Προσφυγικό - Μεταναστευτικό

AΠEPΓIA ΠEINAΣ ΠPOΣΦYΓΩN : Διεκδικούν την επανένωση των οικογενειών τους

AΠEPΓIA ΠEINAΣ ΠPOΣΦYΓΩN

Διεκδικούν την επανένωση των οικογενειών τους

 

Δεκατέσσερις πρόσφυγες, 7 γυναίκες και 7 άντρες ξεκίνησαν απεργία πείνας, την Τετάρτη 1η Νοεμβρίου,  διεκδικώντας το δικαίωμα επανένωσης με τις οικογένειές τους στη Γερμανία. Χιλιάδες πρόσφυγες παραμένουν μακριά από τις οικογένειές τους, εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα, δέσμιοι της αντιπροσφυγικής πολιτικής της ΕΕ και θύματα πολιτικών συμφωνιών κάτω από το τραπέζι της ελληνικής και της γερμανικής κυβέρνησης για την επιβολή πλαφόν στις οικογενειακές επανενώσεις και για “ελεγχόμενες εισροές”.

Μια μεγάλη ομάδα προσφύγων, οι περισσότερες γυναίκες και μικρά παιδιά, κατασκήνωσαν απέναντι από τη Βουλή, στο πεζοδρόμιο  της Αμαλίας. Από εκεί στέλνουν κραυγή διαμαρτυρίας, ζητάνε να σταματήσουν οι ανάλγητες κρατικές πολιτικές, να επανενωθούν οι οικογένειές τους. Ζητάνε επίσης την αλληλεγγύη του ελληνικού λαού – που σε παλαιότερες εποχές έχει ζήσει την προσφυγιά.

Σε κείμενο που μοιράζουν στα αγγλικά και ελληνικά λένε:

 

«Επανενώστε μας με τις οικογένειες μας τώρα!»

 

Είμαστε πάνω από 4.000 πρόσφυγες που περιμένουμε να μεταφερθούμε στη Γερμανία - οι περισσότεροι από εμάς είμαστε οικογένειες που τα μέλη τους χωρίστηκαν στο δρόμο της προσφυγιάς και ζούμε διαχωρισμένοι περισσότερο από ενάμιση χρόνο. Γυναίκες, άντρες και οι περισσότεροι παιδιά και έφηβοι που ο ένας ή και οι δύο γονείς, τα παιδιά ή ο/η σύζυγός τους βρίσκονται στη Γερμανία. Περιμένουμε ήδη εδώ και πάνω από 18 μήνες στην Ελλάδα, ζώντας σε άθλιες συνθήκες.

Δραπετεύσαμε από ρημαγμένες από τον πόλεμο χώρες, όπως η Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, για να βρούμε γαλήνη και ασφάλεια δίπλα στους αγαπημένους μας.

Πολλοί από εμάς έχουμε γίνει δεκτοί στη Γερμανία εδώ και πάνω από 6 μήνες, ξεπερνώντας τη μέγιστη προθεσμία για μετεγκατάσταση, όπως αυτή ορίζεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο, γεγονός που οφείλεται σε μια ανεπίσημη, παράνομη συμφωνία μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας.

Η περίοδος αναμονής αυτή τη στιγμή είναι περίπου εννέα μήνες από την ημερομηνία αποδοχής, κατά μέσο όρο, αλλά χωρίς καμία εγγύηση για τυχόν άλλες καθυστερήσεις. Ο καθένας μας καλείται να πληρώσει τα εισιτήρια της οικογένειάς του/της με δικά του/της χρήματα.

• Μας έχουν υποσχεθεί πολλά

• Έχουμε ακούσει πολλές φορές τις ίδιες υποσχέσεις

• Έχουμε κουραστεί να ακούμε, να περιμένουμε, να ελπίζουμε

• Ποτέ δεν λάβαμε ξεκάθαρη απάντηση για το ποιος αποφασίζει πόσοι μπορούν να φύγουν κάθε μήνα και ποιος επιβάλει αριθμητικά όρια στις μεταφορές.

• Ποτέ δε λάβαμε ξεκάθαρη απάντηση για το ποιος αποφασίζει ποια άτομα θεωρούνται ευάλωτα, και άρα μπορούν να ταξιδέψουν γρηγορότερα, και με βάση ποια κριτήρια λαμβάνεται αυτή η απόφαση.

• Θέλουμε να ξέρουμε πότε θα πάμε στις οικογένειες μας. Και θέλουμε να έχουμε ίση μεταχείριση χωρίς διακρίσεις.

Γι’ αυτό απαιτούμε:

Από την ελληνική και τη γερμανική κυβέρνηση να σεβαστούν το νομικό όριο των έξι μηνών για την οικογενειακή επανένωση από την ημερομηνία αποδοχής του αιτήματος.

 

Από τις γερμανικές και ελληνικές αρχές να προγραμματίσουν πτήσεις για όλους τους πρόσφυγες που περιμένουν ήδη εδώ και πάνω από έξι μήνες.

 

Από τις ελληνικές αρχές να πληρώσουν τα εισιτήρια μας με κρατική δαπάνη, όπως προβλέπει ο νόμος. Τα εισιτήρια είναι άλλο ένα εμπόδιο στις οικογενειακές επανενώσεις.

Για όλους αυτούς τους λόγους, ο αγώνας μας θα συνεχιστεί την Τετάρτη 1η Νοεμβρίου 2017 στην πλατεία Συντάγματος. Ενώστε τις φωνές σας με τις δικές μας!

Εδώ και τέσσερις μήνες, διαμαρτυρόμαστε ενάντια στην επιβολή ορίου για τις οικογενειακές επανενώσεις προς Γερμανία. Θέλουμε να υψώσουμε τις φωνές μας ενάντια στην πολιτική αποτροπής που η Ευρώπη επιβάλλει σε εμάς και τις οικογένειες μας. Ενάντια σε ένα σύστημα που στόχο έχει να μας εξοργίσει και να μας κάνει να εγκαταλείψουμε την προσπάθεια.

