Προσφυγικό - Μεταναστευτικό

Βιβλιοπαρουσίαση: Σημειώσεις πάνω στον ψυχοπολιτικό έλεγχο του μεταναστατευτικού

Αφροδίτη Καψάλη και Μιχάλης Μεντίνης, "Ψυχολογίες Συμμόρφωσης. Σημειώσεις πάνω στον ψυχοπολιτικό έλεγχο του μεταναστατευτικού", Εκδ. oposito / κριτικές ψυχολογίες, 2018

Το προσφυγικό είναι ένα ζήτημα βιοπολιτικής. Το ελληνικό κράτος, διεθνείς οργανισμοί, η Frontex και οι διάφορες ΜΚΟ έχουν αναλάβει να διαχειρισθούν τις ζωές δεκάδων χιλιάδων προσφύγων που βρίσκονται, μετά το 2015, σε στρατόπεδα, ξενώνες φιλοξενίας, Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) στα νησιά και στην ενδοχώρα. Σε όλες αυτές τις δομές απασχολούνται επαγγελματίες, με βραχύχρονες συμβάσεις, πειθαρχικές και τιμωρητικές πρακτικές από την εργοδοσία, πελατειακές σχέσεις και δίκτυα συκοφάντησης και διαβολής. Τα ΚΥΤ είναι "ο παραδειγματικός χώρος μέσα στον οποίο εναποτίθενται η "γυμνή ζωή" (και η "γυμνή ψυχή") του σύγχρονου homo sacer, συντηρούμενη μέσα από τη διασφάλιση των πολύ βασικών "ανθρώπινων δικαιωμάτων" (υποτυπώδους ποιότητας φαγητό και στέγη) και απολύτως απογυμνωμένη από κάθε δυνατότητα για βίο".
Στο ΚΥΤ λοιπόν και στο camp συναντώνται οι δύο τύποι σύγχρονου homo sacer: οι πρόσφυγες και οι επισφαλώς εργαζόμενοι/ες στις ΜΚΟ που βρίσκονται σε αυτά. Οι συγγραφείς μιλούν για "ΜΚΟποίηση της εργασίας" ορίζοντάς την ως ένα μοντέλο εργασιακών σχέσεων που συνδυάζει μια σειρά από χαρακτηριστικά, όπως στρατιωτικοποιημένη οργάνωση, απροσδιοριστία και μεταβλητότητα του αντικειμένου εργασίας, εξαιρετικά βραχύχρονες συμβάσεις εργασίας, συχνά ακόμα και μηνιαίες, καθυστερημένες καταβολές μισθών, κατάργηση του οκταώρου και απεριόριστη επέκταση των ωρών απλήρωτης εργασίας, υπέρογκοι μισθοί σε υψηλά ιστάμενους, πανάκριβες αποστολές για ανούσιες εκπαιδεύσεις, οικογενειοκρατία, πελατειακές σχέσεις, αδιαφανείς διαδικασίες επιλογής και πρόσληψης προσωπικού, ιδιόμορφη σχέση με το κράτος κ.α. Το ιδιόμορφο αυτό καθεστώς περιλαμβάνει, μεταξύ των άλλων, και τις λεγόμενες "ρήτρες εχεμύθειας", που πρέπει να υπογράψουν οι εργαζόμενοι / ες μαζί με τη σύμβαση εργασίας. Οι όροι εχεμύθειας δεν αφορούν μόνο τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα των μεταναστών / στριών, αλλά και τις εσωτερικές διεργασίες των οργανώσεων και την φύση της ίδιας της εργασίας.
Ο λόγος της υποχρωτικής δέσμευσης των εργαζομένων να μην αποκαλύπτουν προς τα έξω τίποτε από όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό των ΜΚΟ είναι βασικά η ανάγκη αυτών των οργανώσεων να επιδεικνύουν ένα ανθρωπιστικό προσωπείο για να εξασφαλίζουν τις χρηματοδοτήσεις τους. Σε ό,τι αφορά τους εργαζόμενους, εκείνο που κυρίως επιδιώκεται είναι η καθυπόταξη και η πλήρης συμμόρφωσή τους με τη λογική και το καθεστώς των ΜΚΟ.
Οι κοινωνικοί επιστήμονες, λοιπόν, και βασικά οι ψυχολόγοι, που εργάζονται μέσα σε αυτές τις συνθήκες, καλούνται να λειτουργήσουν στα πλαίσια του αστυνομικού μηχανισμού καταγραφής και ταυτοποίησης των προσφύγων, αντλώντας μέσα από την ψυχολογική εξέταση τις πληροφορίες που χρειάζονται οι αρχές για τον προσδιορισμό της ηλικίας των ανήλικων προσφύγων και για άλλα ζητήματα που τους αφορούν. Από την διοίκηση καλούνται να μεταφέρουν στον μάνατζερ όλες τις πληροφορίες που μπορούν να συλλέξουν όχι μόνο για τους πρόσφυγες, αλλά και για τους άλλους εργαζόμενους, δηλαδή να χαφιεδίζουν, ως μέρος των εργασιακών τους υποχρεώσεων! Είναι χαρακτηριστικός ο τίτλος ενός κεφαλαίου του βιβλίου "αλήτες, ρουφιάνοι, ψυχολόγοι" (σελ. 33).
