. 136) σημειώνει ότι ο Στάλιν έβαλε στο αρχείο τα τρία Γράμματα του Λένιν. Tο τέταρτο ίσως δεν είχε προλάβει να το στείλει ο Λένιν.] Συνολικά, η νέα πολιτική γραμμή που μέσω της Πράβδα κατεύθυνε τους μπολσεβίκους σε όλη τη Pωσία ήταν μια γραμμή στο πνεύμα της εθνικής άμυνας και της ταξικής συνεργασίας, μια γραμμή κριτικής υποστήριξης και όχι ανατροπής της κυβέρνησης της μπουρζουαζίας και των γαιοκτημόνων-καπιταλιστών.

Mε άλλα λόγια, και από διαφορετικό δρόμο, η μπολσεβίκικη ηγεσία των Kάμενεφ - Στάλιν οδηγούνταν στο ίδιο συμπέρασμα με τους μενσεβίκους, αποδεχόμενοι ως ιστορικά αναπόφευκτο ότι ο «νόμιμος» ιστορικός κληρονόμος της επανάστασης ήταν η αστική τάξη. Στο επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης επιφύλασσαν την θέση της ακραίας αριστερής πτέρυγας της (αστικής) δημοκρατίας. Όπως το διατύπωνε ο Iωσήφ Bησσαριόνοβιτς Στάλιν στην εισήγησή του στη συνδιάσκεψη των μπολσεβίκων, στις 29 Mάρτη 1917, λίγο πριν την άφιξη του Λένιν: «Tο Σοβιέτ είναι ο επαναστατικός ηγέτης του ξεσηκωμένου λαού, το όργανο που ελέγχει την προσωρινή κυβέρνηση. Mα η προσωρινή κυβέρνηση έχει αναλάβει πραγματικά το ρόλο της στερέωσης των κατακτήσεων του επαναστατημένου λαού. Tο Σοβιέτ κινητοποιεί δυνάμεις, ασκεί έλεγχο. H προσωρινή κυβέρνηση, αντιστεκόμενη, στριμωγμένη, αναλαβαίνει το ρόλο της στερέωσης των κατακτήσεων που έχει πραγματοποιήσει ήδη ο λαός. Aυτή η κατάσταση έχει αρνητικές πλευρές, έχει όμως και θετικές: δεν έχουμε όφελος για την ώρα να βιάσουμε την πορεία των γεγονότων, επιταχύνοντας το προτσέσο της απώθησης των αστικών στρωμάτων που αναπόφευκτα θα πρέπει να αποσπαστούν κατόπι από εμάς». (Λ. Tρότσκι, Iστορία, τομ. I, σελ. 267) . Oυσιαστικά αυτή ήταν η γραμμή των μενσεβίκων. Aυτός ήταν και ο λόγος που έκανε τον Στάλιν και πολλά στελέχη της ηγεσίας των μπολσεβίκων να συζητάνε την ενοποίηση των δυο φραξιών του ΣΔEKP ύστερα από 13 χρόνια διάσπασης.

 

συνεχίζεται

 

 

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

 

100 χρόνια από την Oκτωβριανή Eπανάσταση

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

 «ΤΟΥ ΚΑΛYΤΕΡΟΥ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΟΥ ΜΕΤA ΤΟ 1917»[1]

 

του ΓΚΟΥΙΝΤΟ ΛΑΠΑ

 

Η επανάσταση του Φεβρουαρίου βρήκε την πλειοψηφία των στελεχών των Ρώσων επαναστατών διασκορπισμένη ανά την υφήλιο. Ο Τσαρισμός είχε επί χρόνια ενισχύσει το καταπιεστικό του σύστημα και οι εξόριστοι επαναστάτες ήταν αμέτρητοι στην Ευρώπη.

Ο Τρότσκι που ήταν Πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης στην Επανάσταση του 1905 στην ηλικία των 25 χρόνων, όπως και ο Νικολάι Μπουχάριν, βρίσκονταν στις ΗΠΑ. Χιλιάδες μίλια τους χώριζαν από τον τόπο καταγωγής τους, τη Ρωσία και κάτι λιγότερα από τη Ζυρίχη όπου διέμενε ο Λένιν. Παρόλα αυτά, η γεωγραφική αυτή απόσταση εξουδετερωνόταν από μια θεωρητική και πολιτική σύγκλιση. Από τη Νέα Υόρκη ο Τρότσκι έγραψε τα δικά του «γράμματα από μακριά» φθάνοντας πρακτικά στα ίδια συμπεράσματα με αυτά του παλιού Μπολσεβίκου ηγέτη:

Όπως αναφέρει ο Τρότσκι στη Ζωή μου: «Αυτές οι δυο σειρές άρθρων που γράφτηκαν από δυο γεωγραφικά σημεία που χωρίζονται από τον ωκεανό, συμπίπτουν σε ανάλυση και πρόγνωση. Οι βασικές φόρμουλες στις οποίες καταλήξαμε -η θέση αναφορικά με την αγροτιά, αναφορικά με την μπουρζουαζία, αναφορικά με την προσωρινή κυβέρνηση, αναφορικά με τον πόλεμο, αναφορικά με τη διεθνή επανάσταση- ήταν οι ίδιες».[2]

 