Αλλά θα σταθούμε όρθιοι. Θέλουμε να κατεδαφίσουμε τα τείχη που μας εμποδίζουν να είμαστε μαζί με τους γονείς και τα παιδιά μας. Θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας μέχρι να πετύχουμε.

Όχι άλλες διακρίσεις! Διεκδικούμε το δικαίωμα μας για οικογενειακή ενότητα και αξιοπρεπή ειρηνική ζωή τώρα! Δικαίωμα παραμονής και ελευθερία μετακίνησης για όλους!

Πρόσφυγες από διάφορα camps και χώρους στέγασης στην Ελλάδα

 

* Η πρώτη μέχρι στιγμής απάντηση της κυβέρνησης Σύριζα-Ανελ  ήταν να στείλει την αστυνομία και ν’ αρχίσει τις απειλές ότι, αν δεν  ξεστήσουν τις σκηνές και δεν φύγουν από το Σύνταγμα, θα συλληφθούν. Η υλοποίηση αυτής της απειλής επικρέμαται συνεχώς.

Δεκάδες αλληλέγγυοι από διάφορες συλλογικότητες πλαισιώνουν την κινητοποίηση των προσφύγων και έχουν βγει σχετικές ανακοινώσεις, τόσο από τους ίδιους τους πρόσφυγες και από τις συλλογικότητες των αλληλέγγυων.

  • Σε απεργία πείνας έχουν προχωρήσει  και πρόσφυγες στην πλατεία Σαπφούς στη Μυτιλήνη, όπου ένας από αυτούς, την Τετάρτη 1/11 μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο εξαντλημένος και αφυδατωμένος από την πολυήμερη απεργία.

 

 

Προσφυγικό : Ούτε επανεγκατάσταση, ούτε επανένωση, ούτε άσυλο

Προσφυγικό

Ούτε επανεγκατάσταση, ούτε επανένωση, ούτε άσυλο

ΜΟΝΟ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΠΡΟΩΘΗΣΗ

 

 

 

Θόδωρος Mεγαλοοικονόμου

 

Στα «ψιλά» των ΜΜΕ πέρασε μια είδηση κομβικής σημασίας για τις συνθήκες που διαμορφώνουν τον περαιτέρω ασφυκτικό και αδιέξοδο εγκλωβισμό των προσφύγων και των μεταναστών στην Ελλάδα : ότι, δηλαδή, φέτος τον Σεπτέμβριο ολοκληρώθηκε και τερματίστηκε το διετούς διάρκειας πρόγραμμα μετεγκατάστασης (relocation) των προσφύγων από Ελλάδα και Ιταλία προς τις άλλες χώρες της ΕΕ. Ενα πρόγραμμα που προέβλεπε, αρχικά,  την μετεγκατάσταση 160.000 προσφύγων, το οποίο συνάντησε άλλοτε την ανοιχτή και κάθετη, ξενοφοβική και ρατσιστική αντίδραση των κυβερνήσεων μιας σειράς χωρών (όπως αυτών του Βίζεγκραντ, της Ουγγαρίας, εν συνεχεία της Αυστρίας κ.λπ.) και άλλοτε την πιο συγκαλυμμένη μιας σειράς άλλων, που κωλυσιεργούσαν στις διαδικασίες υλοποίησής του.

Το αποτέλεσμα ήταν να μετεγκατασταθούν συνολικά, στα δυο χρόνια υλοποίησης του προγράμματος, μόλις 29.000 πρόσφυγες, οι 20.000 από Ελλάδα και οι υπόλοιποι από Ιταλία (και να έχουν υπάρξει δεσμεύσεις για ακόμα 20.00 θέσεις).

Η Γερμανία δέχτηκε τους περισσότερους, αλλά αυτό, όπως αποδείχτηκε, είχε να κάνει πιο πολύ με την αξιοποίηση των επαγγελματικών δεξιοτήτων των προσφύγων για τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς εργασίας, μετά την όποια κάλυψη των οποίων, μειώθηκε και το ενδιαφέρον για νέες επανεγκαταστάσεις. Στη βάση, φυσικά, και των κλιμακούμενων ξενοφοβικών αντιδράσεων, που τροφοδοτούνταν τόσο από μιαν όλο και πιο απρόθυμη για την κοινωνική ένταξη των προσφύγων επίσημη πολιτική, όσο και από την ακροδεξιά, η οποία, μη υπάρχουσας μιας σοβαρής εναλλακτικής ενάντια στην κυρίαρχη καπιταλιστική εξουσία, αξιοποίησε δεόντως τα ξενόφοβα αντανακλαστικά στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, πράγμα που αποτέλεσε μιαν από τις βασικές παραμέτρους της ενδυνάμωσης του ακροδεξιού, ρατσιστικού και φιλοναζιστικού AfD. 

Οι συνέπειες του τερματισμού της επανεγκατάστασης έρχονται να προστεθούν στην ήδη δραματικά αποδυναμωμένη διαδικασία επανένωσης των οικογενειών, που από τον περασμένο Απρίλιο, με τη σύμφωνη γνώμη του Γ. Μουζάλα και της κυβέρνησης Σύριζα-Ανελ, γίνεται με ένα πλαφόν 70 ανά μήνα. Πάνω από 4.600 αιτήσεις για επανένωση έχουν γίνει δεκτές και, με τους ρυθμούς αυτούς, κάποιοι/ες θα δουν την οικογένειά τους στη Γερμανία μετά τρία και πάνω χρόνια (ενώ η βάσει των κανονισμών πρόβλεψη είναι το πολύ 6 μήνες).

Η Ευρώπη, συνολικά, στενεύει τα όποια περιθώρια για τους πρόσφυγες σε σημείο όπου η μόνη πράξη «υποδοχής» γίνεται η όσο το δυνατόν αμεσότερη απέλαση.

Αυτό έχει προετοιμαστεί με όλο το πλέγμα των μέτρων και ρυθμίσεων της κυβέρνησης Σύριζα-Ανελ και με πρόθυμο εκτελεστικό όργανο τον υπουργό Μεταναστευτικής Πολιτικής Γ. Μουζάλα, μέτρων που αποσκοπούν στην προετοιμασία των όρων για άμεσες και μαζικές απελάσεις.