Αυτοί οι ψυχολόγοι, έχοντας διδαχθεί οι ίδιοι την ψυχολογία του δυτικού κόσμου δεν μπορούν να κατανοήσουν τις πολιτιστικές συντεταγμένες της συγκρότησης του ανθρώπινου ψυχισμού. Προσπαθούν, λοιπόν, να "προσαρμόσουν" τους πρόσφυγες στα δικά τους καλούπια, στις γνωστές ψυχολογικές ταξινομήσεις και διαγνωστικές κατηγορίες, χρησιμοποιώντας τα γνωστά σ' αυτούς ψυχολογικά εργαλεία και ανάγοντας μηχανιστικά τα παράπονα για πραγματικά προβλήματα που κάνουν αφόρητη τη ζωή των προσφύγων σε "συμπτώματα".
Αυτό που δεν μπορούν να καταλάβουν είναι ότι οι συνθήκες ζωής στα ΚΥΤ και στα camp είναι ψυχοτραυματικές. Αυτές οι συνθήκες "φέρουν στοιχεία και χαρακτηριστικά στρατοπέδων συγκέντρωσης, ανοιχτής φυλακής και εξαθλιωμένης πολυεθνικής φαβέλας/παραγκούπολης" (σελ.79). Εκεί μέσα οι πρόσφυγες βιώνουν στο παρόν τους έναν διαρκή ψυχικό τραυματισμό, που κάνει να αναβιώνουν διαρκώς τα τραύματα του παρελθόντος. Γι' αυτό δεν μπορούν να κοιμηθούν, πολλοί δεν μπορούν να φάνε, δυσφορούν, εκδηλώνουν θυμό, έχουν εκρηκτική συμπεριφορά. Τότε οι ψυχολόγοι καλούν τους ψυχιάτρους για να σβήσουν τις φωτιές. Και αυτοί χορηγούν φάρμακα, που οι πρόσφυγες αρνούνται συνήθως να πάρουν. Αναφέρεται χαρακτηριστικά στο βιβλίο: "όσοι ψυχολόγοι και ψυχίατροι ψάχνουν τραυματικές εμπειρίες αποκλειστικά στο παρελθόν των μεταναστών / στριών (και τη θεραπεία τους στα φάρμακα) θα πρέπει να κατανοήσουν και να τοποθετηθούν απέναντι σε μια σκληρή αλήθεια: όσα φάρμακα κι αν χορηγήσουν, αυτό που εμποδίζει την αντιμετώπιση του ψυχικού πόνου είναι η ίδια η πραγματικότητα των ΚΥΤ, μια πραγματικότητα που μπορεί να είναι εξίσου τραυματική με το παρελθόν (σελ. 76-77).
Στην πραγματικότητα οι ψυχολογικές υπηρεσίες που παρέχονται από τις ΜΚΟ αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας ανά-μόρφωσης του Άλλου, μέσα από την απαξίωση των πολιτιστικών παραμέτρων, της κουλτούρας της χώρας καταγωγής των προσφύγων και την ψυχολογικοποίηση των προβλημάτων τους.
Στο πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο με τίτλο "προς μια χειραφετητική φεμινιστική ψυχολογία" εξετάζονται τα ζητήματα φύλου από τη σκοπιά της κριτικής συνείδησης. Η πατριαρχία μέσα στον καπιταλισμό στοχεύει και εξουδετερώνει τις μαύρες και τις λευκές γυναίκες με διαφορετικούς τρόπους. Όπως τονίζεται προς το τέλος του βιβλίου "Δεν υπάρχει μια φεμινιστική ψυχολογία, αλλά πολλές, με διαφορετικές στοχεύσεις, διαφορετικά επίπεδα πολιτικοποίησης και διαφορετικές θεωρήσεις για τη σχέση ψυχολογικού / προσωπικού και κοινωνικού / πολιτικού. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως το πλούσιο, θεωρητικό έργο πάνω στις συνέπειες της νεοαποικιοκρατίας στον "ψυχισμό" μας παρέχει χρήσιμα εργαλεία για να απόϊατρικοποιήσουμε, να αποψυχολογικοποιήσουμε και να επαναπολιτικοποιήσουμε τον ψυχικό πόνο, την "τραυματική" εμπειρία, τις συνέπειες της καταπίεσης επαναφέροντας μια κατανόηση για τη συνύφανση λόγου και σωματικότητας, μέσα σε ένα χειραφετητικό ορίζοντα" (σελ. 95).
Το βιβλίο αυτό αποτελεί στην ουσία του μια καταγγελία του τρόπου με τον οποίο οι ΜΚΟ χρησιμοποιούν την ψυχολογία ως εργαλείο διαχείρισης και συμμόρφωσης των προσφύγων αλλά των εργαζομένων σε αυτές. Παραθέτοντας συγκεκριμένα παραδείγματα περιπτώσεων στα ΚΥΤ και τα camps αμφισβητεί ανοιχτά τις "θεραπευτικές πρακτικές" που εφαρμόζονται από ψυχολόγους και ψυχιάτρους και μας καλεί να αναστοχαστούμε προσεγγίζοντας ανατρεπτικά, από την σκοπιά της ανθρώπινης χειραφέτησης την "προσφυγική κρίση".
Κατερίνα Μάτσα