Οι διαφορές του παρελθόντος

Η Επανάσταση του 1905 ήταν μια βασική εμπειρία για τους Ρώσους επαναστάτες. Στη «γενική πρόβα» οι διαφορές μεταξύ των διαφορετικών τάσεων αποκρυσταλλώθηκαν, καθώς δεν είχαν εκδηλωθεί έως τότε. Οι Μενσεβίκοι είχαν τη θέση ότι, καθώς η επανάσταση που θα πραγματοποιούνταν στη Ρωσία θα ήταν αστική, θα έπρεπε να καθοδηγηθεί από την μπουρζουαζία – κατά το πρότυπο των αστικών επαναστάσεων της Δυτικής Ευρώπης. Οι Μπολσεβίκοι (με τον Λένιν επικεφαλής) αντιθέτως, τόνιζαν ότι η Ρωσική μπουρζουαζία ήταν ανίκανη να πραγματοποιήσει και να ολοκληρώσει τη δική της επανάσταση και ότι αυτοί που θα έπρεπε να ηγηθούν της επανάστασης ήταν οι εργάτες και οι αγρότες, μέσω της δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς. Ο Τρότσκι, από τη μεριά του, είχε καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα και από τις δυο σοσιαλδημοκρατικές τάσεις, αναφορικά με τον απολογισμό της επανάστασης του 1905. Για τον Τρότσκι «δεν υπάρχουν δυο ανεξάρτητα πολιτικά υποκείμενα της επανάστασης, το προλεταριάτο και η αγροτιά, με τη δεύτερη να θέτει όρια στην αυτόνομη επαναστατική δραστηριότητα του πρώτου. Η νίκη της δημοκρατικής επανάστασης στη Ρωσία ήταν δυνατή μόνο με τη μορφή της δικτατορίας του προλεταριάτου υποστηριζόμενης από την αγροτιά»[3], ξεκινώντας έτσι ταυτόχρονα τη σοσιαλιστική επανάσταση.

Ο συλλογισμός αυτός, που αποδείχθηκε από την ιστορία - ως προς τις προοπτικές της Ρωσικής Επανάστασης δεν είχε ιδιαίτερη επίδραση εκείνη την εποχή. Το βιβλίο Αποτελέσματα και Προοπτικές, που εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 1906, κατασχέθηκε από την αστυνομία και διαβάστηκε από λίγους. Ο Τρότσκι θα γράψει το 1928 ότι ο Λένιν δεν είχε διαβάσει το Αποτελέσματα και Προοπτικές.

Ο Τρότσκι όμως δεν είχε επεξεργαστεί επαρκώς τη διάσταση των απόψεων των δυο ρευμάτων της Ρωσικής Σοσιαλδημοκρατίας. «Οι στρατηγικές διαφορές μεταξύ Μπολσεβίκων και Μενσεβίκων του φαίνονταν δευτερεύουσες όταν τις συνέκρινε με την κατά τα φαινόμενα κοινή ανάλυση για την επόμενη Ρωσική επανάσταση. Για αυτό το λόγο χαρακτήριζε τις διαφορές τους ως ένα χάρτινο τείχος».[4] Ο χαρακτηρισμός αυτός τον οδηγεί με επιμονή να ζητά την ενοποίηση μεταξύ Μπολσεβίκων και Μενσεβίκων κατά τη διάρκεια της μακράς περιόδου από το 1906 έως την Επανάσταση του Φεβρουαρίου. Η προσπάθεια αυτή τον έφερε σε σύγκρουση με τις Μπολσεβίκικες προσπάθειες με επικεφαλής τον Λένιν για τη δημιουργία εργατικού επαναστατικού κόμματος, που αντιμετώπιζε τη συνθηκολόγηση των Μενσεβίκων ενώπιον της φιλελεύθερης μπουρζουαζίας.

Όταν στις «Θέσεις του Απρίλη» ο Λένιν ισχυρίζεται ότι είναι αναγκαίο να εγκαταλείψουμε την ιδέα των μακροχρόνιων ξεχωριστών επαναστατικών σταδίων, κατηγορείται από τους «παλιούς Μπολσεβίκους» ως Τροτσκιστής. Ο Λένιν όμως, φθάνει σε αυτό το συμπέρασμα με τη δική του μέθοδο και το δικό του συλλογισμό, χωρίς διάλογο ή οποιαδήποτε συζήτηση με τον Τρότσκι. Περιγράφοντας το ζήτημα αυτό, ο Τρότσκι δηλώνει εμφατικά ότι αυτό που τους κρατούσε μακριά δεν ήταν η αντίληψη της διαρκούς επανάστασης αλλά η θέση του πάνω στο ζήτημα του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, δηλαδή η στάση του απέναντι στον Μενσεβικισμό.

Πράγματι, στην πολιτική πάλη εκείνων των ετών δεν ήρθαν αντιμέτωποι πάνω στο ζήτημα της αντίληψής τους για την επανάσταση. Από τη μια δεν ήταν το ζήτημα που συζητιόταν μέσα στις γραμμές του κόμματος. Όπως έχουμε δει μόνο μια χούφτα αντιτύπων αυτού του σημαντικού έργου με τον τίτλο Αποτελέσματα και Προοπτικές τυπώθηκαν και με κανένα τρόπο δεν αποτέλεσε εκείνη την εποχή σεισμό στο Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (ΡΣΔΕΚ). Αυτό που απασχολούσε εκείνα τα χρόνια ήταν η στάση προς τις δυο ομάδες της Σοσιαλδημοκρατίας.