Στο νομικό πεδίο δεν είναι τυχαία η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας που απέρριψε την προσφυγή δύο Σύρων κατά της απέλασής τους, μετά την απόρριψη και σε δευτεροβάθμιο επίπεδο του αιτήματός τους για «άσυλο» (αυτό, πρακτικά, έχει καταργηθεί παντού… «διεθνή προστασία» το λένε τώρα), με το πάγιο, πλέον, αιτιολογικό της ΕΕ ότι η Τουρκία είναι «ασφαλής τρίτη χώρα».

Και στα πλαίσια αυτά, τον κύριο λόγο έχει η αστυνομία, με πρωτοφανείς επιδόσεις υπό την πολιτική καθοδήγηση της κυβέρνησης της «πρώτης φοράς αριστεράς», με τις οργανωμένες εφόδους στη Μόρια και σε άλλα hotspot, για τη ανεύρεση, το κλείσιμο σε προαναχωρησιακά κέντρα και απέλαση όσων έχουν δευτεροβάθμια απόρριψη του αιτήματος για άσυλο, των «παραβατικών», των «άτακτων» νεολαίων προσφύγων κ.λπ.

Είναι χαρακτηριστική της ασκούμενης πολιτικής η αντιμετώπιση που είχαν οι πρόσφυγες στο Ηράκλειο Κρήτης και στο Ρέθυμνο όπου, αφού περισυνελέγησαν από τη θάλασσα, κρατήθηκαν  υπό άθλιες συνθήκες, τους στερήθηκε το δικαίωμα να έχουν μεταφραστή και παρόλο που οι περισσότεροι έκφρασαν την επιθυμία να υποβάλλουν αίτημα για άσυλο, υποχρεώθηκαν να υπογράψουν ένα χαρτί που δεν ήξεραν τι έλεγε (η ‘μη’ ενημέρωσή τους για την απέλασή τους) και με τελική πράξη, την βίαιη, τα χαράματα, μεταφορά τους στο προαναχωρησιακό κέντρο στην Κω. Όταν μάλιστα στο Ρέθυμνο είχαν μεταβεί οι σύζυγοι δυο εκ των οικογενειών που κρατούνταν εκεί, οι οποίοι ζουν στην Αγγλία και ζητούσαν να γίνει δυνατή η υποβολή αιτήματος επανένωσης με τις οικογένειές τους που ήταν εκεί, δίπλα τους – τις μάζεψαν και αυτές μαζί με όλους και τις έστειλαν στην Κω. Μια κίνηση σε αγαστή συνεργασία με τις τοπικές αρχές και τα τοπικά μεγαλοσυμφέροντα, που ως μόνους ‘ξένους’ δέχονται τους τουρίστες που πληρώνουν και όχι τους καταδιωγμένους πρόσφυγες.

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία και με δεδομένο ότι οι λεγόμενες ‘ροές’ αυξήθηκαν πολύ τους καλοκαιρινούς μήνες σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο (περί τις 200 αφίξεις καθημερινά από μερικές δεκάδες την προηγούμενη περίοδο, μετά τον Μάρτιο του 2016 - δείχνοντας και το εύθραυστο της συμφωνίας ΕΕ- Τουρκίας), η κατάσταση στα hotspots είναι τέτοια που, σε χώρους όπου συνολικά θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν (υπό ανυπόφορες, ούτως ή άλλως, συνθήκες) περί τα 5.500 άτομα, ζουν τώρα πάνω από 10.000. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η Σάμος, όπου στους χώρους του hotspot, που ‘χωράει’ 700 άτομα, μένουν τώρα 2.800. Αντίστοιχα, στη Λέσβο, σε χώρο για 2.300 άτομα, διαμένουν τώρα 4.300.

Στην Κω στοιβάζονται τώρα πάνω από 1.000 άτομα (και προστίθενται και άλλα κοντέινερ), ενώ στη Λέρο έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τον προβλεπόμενο αριθμό, που χωράει στα ήδη εγκατεστημένα κοντέινερ, έχοντας φτάσει τους 860 (από περίπου τους μισούς πριν μερικούς μήνες) – και έτσι, και εδώ, στήνονται σκηνές για τα επιπλέον άτομα. 

Μια ιδιαίτερη πτυχή της ασκούμενης πολιτικής αθλιότητας είναι ο αυξανόμενος αριθμός των λεγόμενων «ασυνόδευτων ανήλικων» σε αστυνομικά τμήματα, σε κέντρα κράτησης όπως η Αμυγδαλέζα και η Πέτρου Ράλλη (και αλλού) και σε προαναχωρησιακά κέντρα. Τον Ιούλιο είχαν φτάσει τους 177 από 2 άτομα τον περασμένο Νοέμβρη.

Η κράτηση έχει πάψει προ πολλού να έχει το όποιο χρονικό όριο και συχνά διαρκεί επ’ αόριστον, μέχρι να βρεθούν τα μέσα για την επαναπροώθηση των κρατουμένων - και όχι, φυσικά, χώρων φιλοξενίας, όπως ισχυρίζεται ο Μουζάλας, που με δική του ευθύνη οι χώροι αυτοί μειώνονται αντί να αυξάνονται. Η αστυνομική βία και κακομεταχείριση τόσο των ανηλίκων, όσο και των ενήλικων προσφύγων γενικά, όπως προκύπτει από πληθώρα καθημερινών καταγγελιών, δεν αποτελεί την εξαίρεση αλλά τον κανόνα, στη βάση του οποίου είναι εντεταλμένα να λειτουργούν τα αστυνομικά σώματα με τις ευλογίες (αλλά και την πολιτική ευθύνη) των Τόσκα και Μουζάλα.

Καθώς πολλές ΜΚΟ που είχαν συμβόλαια ορισμένου χρόνου απευθείας με τις Βρυξέλλες, αποχώρησαν, το κενό που άφησαν όσο επίπλαστη κι αν ήταν η όποια παρουσία τους, ωστόσο δεν αναπληρώθηκε στο ελάχιστο από τις κρατικές υπηρεσίες. Σε ορισμένες λεγόμενες μονάδες «πρώτης υποδοχής» δεν υπήρξε ποτέ η όποια κρατική θεσμική συγκρότηση και στελέχωση, με αποτέλεσμα (όπως στη Λέρο και αλλού) να λειτουργούν ακόμα με εθελοντές - όσο ακόμα υπάρχουν.