Η ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ Β' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ

 

Μια άκρως ενδιαφέρουσα Ημερίδα με θέμα "Πρόσφυγες από την Ελλάδα στη Μέση Ανατολή στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο" έγινε στο Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ, στις 24 Νοεμβρίου 2018.
Με έξι πρωτότυπες εισηγήσεις, από ιστορικούς-ερευνητές, παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες και προεκτάσεις της προσφυγιάς στη Μέση Ανατολή κατά την διάρκεια του B' Παγκοσμίου Πολέμου και της Kατοχής όταν αρκετές χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες, αναγκάστηκαν να φύγουν μέσω Τουρκίας προς την Μέση Ανατολή.
Έγιναν δύο θεματικές συνεδρίες με την πρώτη να αφορά κυρίως τους Έλληνες χριστιανούς των νησιών του Βόρειο-Ανατολικού Αιγαίου (κυρίως Χιώτες και Σάμιους και δευτερευόντως Μυτιληνιούς και Δωδεκανήσιους) που από το 1941 και μετά, πέρασαν κατά δεκάδες χιλιάδες στα παράλια της Μικράς Ασίας κάνοντας το αντίστροφο ταξίδι από αυτό που κάνουν στις μέρες μας οι πρόσφυγες από την Μέση Ανατολή.


Η δεύτερη θεματική επικεντρώθηκε στις σχετικά άγνωστες ιστορίες διάσωσης των Ελλήνων Εβραίων προσφύγων που μέσω Τουρκίας προσπαθούσαν να αποφύγουν την τραγική μοίρα του ναζιστικού ολοκαυτώματος και την εντελώς άγνωστη ιστορία των Μουσουλμάνων της Θράκης που προσπάθησαν να διαφύγουν στην Τουρκία για να αποφύγουν την συστηματική εθνοκάθαρση στην οποία επιδόθηκε ο Βουλγαρικός φασιστικός στρατός κατοχής.
Και στις δύο θεματικές υπήρξαν εισηγήσεις που είχαν να κάνουν με το πώς υποδέχτηκαν και διαχειρίστηκαν τις προσφυγικές ροές οι κυβερνήσεις σε Κύπρο (που ήταν τότε βρετανική αποικία) και Τουρκία, και τι στάση κράτησε ο απλός κόσμος.


Ένα χαρακτηριστικό όλων των εισηγήσεων είναι ότι σε κάθε περίπτωση είναι προϊόν ιστορικής έρευνας που είναι σε εξέλιξη και ακόμη δεν έχει ολοκληρωθεί καθώς το αρχειακό υλικό είναι σπάνιο, δυσεύρετο και αταξινόμητο. Αυτό μεγαλώνει τον όγκο της δουλειάς που με υπομονή και επιμονή κάνουν οι ερευνητές που το αντιμετωπίζουν ως Works in Progress. Υπολογίζεται ότι ένας πληθυσμός που κυμαίνεται από 100 έως 120 χιλιάδες Έλληνες πολίτες, έγιναν πρόσφυγες κατά την διάρκεια του πολέμου και της κατοχής προς την Μέση Ανατολή δια μέσου της Τουρκίας. Είτε για να πολεμήσουν είτε απλά για να σωθούν. Με διαφορετικές αφετηρίες και διαφορετικό προορισμό. Και με διαφορές στον τρόπο που αντιμετωπίστηκαν στη διαδρομή ή στον τελικό προορισμό τους.
Οι εισηγήσεις περιληπτικά:

• "Οι συρματάδες της Μέσης Ανατολής και ο εμφύλιος πόλεμος στη Σάμο. Μία Ιστορία σε Συνέχειες" του συγγραφέα Δημήτρη Θρασυβούλου από την Σάμο που έχει καταπιαστεί με άγνωστες πτυχές της νεότερης ιστορίας του νησιού.
Σε αυτήν διερευνάται η ιδεολογική και πολιτική ταυτότητα των έγκλειστων στα «Σύρματα» της Μέσης Ανατολής αριστερών φαντάρων που κατάγονταν από το νησί της Σάμου, και η συμβολή τους στον Εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε εκεί κατά την περίοδο 1947 - 1949.