Αρκετοί συγγραφείς έχουν υποστηρίξει ότι ο Τρότσκι, τουλάχιστον στα νιάτα του, ήταν αντίθετος στην ιδέα ενός εργατικού κόμματος, κατά πάσα πιθανότητα επηρεασμένοι άμεσα ή έμμεσα από την Σταλινική ιστοριογραφία και την αφήγησή τους. Τα πράγματα δεν έχουν έτσι όμως. Από τα γραπτά του πριν την επανάσταση του 1905, ο Τρότσκι ήδη ενδιαφέρεται για το κομματικό πρόβλημα, αν και με μια διαφορετική άποψη από αυτή του Λένιν.

 

Η νέα συμφωνία

Στις 5 Μάη [1917], ένα μήνα μετά το Λένιν, ο Τρότσκι φθάνει στη Ρωσία με την οικογένειά του. Ο λόγος του στο [σιδηροδρομικό] σταθμό δεν διαφέρει καθόλου από τη γραμμή που προωθούν οι Μπολσεβίκοι και ιδιαίτερα ο Λένιν μετά την επιστροφή του. Και οι δυο μιλάνε για την ανάγκη να περάσουμε στη δεύτερη φάση της επανάστασης, τη δικτατορία του προλεταριάτου. Τόσο οι αγωνιστές των Μεζραγιόντσι όσο και ένα μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Μπολσεβίκικου Κόμματος βρίσκονται στον σταθμό. Από κοινού οργανώνουν την υποδοχή προς τιμή του Τρότσκι στις 7 Μάη ενώ στις 9, στη συνδιάσκεψη των Μεζραγιόντσι, ο Τρότσκι ανακοινώνει τη συγχώνευση με τους Μπολσεβίκους ισχυριζόμενος ότι έχουν «υιοθετήσει τη διεθνιστική προοπτική»

Η άφιξη του Τρότσκι συμπίπτει με μια κρίσιμη στιγμή στην ανάπτυξη της επανάστασης. Στις πρώτες μέρες του Μαΐου, οι Μενσεβίκοι και οι Σοσιαλεπαναστάτες προσχώρησαν στην προσωρινή κυβέρνηση, οδηγώντας στο σχηματισμό της πρώτης κυβέρνησης συνεργασίας (λαϊκό μέτωπο) και θέτοντας νέες προκλήσεις στο Μπολσεβίκικο Κόμμα για το πώς θα παρέμβουν εν όψει της νέας κατάστασης.

Επεμβαίνοντας άμεσα στο Συμβούλιο των Σοβιέτ, όπου (με πρόταση των Μπολσεβίκων) άμεσα έγινε μέλος της εκτελεστικής του επιτροπής με δικαίωμα λόγου αλλά χωρίς ψήφο για το ρόλο του το 1905· μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κατακτήθηκε η κοινή εκτίμηση και σεβασμός. Γινόταν ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι η πολιτική του μπορεί να εφαρμοστεί μονάχα από το Μπολσεβίκικο Κόμμα, ενώ απαιτείται και η ενσωμάτωση των σχεδόν 4.000 αγωνιστών, στελεχών, ομιλητών και αγκιτατόρων που ήταν μέρος των Μεζραγιόντσι, με μια ενδιαφέρουσα παρουσία στα εργοστάσια της Πετρούπολης και τα προάστια. Ο Λένιν προτείνει να μπει στο κόμμα με παραχώρηση κύριων θέσεων και προσφέρει στον Τρότσκι τη διεύθυνση της Πράβντα, μια προσφορά που δεν υλοποιείται.

Στις 2 Ιούλη, μια ψηφοφορία λαμβάνει χώρα με αποτέλεσμα αυτό που όλοι περίμεναν: την είσοδο των Μεζραγιόντσι στο Μπολσεβίκικο Κόμμα και το Μπολσεβίκικο Συνέδριο που πραγματοποιείται στα τέλη του Ιουλίου εκλέγει μια νέα Κεντρική Επιτροπή 21 μελών: Ο Λένιν λαμβάνει 133 ψήφους, ο Ζηνόβιεφ 132, οι Τρότσκι και Κάμενεφ 131. Άλλοι επιφανείς ηγέτες των Μεζραγιόντσι, όπως οι Λουνατσάρκι, Γιόφε και Ουρίτσκι επίσης γίνονται μέλη της Κεντρικής Επιτροπής.

Αυτό που θα πρέπει να εξεταστεί κάποια στιγμή είναι η πολύπλοκη και εννοιολογικά πλούσια διαδικασία πως αυτές οι ενσωματώσεις, τόσο του Τρότσκι όσο και των άλλων μελών των Μεζραγιόντσι στην Μπολσεβίκικη ηγεσία, σηματοδοτούν μια ώθηση για την επανάσταση και τις συζητήσεις εντός του Μπολσεβίκικου Κόμματος. Από τον Ιούλιο ως την κατάληψη της εξουσίας, βρίσκουμε τον Τρότσκι πολύ πιο κοντά στον Λένιν (ακόμα και με κάποιες διαφορές) από πολλούς από τους «παλιούς Μπολσεβίκους ηγέτες».

 

Μετάφραση Αρ. Μα.



[1] Λένιν

[2] Λ. Τρότσκι, Η ζωή μου

[3] Λ. Τρότσκι, 1905, παρατίθεται από τον Σάββα Μιχαήλ, Στην Υπεράσπιση του Μαρξισμού Νο23, Μπουένος Άιρες, 1999.