Οσο για την όποια κοινωνική ένταξη, η στέγαση υπάρχει για ορισμένους μόνο, στη βάση των προγραμμάτων της Ύπατης Αρμοστείας σε ξενοδοχεία και διαμερίσματα (οι υπόλοιποι για πάντα στα καμπ), αλλά μόνο για όσο είναι σε αναμονή η απάντηση για το αίτημα «διεθνούς προστασίας». Οταν βγει η απόφαση, ακόμα κι αν είναι θετική, την άλλη μέρα υπάρχει έξωση από την όποια δομή φιλοξενίας : «άσυλο» στο δρόμο.

Καταλαβαίνει κανείς πώς η επίσημη κρατική πολιτική δημιουργεί τις συνθήκες και τους όρους που κλιμακώνουν τις ξενόφοβες αντιδράσεις, πώς αυτή η πολιτική δίνει τροφή στη δράση της Χρυσής Αυγής, πώς δημιουργείται το έδαφος για περιστατικά όπως το πρόσφατο στη Σάμο, όπου μια χρυσαυγίτικων καταβολών οργάνωση, η «Σάμος SOS», σε αγαστή συνέργια με τον μητροπολίτη και τον δεξιό αντιπεριφερειάρχη του νησιού, χρησιμοποιεί όχι μόνο προειδοποιητικές απειλές για βία (ενάντια στην περαιτέρω ενοικίαση διαμερισμάτων, για την διαμονή προσφύγων από την Ύπατη Αρμοστεία μέσω της ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ), αλλά και άμεση άσκηση βίας (όπως πρόσφατα σε συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου Παλαιοκάστρου, με τους τραμπουκισμούς μελών της ενάντια σε μέλη της ΑΡΣΙΣ που παρευρίσκονταν εκεί για ενημέρωση για το πρόγραμμα των διαμερισμάτων). Καταλαβαίνει κανείς ότι το ζήτημα, εν προκειμένω, δεν έχει να κάνει με τον γνωστό ρόλο των ΜΚΟ - έχει να κάνει με τις ρατσιστικές και φασιστικές αντιδράσεις ενάντια στην ένταξη των προσφύγων στον κοινωνικό ιστό, όποιος φορέας κι αν, κάτω από τις δοσμένες συνθήκες, έχει αναλάβει το πρόγραμμα.

 

Σχολεία

 

Οσο για το πολύπαθο ζήτημα της «εκπαίδευσης των προσφυγόπουλων», η κατάρρευση της Παιδείας έρχεται να συναντήσει την υποκριτική δέσμευση για την ένταξη των προσφυγόπουλων στο εκπαιδευτικό σύστημα, σε σχολεία άκρως υποστελεχωμένα, όταν δεν γίνεται τίποτα για την εξασφάλιση ακόμα και του ζητούμενου «αποδεικτού στοιχείου της διεύθυνσης κατοικίας» (όταν τέτοια κατοικία δεν υπάρχει στα καμπ, στους καταυλισμούς στα νησιά, στα hotspots), όταν καθυστερούν οι εμβολιασμοί και η σύσταση των απογευματινών τμημάτων (για να μη μιλήσουμε για το αυτονόητο που θα έπρεπε να είναι η ένταξη των προσφυγόπουλων στα πρωινά τμήματα με όλα τα άλλα παιδιά), με αποτέλεσμα, όπως και πέρσι, τα περισσότερα προσφυγόπουλα να μη μπορέσουν, για πλείστους όσους λόγους, να παρακολουθήσουν μαθήματα και να ενταχθούν στην όποια εκπαιδευτική διαδικασία.

Με κάθε τρόπο, ολόκληρη η χώρα μετατρέπεται σ’ ένα αστυνομοκρατούμενο στρατόπεδο για τους πρόσφυγες, με καθόλου απρόβλεπτες τις συνέπειες αυτού του βάρβαρου εγκλωβισμού τους, της απαξίωσης της ζωής τους, της εξάλειψης του όποιου μέλλοντος και με πιο ορατή (ως μονόδρομο από την πλευρά της κυρίαρχης εξουσίας) την προοπτική της άγριας καταστολής και των μαζικών επαναπροωθήσεων που μεθοδεύει με κάθε τρόπο η κυβέρνηση Σύριζα-Ανελ, δημιουργώντας τους όρους που θεωρεί ότι θα της επιτρέψουν να την σερβίρει ως τη μόνη και αναπόφευκτη λύση.

Είναι σαφές ότι το λεγόμενο «προσφυγικό» είναι (και ήταν από την αρχή) κεντρικό ζήτημα της εγχώριας πολιτικής σκηνής, όπως και σε όλη την Ευρώπη, από τις βασικές παραμέτρους του όποιου χειραφετητικού κινήματος των ντόπιων ενάντια στα μνημόνια και την οικονομική/κοινωνική εξαθλίωση, την αστυνομική καταστολή, την στέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.

 

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΙΣ ΜΚΟ ΟΛΕΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ‘ΑΠΟΑΣΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ’ ΚΑΙ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΟΙ ΔΟΜΕΣ ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΙΣ ΜΚΟ ΟΛΕΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ‘ΑΠΟΑΣΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ’

ΚΑΙ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΟΙ ΔΟΜΕΣ ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ

 

Μια ακόμη κίνηση διαχείρισης του αμετάκλητου αδιεξόδου στο οποίο έχει περιέλθει και της μη διαχειρίσιμης ενδόρρηξης την οποία βιώνει το σύστημα της Ψυχικής Υγείας, ανακοίνωσε σχετικά πρόσφατα η κυβέρνηση (υπουργική απόφαση, 8/5/17, «Εγκριση από άποψη σκοπιμότητας πολιτικών ψυχικής υγείας»), κίνηση η οποία, όταν παραμεριστεί το σύνηθες κατεβατό από λεκτικές πομφόλυγες που συνοδεύει πάντα αυτές τις εξαγγελίες, δεν έχει παρά μόνο δυο παραμέτρους με πρακτική σημασία.