Τα «Σύρματα» ήταν οι φυλακές-στρατόπεδα στα οποία οι Βρετανοί και η εξόριστη Ελληνική Βασιλική κυβέρνηση έστελνε τους Έλληνες στρατιώτες και ναύτες της Μέσης Ανατολής που ξεσηκώθηκαν ενάντια στην τοποθέτηση φασιστών μεταξικών αξιωματικών και σήκωσαν τις σημαίες του ΕΑΜ, άσχετα αν το ίδιο το ΕΑΜ τους αποκήρυξε στα πλαίσια της σταλινικής πολιτικής της εθνικής συμφιλίωσης.
Η κατάληψη της Σάμου από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς στις αρχές Μαΐου του 1941 βρήκε στο νησί ένα μεγάλο στρατιωτικό σώμα της τοπικής εθνοφυλακής περίπου 6 χιλιάδων νεοσύλλεκτων ανδρών έτοιμων να προωθηθούν στο μέτωπο που δεν πρόλαβαν όμως καθώς αυτό κατάρρευσε. Αυτοί πέρασαν μαζικά και μερικές φορές με τον ελαφρύ οπλισμό τους στην Τουρκία και από εκεί προωθήθηκαν από την Τουρκική κυβέρνηση για «ανθρωπιστικούς λόγους» στην Μ. Ανατολή συναντώντας τον εξόριστο Ελληνικό στρατό.
Σε αντίθεση με τους Χιώτες που έφευγαν για την προσφυγιά οικογενειακώς, οι στρατεύσιμοι Σαμιώτες κατά βάση έφυγαν μόνο και μόνο για να πολεμήσουν, αφήνοντας πίσω τους τις οικογένειές τους να διαχειριστούν την αγροτική περιουσία τους. Για αυτό και κατά τον εισηγητή, απελευθερωμένοι από τα οικογενειακά δεσμά, έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο στην συγκρότηση των επαναστατικών κινημάτων της Μέσης Ανατολής που τα πλαισίωσαν μαζικά.


Υποστηρίζεται η άποψη ότι τα γεγονότα των κινημάτων του ΕΑΜ της Μέσης Ανατολής συνέβαλαν στη συγκρότηση της ιδεολογικής ταυτότητας των «Συρματάδων», οι οποίοι επιστρέφοντας στον γενέθλιο τόπο τους, συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία και ανάπτυξη του Δημοκρατικού Στρατού Σάμου.
Χαρακτηριστικά αναφέρθηκε ότι στην Σάμο επί συνόλου 217 ενόπλων ανταρτών του ΔΣΕ της περιόδου 1946-1949, οι 186 είναι είτε πρώην «Συρματάδες» είτε συγγενείς πρώτου βαθμού «Συρματάδων».
Η ήττα του 1949 αποτέλεσε και το οριστικό τέλος ενός σύνθετου ιστορικού φαινομένου που άρχισε στα στρατόπεδα της Μέσης Ανατολής και κατέληξε με τον πιο τραγικό τρόπο στα σαμιώτικα βουνά.

• "Συρματένιοι, ξεσυρματένιοι, όλοι. Χιώτες πρόσφυγες και στρατιώτες στη Μέση Ανατολή", του συγγραφέα και ερευνητή Γιάννη Μακριδάκη που καταγράφει με την μορφή προφορικών μαρτυριών από το 1997 έως το 2004 την ιστορία των Χιωτών προσφύγων στην Μέση Ανατολή.
Πρόκειται για μία παρουσίαση της προσφυγιάς από τη Χίο στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μέσα από προφορικές αφηγήσεις προσφύγων, που είχαν συμπεριληφθεί στο ομώνυμο βιβλίο του συγγραφέα (εκδ. ΕΣΤΙΑ 2007) παρουσιάζεται η εμπειρία της προσφυγιάς στην Τουρκία και τη Μέση Ανατολή "από τα κάτω", μέσα από την οπτική των ίδιων των υποκειμένων της ιστορίας κατά έναν τρόπο πρωτότυπο καθώς ο Γιάννης Μακριδάκης χρησιμοποιεί την μεθοδολογία της προσωπικής αφήγησης των ίδιων των ανθρώπων που γράφουν την ιστορία.


Στη συγκεκριμένη έρευνα περιγράφεται η ιστορία των Χιωτών προσφύγων που φεύγουν οικογενειακώς και μαζικά κατά δεκάδες χιλιάδες, σε αντίθεση με τους στρατεύσιμους άντρες Σαμιώτες που προαναφέρθηκαν. Και σε αντίθεση με τους πολύ λιγότερους Μυτιληνιούς που κατά βάση μένουν στο νησί τους και φτιάχνουν επί τόπου αντάρτικες αντιστασιακές ομάδες. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα «Σύρματα» της Μέσης Ανατολής σε ένα σύνολο 20 έως 22 χιλιάδων Ελλήνων στρατιωτών που στέλνονται εκεί ή σε άλλους τόπους εξορίας και εκτοπισμού, η έρευνα καταγράφει μόλις 197 στρατιώτες από την Λέσβο.
Υπάρχουν εκτιμήσεις που μένει να τεκμηριωθούν και να διερευνηθούν παραπέρα που μιλάνε για 25-30 χιλιάδες πρόσφυγες μόνο από την Χίο, κατά την διάρκεια της κατοχής, σε μια εποχή που το νησί δεν έχει πάνω από 80-85 χιλιάδες κάτοικους.
Οι λόγοι της μαζικής μετανάστευσης των Χιωτών πρέπει να αναζητηθούν στα ιδιαίτερα και μοναδικά τοπικά κοινωνικά πλαίσια. Η Χίος είναι ένα νησί που παραδοσιακά στηρίζεται στον εφοπλισμό, την ναυτοσύνη και το εμπόριο και δευτερευόντως στην αγροτική παραγωγή και το αυστηρό εμπάργκο που επιβάλλουν οι εμπόλεμοι οδηγεί σε απόλυτη κατάρρευση την τοπική οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό ότι η αναλογία θυμάτων από την πείνα προς τον συνολικό πληθυσμό, φέρνουν την πόλη της Χίου στην τέταρτη θέση στην Ελλάδα, αμέσως μετά τα μεγάλα αστικά κέντρα Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και πολύ πιο πάνω από τις άλλες ελληνικές πόλεις που περιβάλλονται από λίγο έως πολύ σημαντική αγροτική ενδοχώρα που τις θρέφει.