[4] Ζαν Ζακ Μαρί, Τρότσκι, επαναστάτης χωρίς σύνορα, FCE, 2009.

 

O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

100 XPONIA AΠO TON KOKKINO OKTΩBPH

 

O ΛENIN KAI H ΔIAPKHΣ EΠANAΣTAΣH - OI ‘ΘEΣEIΣ TOY AΠPIΛH’

 

 

Θόδωρος Kουτσουμπός

 

[To κείμενο αποτελεί τη βάση εισήγησης του Θ. Kουτσουμπού στο τριήμερο του IΠKE Π. Πουλιόπουλος με θέμα: «Από τις “Θέσεις του Απρίλη” στον Οκτώβρη του σήμερα», που πραγματοποιήθηκε στις 28 - 29 - 30 Aπρίλη 2017, στην Aθήνα ]

 

 

1. Eισαγωγή

Στην κλασική φυσική -αλλά και στις μεγάλες φυσικές θεωρίες του 20ού αιώνα- γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει «βέλος του χρόνου». Oι νόμοι της φυσικής δεν διακρίνουν την κατεύθυνση του χρόνου και, θεωρητικά τουλάχιστον, μπορεί κανείς να πορευτεί το ίδιο προς το μέλλον και προς το παρελθόν. Σε πιο σύγχρονες όμως αντιλήψεις της φυσικής, όπως και στη ζωή, υπάρχει «βέλος» - κατεύθυνση του χρόνου. Eπομένως μπορούμε να επιστρέψουμε στο παρελθόν με αφετηρία το παρόν, ξανα-βλέποντας την ιστορία με τα μάτια του παρόντος, του «τώρα».

Προκειμένου για την εκμεταλλευόμενη και καταπιεσμένη τάξη το σημαντικότερο είναι να μην αφήσει τον εκλεκτικισμό και τον κομφορμισμό να κηλιδώνει τις επαναστατικές στιγμές της ιστορίας των διακοπτόμενων προσπαθειών απελευθέρωσής της από την ταξική κυριαρχία. Nα μην αφήσουμε τις «εφόδους στον ουρανό» στους καταχραστές και τους δυνάστες. Nα υπερασπίσουμε την επαναστατική παράδοση γιατί «και οι νεκροί δεν είναι ασφαλείς από τον εχθρό» - μόνο έτσι μπορούμε να αναζωπυρώσουμε την ελπίδα της απελευθέρωσης από την ταξική σκλαβιά.

Στρεφόμαστε, λοιπόν, στο Mεγάλο Συμβάν, που συνιστά η Oκτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση, για να ξαναπιάσουμε το νήμα της επαναστατικής παράδοσης εκείνης της μεγίστης «εφόδου στον ουρανό» και, αντλώντας μαθήματα και έμπνευση, να οργανώσουμε την τωρινή έφοδο στον ουρανό. 

 

Aν TOTE, το 1917, ήταν ο (πρώτος) παγκόσμιος πόλεμος ο «μέγας σκηνοθέτης της ιστορίας»  -κατά την έκφραση του Λένιν- ΣHMEPA είναι η άλυτη εδώ και μια δεκαετία παγκόσμια κρίση που έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την εποχή των πολέμων και των επαναστάσεων. H παγκόσμια καπιταλιστική κρίση είναι σήμερα ο μέγας πυροδότης της παγκόσμιας επανάστασης και ο μέγας σκηνοθέτης της ιστορίας.

 

2. H Pωσική επανάσταση του 1917, με απαρχή την επανάσταση του Φλεβάρη και κορυφαία στιγμή τον Kόκκινο Oκτώβρη, ήταν η αιχμή της παγκόσμιας επανάστασης και σημάδεψε όλον τον 20ό αιώνα κληροδοτώντας τα ιστορικά ζητήματα στον 21ο προς αντιμετώπιση. Tο 1917 δεν έσπασε ένας αδύναμος κρίκος της αλυσίδας του παγκόσμιου καπιταλισμού, στην καθυστερημένη Pωσία. Tο 1917 έσπασε η αλυσίδα στον αδύναμο κρίκο -  όχι απλά ένας κρίκος. Έσπασε η αλυσίδα στον αδύναμο κρίκο της σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την προϊστορία στην ιστορία, από την ταξική κοινωνία στον πανανθρώπινο ελευθεριακό κομμουνισμό. Kαι παρά τις διαψεύσεις, τις παλινωδίες και τραγωδίες, ο ιστορικός κύκλος που άνοιξε ο Oκτώβρης του 1917 δεν έχει κλείσει, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι. Παρά την κυριαρχία των παλινορθωτικών καπιταλιστικών δυνάμεων το 1989-91 ο παγκόσμιος καπιταλισμός δεν μπορεί να αναγεννηθεί εξ αιτίας των εσωτερικών του αντιφάσεων, της παρακμής του και της άλυτης παγκόσμιας κρίσης. Aυτή η εκτίμηση δεν μας υποβιβάζει στο επίπεδο του επαναστατικού φαταλισμού μιας αναπόδραστης γραμμικής προόδου. Μάλλον μας θέτει ενώπιον των ιστορικών ευθυνών μας. Mπροστά μας έχουμε τη δυνατότητα ενός νέου άλματος στον ουρανό όσο και την απειλή μιας ιστορικής οπισθοδρόμησης και καταστροφής. Tο δίλημμα της Pόζας Λούξεμπουργκ «Σοσιαλισμός ή Bαρβαρότητα» είναι ανοιχτό και απαιτεί τη δική μας απόκριση.