- Η μια αφορά την εξαγγελία της δημιουργίας, με κονδύλια του ΕΣΠΑ μέχρι το 2020, 17 οικοτροφείων, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, για την μεταστέγαση 200 από τους συνολικά 420 υπολογιζόμενους ασθενείς χρόνιας παραμονής στα τρία εναπομείναντα ψυχιατρεία. Τα οικοτροφεία αυτά,χωρίς πολλά λόγια, ως κάτι το αυτονόητο, ανατίθενται σε ΜΚΟ, παγιώνοντας, από την «πρώτη φορά αριστερά», την ιδιωτικοποίηση ως τον βασικό άξονα της πολιτικής της και στην Ψυχική Υγεία (όπως παντού). Το προπαγανδιστικό επιχείρημα, εν προκειμένω, πιθανώς θα είναι ότι, με την ‘δωρεά’ στις ΜΚΟ και την ιδιωτικοποίηση, θα εξοικονομηθούν πιθανώς 10-20 άτομα προσωπικό (από το ένα ή δυο τμήματα ‘χρονίων’ που θα κλείσουν) για να καλύψουν, υποτίθεται, τις ανάγκες των άλλων ψυχιατρικών τμημάτων.

- Η άλλη παράμετρος με πρακτική σημασία, αφορά την εκκίνηση της δημιουργίας των ήδη εξαγγελθέντων δυο ειδικών κλειστών τμημάτων (δικαστικών ψυχιατρείων) για τους έγκλειστους στη βάση του αρ. 69 ΠΚ (ανθρώπους που έχουν διαπράξει ποινικό αδίκημα αλλά έχουν κριθεί ‘ακαταλόγιστοι’ λόγω ψυχικής διαταραχής). Σε προηγούμενες ανακοινώσεις της «Συσπείρωσης» έχουμε αναφερθεί αναλυτικά στην ιδρυματική παλινδρόμηση και στην περαιτέρω κατασταλτική αναδίπλωση του ψυχιατρικού θεσμού που αντιπροσωπεύει η ίδρυση αυτών των περίκλειστων μονάδων.

Βέβαια, για να μην ξεχνιόμαστε, η δήθεν ‘αποϊδρυματοποίηση’ (που υποτίθεται ότι συνιστά η ίδρυση των οικοτροφείων, ενώ, στην πραγματικότητα, είναι απλώς μεταστέγαση) δεν καταργεί τα τμήματα ‘χρονίων’, και την λογική της λειτουργίας τους, αλλά τα επισημοποιεί, καθώς καθιερώνει ένα τμήμα ‘μακράς και μέσης νοσηλείας’ σε κάθε ψυχιατρείο. Και όχι μόνο αυτό. Για πρώτη φορά γίνεται προσπάθεια να δοθεί έκφραση στις πιο παλαιολιθικές εκφάνσεις της κυρίαρχης ψυχιατρικής, με την περαιτέρω (σχετικά και με το πρόσφατο παρελθόν) κατηγοριοποίηση των υπό ίδρυση οικοτροφείων ανάλογα με το είδος των προβλημάτων που η κυρίαρχη ψυχιατρική (όπως σκέφτεται, λειτουργεί και πράττει) κατασκευάζει και έχει, εν συνεχεία, ανάγκη να ταξινομήσει καταλλήλως, όχι για να απαντήσει σε ανάγκες, αλλά για να απαλλαγεί από αυτό που συλλαμβάνει και αντιμετωπίζει (αφού πρώτα το έχει κατασκευάσει) ως βάρος.

Θα έχουμε, λοιπόν, οικοτροφεία για ‘αυτιστικούς με διεγερτική συμπεριφορά’ και για απλώς ‘αυτιστικούς’ (‘ήρεμους’), για ‘ψυχωτικούς με διεγερτική συμπεριφορά’ και για απλώς ‘ψυχωτικούς’ (δηλαδή, ‘ήσυχους’), για ασθενείς με ‘νοητική υστέρηση’, για ασθενείς με ‘ψυχικές διαταραχές και σοβαρές σωματικές παθήσεις’, για ψυχογηριατρικούς, για ‘ασθενείς με συννοσηρότητα’ (ψυχικές διαταραχές και χρήση ουσιών) κλπ. Μια αναδιάταξη, δηλαδή, της παραγόμενης από το σύστημα ‘χρονιότητας’, ‘επικινδυνότητας’ κλπ, σε μια λογική δημιουργίας δομών που δεν εκφράζουν και δεν λειτουργούν στην κατεύθυνση μιας θεραπευτικής και εναλλακτικής στον εγκλεισμό προσέγγισης του ψυχικά πάσχοντα, αλλά για την διαχείριση και την εναπόθεση/ξεφόρτωμα των αποτυχιών του.

Γίνεται μια αναφορά σε στόχο μείωσης των ακούσιων νοσηλειών (που σε εθνικό επίπεδο είναι πάνω από 60%) στο 15% σε περιοχές όπου θα ενισχυθούν, υποτίθεται, οι εκεί υπάρχουσες Κινητές Μονάδες και ΚΨΥ – των οποίων, όμως, ούτε ο εσωστρεφής, αυτοαναφορικός, κατακερματισμένος και στη λογική του ‘εξωτερικού ιατρείου’ τρόπος λειτουργίας τους δεν πρόκειται ν΄ αλλάξει, αλλά, ακόμα και αν στοιχειωδώς άλλαζε, δεν θα είχε τα πραγματικά αναγκαία μέσα (σε προσωπικό, πόρους κλπ) για να επιτελέσει μιαν ολοκληρωμένη και κοινοτικά βασισμένη φροντίδα σ΄ έναν ‘ορισμένο πληθυσμό ευθύνης’.