Η αγροτική παραγωγή της Χίου είναι μικρή και είναι προσανατολισμένη κυρίως στην εξαγωγή και στο εμπόριο που αναπόφευκτα μαραζώνουν. Η μεσαία τάξη της Χίου που είναι ιδιαίτερα διευρυμένη, δεν είναι μαθημένη στην αγροτική ζωή και αναζητά απεγνωσμένα τρόπους να επιβιώσει. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα που παραθέτει ο εισηγητής όπου οι ευκατάστατοι κάτοικοι της πόλης της Χίου αναγκάζονται να καταφύγουν σε μερικά από τα λίγα χωριά που έχουν κάποια αγροτική ζωή και ανταλλάσσουν τα ακριβά υπάρχοντά τους για λίγη τροφή. Είναι τότε που όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι μαρτυρίες που καταγράφονται, υπάρχουν κατσίκες που είναι δεμένες με γραβάτες αντί για σχοινί.
Στο χωριό Πυργί της Χίου ένα πιάνο κοσμεί ένα κοτέτσι, χρόνια μετά το τελος του πολέμου, προφανώς ως αντάλλαγμα για μερικά αβγά και καμιά κότα...
Οι Χιώτες, συντηρητικοί και ευκατάστατοι παραδοσιακά, έρχονται σε επαφή με την συνολικότερη ριζοσπαστικοποίηση των «Συρμάτων» της Μέσης Ανατολής και συμμετέχουν και αυτοί μαζικά στο κίνημα. Ωστόσο κατά την επιστροφή τους μετά την απελευθέρωση, επανέρχονται σε ένα ευκατάστατο και συντηρητικό περιβάλλον και έτσι είναι το μοναδικό μέρος της Ελλάδας στο οποίο δεν συμβαίνει σχεδόν κανένα άξιο λόγου επεισόδιο ούτε στα Δεκεμβριανά αλλά ούτε και στον εμφύλιο.


Στον συνολικό αριθμό των 25-30 χιλιάδων προσφύγων από την Χίο έχει αξία να προσθέσουμε και μερικές εκατοντάδες ακόμη ναυτικών που ο πόλεμος τους βρίσκει σε υπερπόντια ταξίδια του τεράστιου Χιώτικου εμπορικού στόλου. Κάποιοι από αυτούς θα αναγκαστούν να παραμείνουν υποχρεωτικά μετανάστες είτε ξέμπαρκοι είτε μπαρκαρισμένοι σε πλοία στα 4 σημεία του ορίζοντα καθ' όλη την διάρκεια του πολέμου. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θα πνιγούν σε ναυάγια από πολεμικά πλήγματα. Μερικοί τέλος, θα συμμετάσχουν στη δημιουργία του ναυτεργατικού συνδικαλισμού ερχόμενοι σε επικοινωνία με την ευρύτερη ριζοσπαστικοποίηση των συγγενών τους στην Μ. Ανατολή με τους οποίους έχουν αλληλογραφία.

• "Έλληνες πρόσφυγες στην Κύπρο (1941-1945)" του ιστορικού Γιάννη Μούτση.
Η εισήγηση πραγματεύεται τη προσφυγική ροή από την γερμανοκρατούμενη Ελλάδα και τα Δωδεκάνησα στην Κύπρο, τις συνθήκες που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες στην Κύπρο, τον επαναπατρισμό τους, καθώς και τις προσπάθειες οργάνωσης και την εν γένει μοίρα των προσφύγων μεταπολεμικά.
Με πολύ κόπο καθώς τα αρχεία είναι σκόρπια και αταξινόμητα επιχειρείται κυρίως μέσα από μερικά αρχεία της αποικιακής βρετανικής διοίκησης που δεν καταστράφηκαν μετά το 1959 και περιγράφουν αποστολές υλικού περίθαλψης και διατροφής και μέσα από την αποδελτίωση των Κυπριακών εφημερίδων εποχής να καταγραφούν οι αντιδράσεις των Αποικιακών αρχών και της Εκκλησίας, αλλά και η συμπεριφορά των ντόπιων κατοίκων, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Στη διάρκεια της κατοχής βρήκαν άσυλο στην Κύπρο περίπου 9.700 Έλληνες πρόσφυγες κυρίως από τα νησιά του Αιγαίου.