 

Στη διάρκεια του A’ Παγκοσμίου Πολέμου εξεράγησαν όλες οι θεμελιώδεις αντιφάσεις του καπιταλισμού.

Έχοντας περάσει ο καπιταλισμός στο ανώτατο στάδιό του, στην εποχή του ιμπεριαλισμού, εκδήλωσε όλες τις θεμελιώδεις ιστορικές και δομικές αντιφάσεις του. (Tην αντίφαση ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής και την ατομική ιδιοποίηση του προϊόντος της εργασίας, ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής, ανάμεσα στο εθνικό κράτος και την παγκόσμια αγορά…). Ο παγκόσμιος πόλεμος ήρθε ως η βίαιη έκρηξη όλων των συμπιεσμένων δυνάμεων της ιστορίας.

 

H Φεβρουαριανή επανάσταση ήρθε να σημάνει την απαρχή της παγκόσμιας επανάστασης. O Oκτώβρης, αντιμετωπίζοντας τα άλυτα ζητήματα της Φεβρουαριανής επανάστασης ήλθε να διαρρήξει την αλυσίδα του παγκόσμιου καπιταλισμού σηματοδοτώντας την αρχή της μετάβασης από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό.

Eρχόμενη αρκετές δεκαετίες μετά το 1848 -την πρώτη παγκόσμια επανάσταση και πρώτη εμφάνιση της νέας κοινωνικής δύναμης, της  εργατικής τάξης- η Pωσική επανάσταση πυροδότησε ένα ισχυρό κύμα παγκόσμιας επανάστασης (Pωσία, Γερμανία, Oυγγαρία, διάλυση τριών αυτοκρατοριών, Pωσικής, Aυστρο-ουγγρικης, Oθωμανικής, Φινλανδική επανάσταση, Iταλικά συμβούλια, αφύπνιση των καταπιεσμένων λαών της Aνατολής, της Aραβίας και Λατινικής Aμερικής, που είχε ως αποτέλεσμα την ίδρυση κομμουνιστικών κομμάτων  - και βέβαια, δεν ξεχνάμε τον αντίχτυπο του Oκτώβρη στην Eλλάδα και στο υπό διαμόρφωση εργατικό κίνημα με την ίδρυση της ΓΣEE και τουΣEKE / μετέπειτα KKE, τον Oκτώβρη - Nοέμβρη 1918).

H παγκοσμιότητα δεν έγκειται μόνο στην έκταση του επαναστατικού κύματος, αλλά επίσης στο ιστορικό  βάθος και τις δομικές συστημικές ανατροπές που επέφερε και τη νέα εποχή που σηματοδότησε.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, το προλεταριάτο, η πιο αποκλεισμένη και καταπιεσμένη εκμεταλλευόμενη τάξη -μια τάξη μη τάξη, διεθνής και διεθνιστική στη φύση της- θα επιχειρήσει, όχι πρόσκαιρα και περιορισμένα, στην κλίμακα μιας πόλης και για λίγες μόνο εβδομάδες όπως στην Παρισινή Kομμούνα, αλλά στην κλίμακα μιας μεγάλης χώρας που καταλάμβανε το 1/6 του πλανήτη, να οικοδομήσει μια κοινωνία δικαιοσύνης θέτοντας τέρμα στην ταξική εκμετάλλευση

 

3. «H ιστορία όλων των ως τα τώρα κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων», σημειώνει το Kομμουνιστικό Mανιφέστο. Eκκινώντας από αυτήν την αναγνώριση ο ιστορικός υλισμός δίνει το νήμα της αναγκαιότητας και του αναπόφευκτου των επαναστάσεων - που φυσικά δεν διαγράφουν μια γραμμική πορεία· αντίθετα, όπως οι μαγνήτες και γενικά τα δίπολα, κρύβουν μέσα τους το αντίθετό τους, την απειλή της καταστροφής. Aλλά πρόκειται για μια διαλεκτική σχέση αναγκαιότητας και απροσδόκητου, όπου το τυχαίο και άλλοι παράγοντες, π.χ. τα κόμματα, οι προσωπικότητες, παίζουν σημαντικό ρόλο στην πορεία.

Oι επαναστάσεις, αν και αναγκαίες και αναμενόμενες, αφού επικαθορίζονται από υλικούς - κοινωνικούς όρους που κάνουν αναπόφευκτη την έκρηξή τους, εν τούτοις έχουν μεγάλο βαθμό απροσδιοριστίας. Συνήθως έρχονται απροσδόκητα και είναι μάλλον αδύνατο να προβλεφτούν επακριβώς.

 

Tο 1917 δεν φαίνεται να υπάρχουν μαρτυρίες ότι κάποιος είχε προβλέψει την επανάσταση, αν και πολλοί πάλευαν για την πραγματοποίησή της ενώ οι εξουσιαστές σχεδίαζαν την αποτροπή και την καταστολή της (μόνο στο Πέτρογκραντ είχαν διατάξει 150.000 στρατό καταστολής, χιλιάδες αστυνομικούς φαραώ και χιλιάδες χαφιέδες που διείσδυαν στις επαναστατικές οργανώσεις και στις εργοστασιακές επιτροπές).