Γιατί, παρά τις όποιες λεκτικές πομφόλυγες περί ‘μεταρρύθμισης’ και από την παρούσα κυβέρνηση και τους ‘πρόθυμους’ συνεργάτες που στελεχώνουν τις σχετικές επιτροπές του Υπουργείου Υγείας, ούτε καν το πιο στοιχειώδες, την τομεοποίηση, δεν έχουν ξεκινήσει και ούτε καν σκέφτονται να ξεκινήσουν – γιατί, και η ψυχιατρική κοινότητα και η πολιτική ηγεσία  δεν την θέλουν.

Ακόμα και μια επιτροπή που έχει συσταθεί στο Υπουργείο για την ρύθμιση θεμάτων της ακούσιας νοσηλείας, όποιες κι΄ αν είναι οι προτάσεις που θα καταλήξει να υποβάλει για ‘βελτιωτικές ρυθμίσεις’ στο πεδίο της ολοσχερούς ασυδοσίας που επικρατεί στον εν λόγω τομέα, στο βαθμό που δεν θα θίγεται και δεν θ΄ αμφισβητείται έμπρακτα ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος (καθώς είναι αυτός, ο ιδρυματικός, νοσοκομειοκεντρικός τρόπος λειτουργίας που παράγει αυτό το χωρίς προηγούμενο υψηλό ποσοστό των ακούσιων νοσηλειών), οι ρυθμίσεις αυτές δεν  πρόκειται ν΄ αποτελούν παρά έναν απλό εξωραϊσμό του υπάρχοντος και, ως τέτοιες, δεν θα συντελούν παρά στην αναπαραγωγή του κυρίαρχου τρόπου λειτουργίας που, με τη σειρά του, και από τη φύση του, ακόμα και αυτές, τις επίπλαστες ρυθμίσεις, θα τις ακυρώνει.

Μια πραγματική ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν γίνεται (και ποτέ δεν έχει γίνει διεθνώς, ακόμα και στις ‘καλές’ εποχές) με τα ‘πρωτόκολλα’ στα οποία αναλώνουν το χρόνο τους διάφοροι παρατρεχάμενοι του Υπουργείου Υγείας σε θέματα ψυχικής υγείας. Ή θα αγγίξει τις ρίζες του προβλήματος, ως μια ‘από τα κάτω’ διαδικασία, που θα εμπλέκει, σε πρωταγωνιστικούς ρόλους, όλα τα άμεσα ενδιαφερόμενα υποκείμενα, ασθενείς, προσωπικό κλπ και που έμπρακτα θ΄ αμφισβητεί τις κατεστημένες θεσμικές εξουσίες, ή θα χρησιμοποιείται (όπως γίνεται τώρα) ως λεκτικό άλλοθι, ως προσπάθεια εξωραϊσμού ενός όλο και πιο εσωστρεφούς, αμυντικού και κατασταλτικού συστήματος, όπου και αυτοί οι εξωραϊσμοί δεν θα είναι παρά ένα μέσο για την αναπαραγωγή της κυρίαρχης ψυχιατρικής βαρβαρότητας.

Γιατί, όπως ξέρουμε πολύ καλά από την διεθνή εμπειρία, είναι σ΄ αυτή την διαδικασία της αμφισβήτησης και του ριζικού μετασχηματισμού, στο «περιθώριο της ελευθερίας που ανοίγεται» στη βάση μιας εναλλακτικής κουλτούρας και πρακτικής, «που αναδύεται το πραγματικά θεραπευτικό στοιχείο».

Αντί γι’ αυτό, έχουμε μια πληθώρα πρωτοκόλλων. Πρωτόκολλο για τη ‘νοσηλεία οξέων περιστατικών’, πρωτόκολλο για την ‘ολοκληρωμένη κοινοτική θεραπεία’, πρωτόκολλο για την ‘κατ΄ οίκον παρέμβαση στη κρίση’ κλπ.

Να θυμίσουμε ότι υπάρχει από μακρού και πρωτόκολλο για τις μηχανικές καθηλώσεις, που, όμως, όταν δεν βρίσκεται απλώς κλεισμένο σ΄ ένα συρτάρι (αν και συνήθως δεν υπάρχει, έστω προσχηματικά, ούτε και εκεί) και υποτίθεται ότι ακολουθείται, δεν χρησιμεύει παρά απλώς σαν άλλοθι, ως επίκληση, για την προαποφασισμένη καθήλωση (για το όργιο των μηχανικών καθηλώσεων ως της αυτονόητης ψυχιατρικής πρακτικής). Αν για την μηχανική καθήλωση το πρωτόκολλο είναι το επίσημο όχημα της ανεξέλεγκτης εφαρμογής της, όλα τα άλλα προαναφερθέντα πρωτόκολλα απλώς δεν θα έχουν αντικείμενο για την όποια εφαρμογή τους - παρά μόνο ως λεκτικές αναφορές στο συγγραφικό έργο των επιτροπών του Υπουργείου.

Κονδύλια που θα φτάνουν συνολικά περί τα 47.280.000 εκ. ευρώ, από ΕΣΠΑ, θα δαπανηθούν γι΄ αυτές τις ‘δράσεις’, μαζί με κάποιες, εξίσου επίπλαστες και προσχηματικές, στον παιδοψυχιατρικό τομέα και για ‘πάσχοντες από άνοια’, με προσωπικό που θα προσληφθεί με συμβάσεις ορισμένου χρόνου (ό,τι χειρότερο παντού, αλλά ιδιαίτερα για τις δομές και υπηρεσίες  ψυχικής υγείας) και με αβέβαιο το μέλλον τους μετά το τέλος των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων - με μόνες τις, γνωστής αξιοπιστίας, διαβεβαιώσεις ότι, τις όποιες δομές, θα τις αναλάβει ο κρατικός προϋπολογισμός. Είδαμε τι γίνεται και με αυτά που έχει ήδη αναλάβει, λειτουργεί και χρηματοδοτεί τώρα ο κρατικός προϋπολογισμός.

Και, φυσικά, με πάντα επικρεμάμενη μια πιθανή αιφνιδιαστική κίνηση για την μεταφορά κλινικών των ψυχιατρείων σε γενικά νοσοκομεία («τώρα που έχουμε το ΕΣΠΑ να μας χρηματοδοτεί τις ‘μεταρρυθμίσεις’ που οι Βρυξέλλες απαιτούν από μας»), στη λογική της κατάργησης και όχι του ριζικού μετασχηματισμού και της Αποιδρυματοποίησης.