Αυτοί οι πρόσφυγες έγιναν δεκτοί με συγκινητικές εκδηλώσεις αλληλεγγύης ειδικά κατά τους πρώτους μήνες της προσφυγιάς. Και όχι μόνο από τους Ελληνοκύπριους αλλά και σε δεύτερο βαθμό από τους Τουρκοκύπριους του νησιού όπως προκύπτει από την αποδελτίωση των εφημερίδων εποχής.
Ένα χαρακτηριστικό τους είναι ότι ενώ έφευγαν από την Ελλάδα οικογενειακώς, στην Κύπρο γίνονταν μια διαλογή από τους Βρετανούς και την εξόριστη Ελληνική κυβέρνηση για να επιλεχθούν οι στρατεύσιμοι και να προωθηθούν προς την Μέση Ανατολή. Αυτό προφανώς είχε να κάνει με τις πολεμικές αναγκαιότητες της συγκυρίας αλλά έκφραζε και έναν διάχυτο φόβο της Βρετανικής αποικιακής διοίκησης ότι η μακροχρόνια παραμονή τους στο νησί θα αλλοίωνε τις τοπικές ισορροπίες και ίσως αναθέρμανε το εν υπνώσει αντι-αποικιακό και αντι-βρετανικό φρόνημα.
Γι' αυτό και όταν η γειτονική Γαλλική αποικία της Συρίας και του Λιβάνου, αποσπάστηκε από τα χέρια των δωσίλογων της κυβέρνησης του Βισύ και πέρασε στο πλευρό των Συμμάχων υπό τον Ντε Γκολ, η Κύπρος έπαψε να δέχεται Έλληνες πρόσφυγες και αυτοί προωθούνταν στη Συρία όπου πλέον γινότα η διαλογή σε διαμένοντες και στρατεύσιμους.


Ωστόσο η προγενέστερη παραμονή και εγκλωβισμός στην Κύπρο, αρκετών γυναικών με ή χωρίς παιδιά, χωρίς τους συζύγους τους που είχαν προωθηθεί στα μέτωπα, σε συνδυασμό με το επίδομα που λάμβαναν οι πρόσφυγες στην Κύπρο από τους Βρετανούς και που ισοδυναμούσε με την αμοιβή ενός δημοσίου υπαλλήλου, προκάλεσαν ρατσιστικές αντιδράσεις που διατυπώθηκαν ανοιχτά από τοπικούς μητροπολίτες τής -κατά τα άλλα- Ελληνορθόδοξης Χριστιανικής και Θεοσεβούμενης Εκκλησίας της Κύπρου, που ζητούσε από την Βρετανική διοίκηση τον περιορισμό των καταυλισμών και την μετατροπή τους σε κλειστά στρατόπεδα.


ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΛΩΡΟΣ
Στο επόμενο φύλλο το τέλος

 

ΒΟΛΟΣ: ΣΧΟΛΕΙΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!

Τη Δευτέρα 08 Οκτωβρίου προσφυγόπουλα που φιλοξενούνται στον ξενώνα της Μακρινίτσας, πέρασαν για πρώτη φορά την πύλη του Γυμνασίου Ιωλκού για να επανακτήσουν το δικαίωμα τους στην εκπαίδευση, που τόσο βίαια τους το έκλεψε μαζί με πολλά άλλα ο πόλεμος και οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί. Ένα δικαίωμα, που δεν κουτσουρεύεται μόνο στην κατεστραμμένη τους πατρίδα, αλλά αμφισβητείται και από τον "πολιτισμένο δυτικό κόσμο", τόσο μέσω των κυβερνητικών μεθοδεύσεων εγκλεισμού, γκετοποίησης και περιθωριοποίησης μεταναστών και προσφύγων, όσο και από τη ρατσιστική ρητορική που βάζει στο στόχαστρο τους φτωχούς και αδύνατους.

Η γενική αποδοχή των προσφυγόπουλων από τους συμμαθητές και τους καθηγητές τους, σκιάζεται από αντίδραση ομάδας γονέων, που καθοδηγούμενη από γνωστό ακροδεξιό της περιοχής (υποψήφιο σε ακροδεξιά-φασιστικά ψηφοδέλτια τα προηγούμενα χρόνια), και καλυπτόμενη πίσω από υποτιθέμενες "ευαισθησίες" για την υγεία, την ασφάλεια και τις ηλικιακές διαφορές των παιδιών, εξαπολύουν τόνους ρατσιστικού δηλητηρίου. Η σιωπή και η ανοχή, να μην γίνουν εργαλείο στα χέρια των ρατσιστών. Κανένας γονιός ή φορέας δεν μπορεί να φράξει το δικαίωμα των παιδιών στη μόρφωση. Καλούμε κάθε γονιό, να σπάσει τη ρητορία του μίσους προς τα προσφυγόπουλα και να περιθωριοποιήσει τις φασιστικές φωνές. Το δικαίωμα όλων των παιδιών στην εκπαίδευση ανεξαρτήτως εθνικότητας, φύλου, θρησκείας και χρώματος είναι κεκτημένο και ως τέτοιο το υπερασπιζόμαστε απέναντι σε κάθε μορφής ρατσιστικές και ξενοφοβικές φωνές.