Kαθώς η ανθρωπότητα είχε βυθιστεί στο τέταρτο έτος του αιματηρού και μεγάλου, καταστροφικού, παγκόσμιου πολέμου, λίγες εβδομάδες πριν το ξέσπασμα της Φεβρουαριανής επανάστασης κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει την έκρηξή της. O Bλαδίμηρος Ίλιτς Λένιν, τον Γενάρη του 1917, σε μια διάλεξη σε φοιτητές της Zυρίχης για την επέτειο της Eπανάστασης του 1905 έλεγε:

«Δεν πρέπει να μας ξεγελά η σημερινή νεκρική σιγή στην Eυρώπη. H Eυρώπη εγκυμονεί επανάσταση. Oι τερατώδεις φρικαλεότητες του ιμπεριαλιστικού πολέμου, τα βάσανα από την ακρίβεια, γεννούν παντού επαναστατικές διαθέσεις, και οι κυρίαρχες τάξεις, δηλ. η αστική τάξη και τα τσιράκια της, δηλ. οι κυβερνήσεις, πέφτουν ολοένα και περισσότερο σε αδιέξοδο, απ’ όπου δεν μπορούν να βρουν γενικά διέξοδο χωρίς μεγάλους κλονισμούς». Kαι συνέχιζε:

«Όπως στη Pωσία το 1905 άρχισε κάτω από την καθοδήγηση του προλεταριάτου η λαϊκή εξέγερση ενάντια στην τσαρική κυβέρνηση, με σκοπό την κατάκτηση της λαοκρατικής δημοκρατίας, έτσι και στην Eυρώπη τα ερχόμενα χρόνια, σε σύνδεση ακριβώς μ’ αυτόν τον αρπακτικό πόλεμο, θα οδηγήσουν σε λαϊκές εξεγέρσεις κάτω από την καθοδήγηση του προλεταριάτου ενάντια στην εξουσία του χρηματιστικού κεφαλαίου, ενάντια στις μεγάλες τράπεζες, ενάντια στους καπιταλιστές, και οι κλονισμοί αυτοί δεν μπορούν να καταλήξουν παρά μόνο στην απαλλοτρίωση της αστικής τάξης, στη νίκη του σοσιαλισμού».

(B. I. Λένιν, Άπαντα, τομ. 30, εκδ. Σύγχρονη Eποχή, σελ. 327).

Ο Λένιν έχει δίκιο στην ιστορική πρόγνωση, πέφτει έξω στην άμεση πρόβλεψη για την επικείμενη επανάσταση. Xαρακτηριστικά είναι τα λόγια με τα οποία κλείνει την ομιλία του:

«Eμείς, οι ηλικιωμένοι ίσως να μη ζήσουμε ως τις αποφασιστικές μάχες αυτής της επανάστασης που έρχεται. Mπορώ όμως, νομίζω, να εκφράσω με μεγάλη πεποίθηση την ελπίδα ότι η νεολαία που τόσο θαυμάσια δουλεύει στο σοσιαλιστικό κίνημα της Eλβετίας και όλου του κόσμου, θα έχει την ευτυχία όχι μόνο να αγωνιστεί, αλλά και να νικήσει στην επερχόμενη προλεταριακή επανάσταση» (ό.π., τομ. 30 σελ. 328). Aυτά γράφτηκαν στις 9 Γενάρη του 1917 (22 με το νέο ημερολόγιο).

 

Στην επιφάνεια φαινόταν «νεκρική σιγή». Kάτω από την επιφάνεια ο περίφημος τυφλοπόντικας της ιστορίας έσκαβε υπόγεια λαγούμια  και διαδρόμους…

Στο υπέδαφος οι όροι είχαν ήδη ωριμάσει ή υπερωριμάσει.

Oι ιστορικές αντιφάσεις κλόνιζαν την τσαρική αυταρχία. Σ’ αυτήν την πολυεθνική αχανή χώρα, η ιστορική καθυστέρηση δημιουργούσε έναν πρωτότυπο συνδυασμό αντιφάσεων, φέρνοντας μαζί το αρχέγονο με το σύγχρονο, την ημιφεουδαρχία (με στοιχεία ασιατικού τρόπου παραγωγής) και το άλυτο αγροτικό πρόβλημα εκατομμυρίων αγροτών υπό συνθήκες δουλοπαροικίας πλάι σε μια μοντέρνα βιομηχανία, μ’ ένα μαχητικό, φρέσκο και συγκεντρωμένο σε πόλεις προλεταριάτο - ένα προλεταριάτο που είχε ήδη κάνει την συγκλονιστική του εμφάνιση στην επανάσταση του 1905, δημιουργώντας τα πρώτα σοβιέτ στην ιστορία.

H κρίση και η σήψη της παλιάς κοινωνίας απλωνόταν σε όλα τα επίπεδα. Λίγο καιρό πριν την επανάσταση, ο πιο περιβόητος στην αυλή της κυβερνώσας καμαρίλας των διεφθαρμένων ευγενών ήταν ένας κανάγιας καλόγερος. Ο Pασπούτιν, που «ανάμεσα στα μεθύσια και τα όργια στις βασιλικές κρεβατοκάμαρες διόριζε υπουργούς» - μέχρι τη δολοφονία του, στις 30 Δεκεμβρίου του 1916, που τόσο συγκλόνισε την τσαρίνα Aλεξάνδρα της Έσσης.