Κανένας εφησυχασμός, λοιπόν, καθώς μέσα στον ορυμαγδό των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων, η ψυχική υγεία, οι βάρβαρες πρακτικές, που με την λογική του αυτονόητου, ασκούνται στις δομές της, τείνουν να περνάνε σε δεύτερο πλάνο.

Γι΄ αυτό απαιτείται μια διαρκής επαγρύπνηση και μια άμεση ετοιμότητα και διαθεσιμότητα για διαρκή αντίσταση.

 

14 Ιουλίου 2017

 

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

 

 

Αστυνομική βία ενάντια στους πρόσφυγες στο Ηράκλειο Κρήτης

Αστυνομική βία ενάντια στους πρόσφυγες στο Ηράκλειο Κρήτης

Με ευθύνη  του Λιμενικού Ηρακλείου και  της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνση Ηρακλείου 70 Κούρδοι πρόσφυγες  μεταφέρθηκαν σε hotspot στην Κω αλυσοδεμένοι, τα ξημερώματα της Τετάρτης 13 Σεπτεμβρίου . Το γεγονός αυτό είναι πρωτοφανές και δείχνει ένα κράτος σε κατάσταση έκτατης ανάγκης και την  κυβέρνηση σε πλήρη αδυναμία για να διαχειριστεί οτιδήποτε, κάνοντας ανάθεση του προσφυγικού στα χεριά του λιμενικού και της αστυνομίας .

Το όλο συμβάν ξεκίνησε με την  προσέλευση προσφύγων για πρώτη φορά στο Ηράκλειο της Κρήτης . Στις 5 και 7 Σεπτέμβρη υπήρχε έλευση στο λιμάνι του Ηρακλείου από 2 καράβια  με πρόσφυγες , 105 και 70 ατόμων αντίστοιχα και τα δύο με πρόσφυγες από το Κουρδιστάν.

Οι λιμενικές αρχές οδήγησαν τους πρόσφυγες  σε κτίριο το λιμενικού Ηρακλείου όπου με συνοδεία της αστυνομίας και παρουσία του ερυθρού σταυρού έγινε η καταμέτρηση τους και  οδηγήθηκαν στην ΓΑΔΗ  με βαν της αστυνομίας  για εξακρίβωση.

Στην συνέχεια οι άνθρωποι έμειναν υπό συνθήκες κράτησης στον ίδιο χώρο με μονή παρουσία έκτος από τους μπάτσους και των λιμενικών, του ερυθρού σταυρού μέσα εκεί . Αν και το γεγονός αυτό είναι παράνομο δεν υπήρχαν αντιδράσεις από πολλές δυνάμεις αλληλεγγύης για αυτό. Τα τοπικά αστικά μέσα όπως και κάποιοι φορείς αστικής «αλληλεγγύης» το παρουσίασαν σαν φιλοξενία στους πρόσφυγες. Οι πρώτοι 105 άνθρωποι αφέθηκαν από τις λιμενικές αρχές ελεύθεροι στις 7 Σεπτέμβρη. Το πρωί της ίδιας μέρας είχαν έρθει άλλοι 70 άνθρωποι στην πλειοψηφία τους παιδιά και μωρά όπου η αντιμετώπισή τους από το λιμενικό και την αστυνομία ήταν η ίδια με των προηγούμενων όμως σε αυτούς τους ανθρώπους το λιμενικό και οι αστυνομική διεύθυνση δεν τους άφησε ελεύθερους. Έτσι οι άνθρωποι την Τρίτη 12 Σεπτέμβρη υπέγραψαν ένα χαρτί που τους έδωσε η αστυνομία γραμμένο στα ελληνικά χωρίς να γίνει γνωστό σε αυτούς τι έγραφε, με την παρουσία διερμηνέα που έκανε το διαμεσολαβητή αλλά με διαταγή να μην τους αναφέρει τι λέει. Έλεγε ουσιαστικά ότι οι άνθρωποι θα μείνουν υπό συνθήκες κράτησης και θα οδηγηθούν σε hot-spot στην Κω τα ξημερώματα της επόμενης μέρας, όπου θα μείνουν έξι μήνες και από εκεί για απέλαση. Η αστυνομία και το λιμενικό είχαν ακόμα πιο προκλητική συμπεριφορά μετά την υπογραφή των προσφύγων σε αυτό το χαρτί μιας και δεν άφηναν ούτε δικηγόρο να μιλήσει, ούτε τους αλληλέγγυους να έρθουν σε επαφή με τους πρόσφυγες. Ο λόγος εμφανής, δεδομένου ότι φοβούνταν την αντίδραση των αλληλέγγυων που ήταν όλες τις μέρες έξω και τον κόσμο που ερχόταν να μιλήσει και να πάει παιχνίδια, φάρμακα και ρούχα στους πρόσφυγες. Έτσι λίγες ώρες πριν φύγουν οι πρόσφυγες ήρθε η ύπατη αρμοστεία και τους έκανε γνωστό τι τους περιμένει. Τα ξημερώματα οι άνθρωποι οδηγήθηκαν με κλούβες της αστυνομίας,  αλυσοδεμένοι οι άντρες και με συνοδεία αστυνομίας και λιμενικό, στο πλοίο. Την ίδια στιγμή από έξω είχαν μαζευτεί αλληλέγγυοι τους οποίους η αστυνομία κρατούσε σε απόσταση και η συμπεριφορά τους σε αυτούς ήταν με σπρωξίματα σε σύντροφο χωρίς λόγο, βρισιές και ειρωνεία: όταν ακούστηκε «είναι παράνομο αυτό που κάνετε» από κάποιους αλληλέγγυους, «εε κάντε μας μήνυση» είπε με σαρκασμό μπάτσος με πολιτικά,  χωρίς να υπάρχει καμιά αντίδραση από τους αλληλέγγυους προς τα σώματα της αστυνομίας, το οποίο είναι προβληματικό. Ακόμα πρόβλημα είναι ότι υπήρχαν αντιλήψεις από αλληλέγγυες δυνάμεις στο χώρο κατά την παραμονή των προσφύγων στο Ηράκλειο ότι «όλοι βοηθάμε» ακόμα και οι μπάτσοι. 