Την Πέμπτη 18 Οκτωβρίου καλωσορίζουμε και υποδεχόμαστε τους νέους μαθητές – προσφυγόπουλα της φτώχειας, της ανέχειας και του πολέμου που φοιτούν στο Γυμνασίου Ιωλκού. Όλοι εμείς που παλεύουμε κάθε μέρα για να ζήσουμε και ξέρουμε πως για να το πετύχουμε αυτό πρέπει να ενωθούν οι αδύναμοι ενάντια στους δυνατούς, πως δεν είναι «μαγκιά» να αρνείσαι δικαιώματα σε αυτούς που δεν έχουν, αλλά το να στερείς πλούτη από εκείνους που τους ξεχειλίζουν, θα είμαστε εκεί πλάι στα παιδιά που μπορεί να γεννήθηκαν σε άλλους τόπους και να πιστεύουν σε άλλους θεούς, αλλά οδηγήθηκαν στην προσφυγιά από την πολιτική της οικονομικής ελίτ που κάνει και εμάς άνεργους και φτωχούς. Όλοι εμείς που από την πρώτη στιγμή βρεθήκαμε στο πλευρό των ανθρώπων που θαλασσοπνίγονταν για να σωθούν από τις φλόγες του πολέμου, αλλά και στο πλευρό κάθε ανέργου, κάθε αγωνιζόμενου που δε σκύβει το κεφάλι στη σύγχρονη τυραννία και δεν κοιτάζει την βόλεψή του. Εμείς που ξέρουμε πως η αλληλεγγύη δεν έχει εθνικότητα και θρησκεία, θα είμαστε εκεί τόσο για να δώσουμε, όσο και για να πάρουμε, λίγη ελπίδα από το μέλλον αυτού του κόσμου, που είναι τα παιδιά. Αυτό το μέλλον και τα παιδιά που το κυοφορούν οφείλουμε να προστατεύσουμε από το δηλητήριο του μίσους, που αφειδώς σπέρνει το ίδιο το σύστημα μεταξύ των εργαζομένων, των φτωχών, των ανέργων κ.α.

Όλοι εμείς που ζούμε στο τεράστιο γκέτο των μνημονίων, που βλέπουμε μέσα στις ίδιες μας τις πόλεις την πλειοψηφία της ανείπωτης φτώχειας, αλλά και τη μειοψηφία του σκανδαλώδους πλούτου, ξέρουμε πως τα γκέτο δεν τα κάνουν οι πρόσφυγες, αλλά η ολιγαρχία για να κλείνει μέσα όλους τους εκμεταλλευόμενους. Εμείς θέλουμε ελευθερία, να σπάσουμε τα δεσμά των φυλακών που χτίζουν και όχι να χτίσουμε δικές μας φυλακές. Ελεύθερη πρόσβαση και κάλυψη όλων των αναγκών σε όλες τις κοινωνικές δομές της εκπαίδευσης, της υγείας, της πρόνοιας και της κοινωνικής ασφάλισης. Ελευθερία να συνυπάρχουμε και να συμβιώνουμε με αλληλεγγύη.

Όλα τα προσφυγόπουλα να ενταχθούν στο πρωινό ημερήσιο πρόγραμμα των σχολείων.
Να σταματήσει η γκετοποίηση σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όλων των προσφύγων.

Την Πέμπτη 18 Οκτωβρίου υποδεχόμαστε συμβολικά και καλωσορίζουμε τα προσφυγόπουλα στο Γυμνάσιο Ιωλκού στις 12:00 μμ, δείχνοντας την στάση που κάθε κοινωνία θα έπρεπε να έχει.

ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ

 

Aστυνομικός αγριανθρωπισμός κατά ηλικιωμένης πρόσφυγα

 

«Άι γ@@@σου! Σκατόγρια! Φύγε από δω. Σαύρα, ε, σαύρα. Θα στο βάλω στον κ@@ο αυτό, το κατάλαβες; Σκατόγρια!».


Aυτές οι χυδαίες εκφράσεις ακούγονται από το στόμα αστυνομικού, στον προσφυγικό καταυλισμό της Μόρια, στη Λέσβο, και στόχο έχουν μια ηλικιωμένη πρόσφυγα. Το βίντεο που καταγράφει τις παραπάνω ακατανόμαστες φράσεις δεν αφήνει αμφιβολία. Το βίντεο εμφανίζει τον ίδιο άντρα -που αν και φορά πολιτικά είναι σαφές ότι είναι αστυνομικός- να καθυβρίζει τη γυναίκα, να της αρπάζει το μπαστούνι και να το πετά με ορμή.
Το βίντεο έχει ληφθεί από το ιταλικό τηλεοπτικό δικτύου RAI 2 και αποτελεί μέρος του τηλεοπτικού ντοκιμαντέρ του Valerio Cataldi.
O αρχηγός της αστυνομίας διέταξε να τεθεί σε διαθεσιμότητα ο εν λόγω αστυνομικός, αλλά από το παρελθόν γνωρίζουμε τη συνέχεια: μόλις ξεχαστεί το επεισόδιο, ο αστυνομικός θα επανέλθει... δρυμύτερος.