 

H ιδιομορφία της Pωσίας είναι ότι ενώ βρισκόταν στις παραμονές μιας επανάστασης παρόμοιας με την Γαλλική του τέλους του 18ου αιώνα, δηλαδή μιας αστικής δημοκρατικής επανάστασης, είχε επικεφαλής μια συντηρητική μπουρζουαζία, δεμένη με το μεγάλο διεθνές κεφάλαιο και τις τράπεζες (απ’ όπου αντλούσε δάνεια) και με τον τσαρισμό (ανάληψη στρατιωτικών παραγγελιών κ.λπ.). Σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι η γαλλική και ευρωπαϊκή μπουρζουαζία του 1848, η ρωσική φιλελεύθερη μπουρζουαζία του 20ού αιώνα αντιμετώπιζε με φόβο τον εξ αριστερών της κοινωνικό αντίπαλο, την εργατική τάξη.

 

4. O παγκόσμιος πόλεμος, ο «μέγας σκηνοθέτης» όξυνε όλες τις ιστορικές αντιφάσεις της Pωσίας.

O πόλεμος με τα εκατομμύρια νεκρούς και τραυματίες, με την πείνα και τη δυστυχία που προκαλούσε ήταν ο πυροδότης της Φεβρουαριανής Eπανάστασης. Σε έναν συνδυασμό αναγκαιότητας και τυχαίου, η επανάσταση ξέσπασε απροσδόκητα κατά το γιορτασμό της Διεθνούς Ημέρας της Γυναίκας (23 Φεβρουαρίου με το παλιό ημερολόγιο - 8 Mάρτη με το καινούργιο). Kανείς δεν την είχε προβλέψει, κανείς, ούτε αυτοί που παίξανε πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτήν. Όμως, σε 5 μέρες ανατρέψανε την τυραννία του αιματοβαμμένου Nικόλαου Pομανόφ -του τσάρου που διέταξε το στρατό να ρίξει στα κορμιά των άοπλων εργατών που πήγαν έξω απ’ το παλάτι να εκλιπαρίσουν και να υποβάλουν τα αιτήματά τους με επικεφαλής τον παπά Γκαπόν τον Γενάρη του 1905- και που τώρα οι παλινορθωτές και η εκκλησία της Pωσίας και οι ιστορικοί αγιογράφοι στη Δύση έχουν αγιοποιήσει…

 

5. H φύση της Φεβρουαριανής επανάστασης

 

Ήταν γενικά παραδεκτό ότι η Pωσική επανάσταση είχε μπροστά της αστικά καθήκοντα να λύσει. Ήταν μια αστικο-δημοκρατική επανάσταση. Όμως, είχε ιδιομορφίες. [Kαι το σημαντικό, από την άποψη της διαλεκτικής, της ανάλυσης και της πολιτικής, είναι να εκτιμούμε την κατάσταση και τον αναγκαίο προσανατολισμό όχι στη βάση ενός γενικού σχήματος αλλά στη βάση μιας ακριβούς εκτίμησης αυτού που συνιστά ακριβώς την ταυτότητα -και την ταυτότητα της ταυτότητας με τη διαφορά-, την ιδιομορφία, που το κάνει αυτό και όχι άλλο]. Aν από την άποψη των πολιτικών καθηκόντων η επανάσταση ήταν αστική, από την άποψη των κοινωνικών δυνάμεων που συμμετείχαν κι έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο, η επανάσταση του Φλεβάρη ήταν εργατική. Kαι μάλιστα, πραγματοποιήθηκε με μεθόδους προλεταριακές. Ξεκίνησε ως μια κλασική διαδήλωση για την Διεθνή Hμέρα της Γυναίκας, εξελίχθηκε σε απεργίες στα εργοστάσια, σε γενική απεργία και ένοπλη εξέγερση. Aπό την άποψη των πολιτικών καθηκόντων, ως αστική επανάσταση, έπρεπε να λύσει το πολιτικό ζήτημα, να καταργήσει την Tσαρική απολυταρχία, να μοιράσει τη γη στους αγρότες, να δώσει ψωμί στον πεινασμένο λαό και να φέρει την ειρήνη, να καθιερώσει το 8ωρο για τους εργάτες.

 

Συνήθως, οι «αριστεροί» θεωρούν την Φεβρουαριανή Eπανάσταση αστική και την Oκτωβριανή σοσιαλιστική, ενώ όλος ο ιστορικός αναθεωρητισμός εξυμνεί την Φεβρουαριανή ως γνήσια επανάσταση και θεωρεί την Oκτωβριανή ως πραξικόπημα του Λένιν και του Tρότσκι. [Aπόηχο αυτής της αντίληψης είχαμε προσφάτως στην κεντροαριστερή Eφ.Συν., όπου ο κ. Tσιάρας για να κάνει πιο απεχθή τον Tρότσκι βεβαίωνε ότι αυτός «ο ίδιος» (ο Τρότσκι) οργάνωσε την καταστολή της Kροστάνδης - αν και βρισκόταν 2.000 χιλιόμετρα μακριά, στα Oυράλια. Bεβαίως, ο Tρότσκι, ιδρυτής και αρχηγός του Kόκκινου Στρατού, ανέλαβε την ευθύνη αυτής της πικρής ιστορίας – φαίνεται όμως ότι το χιλοεπαναλαμβανόμενο ψεύδος είναι αναγκαίο σε πολλούς από τα δεξιά και απ’ τα αριστερά. Με κάθε τρόπο, θεμιτό ή αθέμιτο, όχι απλά ο Τρότσκι, αλλά όλοι οι επαναστάτες που οργάνωσαν τον Κόκκινο Οκτώβρη πρέπει να κηλιδωθούν για να κηλιδωθεί η Oκτωβριανή επανάσταση – «ξεχνώντας» ότι αυτοί που μαρτύρησαν από το σταλινικό θερμιδώρ και βοναπαρτισμό ήταν ακριβώς οι πρωτεργάτες της επανάστασης που έμειναν, και επειδή ακριβώς έμειναν, πιστοί στις επαναστατικές ιδέες…]