Η συμπεριφορά αυτή από το λιμενικό και την αστυνομία είναι παράνομη και πρωτοφανής, να αποφασίζουν για τις ζωές ανθρώπων. Να στέλνουν ανθρώπους παράνομα στα hot-spot μέχρι τη στιγμή που θα οδηγηθούν σε απέλαση. Οι πρόσφυγες όμως δεν πρόλαβαν καν να κάνουν αίτηση ασύλου, έμειναν στα χέρια της αστυνομίας χωρίς κανένα λόγο.

Ε. Κ- Ηράκλειο

 

«πουθενάδες»

Οι «πουθενάδες»

της Νάνσυ Σ.

«Ο πρόσφυγας είναι μετέωρος, στον αέρα, μεταξύ ουρανού και γης, για την ακρίβεια κάτω από έναν απρόσιτο και ξένο ουρανό και χωρίς γη, σε μια διαρκή Έξοδο χωρίς Γη της Επαγγελίας. Μια Έξοδο ως μη Έξοδο και ως διαρκή εκτοπισμό», γράφει ο Σάββας Μιχαήλ στο άρθρο του Πρόσφυγες: Έξοδος χωρίς Γη της Επαγγελίας[1]. Η λέξη πρόσφυγας ανάγεται σε όρο ομπρέλα που περιλαμβάνει κάθε άνθρωπο που σύρεται στη φτώχεια και την εξαθλίωση, κάθε «πουθενά» που εγκλωβίζεται στο μικρόκοσμο της μίζερης ζωής – ζυγού  που του επιβάλλουν, οργώνοντας σισύφεια σαν άλλο βόδι το στέρφο χωράφι του καπιταλισμού.

Πουθενάδες όπως η 62χρονη εργαζόμενη του Δήμου Ζωγράφου η οποία καταρρέει την ώρα που εργάζεται και πέφτει νεκρή ή ο 45χρονος εργάτης σε μία από τις ελάχιστες εναπομείνασες βιομηχανίες της χώρας, που εργάζεται τους 50 βαθμούς κελσίου ή η χωρισμένη 45χρονη γυναίκα που αναγκάζεται να εργάζεται σε δύο δουλειές για να τα βγάλει πέρα με δύο παιδιά λίγο πριν το πανεπιστήμιο ή ο 30χρονος που εργάζεται 15 ώρες ημερησίως «μαύρα» και προσπαθεί να στήσει τη ζωή του ή ο 60χρονος που παλεύει να κρατήσει το μεροκάματο γιατί έχει παιδιά που σπουδάζουν ή η 35χρονη έγκυος ελεύθερη επαγγελματίας που είναι ανασφάλιστη γιατί αδυνατεί να πληρώσει τις εισφορές της ή ο 40χρονος άνεργος πολύτεκνος με προβλήματα εξάρτησης ή η 60χρονη συνταξιούχος που μόλις που τα βγάζει πέρα ή η 40χρονη άνεργη που κακοποιείται από το σύζυγό της αλλά δεν έχει διέξοδο ή η 17χρονη που θέλει να φύγει από το σπίτι γιατί δεν αντέχει άλλο τους καυγάδες των γονιών της ή 29χρονη 5μηνη που θα παίρνει μισθό πείνας για τους επόμενους 3 μήνες ακόμα ή η 37χρονη ταμίας σε σουπερμάρκετ που παίρνει 180 ευρώ και κάποια τρόφιμα ή, ή, ή… ατέλειωτος αριθμός από πουθενάδες χωρίς Γη της Επαγγελίας με το χάσμα ανισότητας, ανάμεσα σ’ αυτούς, τους  άμεσους παραγωγούς του κοινωνικού πλούτου και στους κατόχους του να έχει γίνει αβυσσαλέο.

«Η μετατροπή της επαναστατικής θεωρίας του Μαρξισμού σε υλική δύναμη μέσα στις μάζες απαιτεί την επίμονη σφυρηλάτηση μιας πρωτοπόρας οργάνωσης στελεχών που θα είναι σε θέση και να αντλούν πείρα από την πάλη και να την αναλύουν στο Κόμμα – εργαστήριο της τάξης και να επανεισάγουν στους κοινωνικούς αγώνες τα προϊόντα της ανάλυσης επεξεργασμένα σε στρατηγική και τακτική, πρόγραμμα και πολιτική» γράφει ξανά ο Σάββας Μιχαήλ[2].

«Η παρέμβαση της ηγεσίας, του επαναστατικού κόμματος, του προγράμματός του, των συμμαχιών και των μετώπων που οικοδομεί, σε σύγκρουση με άλλα κόμματα και προγράμματα αποκτά κρίσιμη, αποφασιστική σημασία για την έκβαση του αγώνα», συνεχίζει. Χρέος λοιπόν του επαναστατικού κόμματος είναι να βρει τον τρόπο να ενώσει και να ενωθεί με τους «πουθενάδες» ώστε η ασυνείδητη ιστορική διαδικασία να αποκτήσει νικηφόρα συνειδητή έκφραση και να αναδυθεί το υποκείμενο της χειραφέτησης, γιατί την επανάσταση ή θα την κάνουν οι «πουθεναδες» ή δε θα γίνει ποτέ και η νίκη της «δεν είναι ζήτημα τύχης κι αυτοσχεδιασμών αλλά «στρατηγικό καθήκον».

 



[1]
                        [1] Μιχαήλ, Σάββας, Πρόσφυγες: Έξοδος χωρίς Γη της Επαγγελίας, Ομιλία στο Σεμινάριο για το Προσφυγικό, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 20 Απριλίου 2016

[2]
                        [2] Σάββας Μιχαήλ Τάξη, Κόμμα, Ηγεσία Σκέψεις πάνω στο πολιτικό υποκείμενο της Χειραφέτησης Εισήγηση στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πολιτικής Ψυχολογίας (25-27/5/07), Πανεπιστήμιο Αθήνας, Σάββατο 26 Μαΐου 2007