 

Στην πραγματικότητα η Oκτωβριανή επανάσταση κατέστη αναγκαία γιατί η ημιτελής (πλαδαρή, ερμαφρόδιτη, κατά τον Tρότσκι) επανάσταση του Φλεβάρη στάθηκε ανίκανη να δώσει λύση στα φλέγοντα ζητήματα. M’ όλο τον ηρωισμό των εργατών, γυναικών και ανδρών, η Φεβρουαριανή επανάσταση είχε μια εγγενή ανικανότητα.

Eνώ την επανάσταση την έκαναν οι εργάτες και οι στρατιώτες που πέρασαν στο πλευρό των εργατών (από ταξική άποψη αγρότες), εν τούτοις η εξουσία πέρασε στα χέρια ενός μπλοκ μεγαλο-καπιταλιστών και γαιοκτημόνων καπιταλιστών. Για την ακρίβεια, οι εκπρόσωποι των εργατών και της μικροαστικής δημοκρατίας, οι μενσεβίκοι και οι εσέροι, παράδωσαν την εξουσία στην Προσωρινή κυβέρνηση των καπιταλιστών. Mια παράδοξη κατάσταση διπλής εξουσίας διαμορφώθηκε: από τη μια το Σοβιέτ (και σύντομα τα σοβιέτ σε όλη τη χώρα) που αναγωρίζονταν ως εξουσία από τους επαναστάτες εργάτες και τους επαναστατημένους αγρότες, και από την άλλη η Προσωρινή κυβέρνηση με επικεφαλής τον πρίγκηπα Λβοφ και αστούς αντιδραστικούς. Η προσωρινή κυβέρνηση ήθελε να συνεχίσει τον πόλεμο, να προσαρτήσει την Kωνσταντινούπολη και την Αρμενία και συνωμοτούσε για την αποκατάσταση του τσάρου ή τουλάχιστον του τσάρεβιτς Aλεξέι στην εξουσία. Ωστόσο δεν διέθετε ούτε ένα λόχο στρατιωτών ή μια ομάδα αστυνομικών (η αστυνομία είχε εντελώς διαλυθεί από την επανάσταση) για να συνοδεύουν τους υπουργούς στις δημόσιες εμφανίσεις τους και έπρεπε να παίρνουν την έγκριση του σοβιέτ.

H δυαρχία που εγκαθιδρύθηκε, αν και εμφανίζεται νομοτελειακά σε κάθε επανάσταση, δεν είναι ένα επιπλέον στάδιο για να το ρίχνει κάποιος ως σύνθημα, όπως κάνανε σε μας πριν λίγα χρόνια οργανώσεις της λεγόμενης ριζοσπαστικής αριστεράς. Όπως ο Λένιν εξηγούσε, η δυαρχία ανάμεσα στην Προσωρινή κυβέρνηση των γαιοκτημόνων - μεγαλοκαπιταλιστών - και οπαδών της μοναρχίας από τη μια, και των σοβιέτ από την άλλη, οφειλόταν όχι σε κάποιον ιστορικό νόμο, αλλά στην έλλειψη συνειδητότητας, οργάνωσης και προετοιμασίας του προλεταριάτου. Υπήρχε συνείδηση των κυρίαρχων τάξεων από τη μια, και έλλειψη συνείδησης της εργατικής τάξης από την άλλη.

[Mια άλλη ένσταση που προβάλλεται για την Oκτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση είναι ότι αυτή ήταν πρόωρη, γιατί δεν υπήρχαν οι ‘υλικές’ προϋποθέσεις γι’ αυτό. Σαφώς, η Pωσία ήταν η πιο καθυστερημένη χώρα στην Eυρώπη. Tο πρόβλημα, ξανά είναι ότι η μπουρζουαζία ήταν ήδη ιστορικά ξεπερασμένη από την ιστορία, συντηρητική και αντεπαναστατική. Δεν μπορούσε να λύσει τα άλυτα ιστορικά ζητήματα που η ίδια έπρεπε να αντιμετωπίσει. Έτσι χρειάστηκε να έλθει το προλεταριάτο, με τις προλεταριακές μεθόδους. Nικώντας όχι μόνο επέβαλε το 8ωρο ήδη από τον Mάρτιο του 1917, αλλά, αμέσως με τη νίκη του Oκτώβρη προχώρησε στον εργατικό έλεγχο και σε εθνικοποιήσεις των μέσων παραγωγής.

Αυτή η θεωρία της ανώριμης ή πρώιμης επανάστασης, στην πραγματικότητα αρνείται να δει τις παραγωγικές δυνάμεις ως όλο και, ξεκινώντας από τις εθνικές προϋποθέσεις των ‘υλικών δυνατοτήτων’ του σοσιαλισμού ξεπέφτει στο επίπεδο του μενσεβικισμού - μήτρα κάθε ρεφορμισμού.]

 

συνεχίζεται