Ωστόσο, η αγριανθρωπική βαρβαρότητα του αστυνομικού κατά ηλικιωμένης πρόσφυγα στη Mόρια δεν μπορεί να περιοριστεί στον συγκεκριμένο αστυνομικό, στην παρέα του ή σε μια μικρή ή μεγαλύτερη μειοψηφία «οργάνων της τάξης».
Δεν είναι μόνο η χυδαιότητα, η βαρβαρότητα, ο αγριανθρωπισμός των αστυνομικών. Oλόκληρο το σύστημα εξουσίας από τους τοπικούς «νοικοκυραίους», τους φασίστες και τον τοπικό μπάτσο, μέχρι τους ανωτέρους του, η κεντρική κυβερνητική εξουσία της Aθήνας και η ίδια η Eυρωπαϊκή Ένωση με την πολιτική της στο μεταναστευτικό ελέγχονται για το συμβάν.

Γιατί στη Mόρια -και όχι μόνο- η βία κατά των προσφύγων και μεταναστών, ανδρών και γυναικών, είναι η όλη ουσία του συστήματος των προσφυγικών καμπ. Πρέπει να λειτουργεί αποτρεπτικά για τα ρεύματα των κυνηγημένων που μέσω του Aιγαίου επιχειρούν να μεταβούν στη «γη της επαγγελίας», στην Eυρώπη.

Παλαιότερα με τον Σαμαρά της NΔ είχαμε τις αποτρεπτικές πολιτικές με καλέσματα για βύθιση πλοιαρίων και εγκλεισμό προσφύγων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης-φυλακές.
Kαι υπό την κυβέρνηση του «αριστερού» ΣYPIZA, του «κινηματισμού» και του «ανθρωπισμού» οι πρακτικές είναι ίδιες. Tα ευχολόγια περί ανθρωπισμού όταν συγκρούονται με την πολιτική της EE αναπόφευκτα δίνουν τη θέση τους στην ρεάλ πολιτίκ...

 

Χίος : ΕΞΩΔΙΚΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΑ!

 

Με εξώδικα κατά των δ/ντων Α Βάθμιας και Β Βάθμιας εκπαίδευσης για να μην δεχτούν τα μικρά παιδιά των προσφύγων στα σχολεία, κινήθηκε από την ψευδεπώνυμη «παγχιακή επιτροπή ανωνύμων», δηλαδή των ρατσιστών του κοινού ποινικού δικαίου, που δημιουργήθηκε στο νησί πριν από δύο χρόνια περίπου από έναν χυλό, ανακυκλώσιμων αποτυχημένων πολιτευτών της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και του ΛΑΟΣ - ου μην αλλά και μερικών επαγγελματιών καιροσκόπων που πέρασαν κατά καιρούς από την αριστερά.


Βάση του σχεδιασμού του Υπουργείου Παιδείας, φέτος έχουν προγραμματιστεί 8 σχολεία Α Βάθμιας και 1 σχολείο Β Βάθμιας για αυτόν τον σκοπό, σχεδόν όλα στην ευρύτερη περιοχή του Κάμπου όπου και βρίσκεται το κέντρο -hot spot- κολαστήριο της ΒΙΑΛ και στην πόλη της Χίου. Τα μαθήματα θα γίνονται στον χώρο των σχολείων μετά το τέλος του ωραρίου των τακτικών μαθημάτων.


Σύμφωνα όμως με αυτά τα εξώδικα, καλούνται οι Δ/ντες Α Βάθμιας και Β Βάθμιας εκπαίδευσης να μην ξεκινήσουν φέτος τα ορισμένα σχολεία παράλληλης στήριξης για τα παιδιά των 3000 προσφύγων που βρίσκονται εγκλωβισμένα στο νησί της Χίου και αντίθετα να στήσουν πρόχειρα σχολεία μέσα στους χώρους που είναι φυλακισμένοι οι πρόσφυγες με βάση την κατάπτυστη συμφωνία ΕΕ-Ελλάδας -Τουρκίας από το 2016.
Τα εξώδικα συντάχτηκαν και επιδόθηκαν από το γνωστό στέλεχος και πρώην γραμματέα της ΝΕ του ΠΑΣΟΚ Χίου (και νυν επικεφαλής του ΚΙΝΑΛ του ΓΑΠ), την δικηγόρο Γραμματική Αλιμόνου και υπογράφηκαν από αρκετούς που αυτο-τιτλοφορούνται ως «γονείς». Η κα αυτή ανέλαβε πρόσφατα και δικηγόρος στις δίκες μερικών Χρυσαυγιτών που είχαν μηνυθεί για διάφορα βίαια επεισόδια στο νησί κατά προσφύγων και αλληλέγγυων.
Πίσω όμως από την επιτροπή τους βρίσκεται σχεδόν όλος ο κομματικός μηχανισμός του τέως δημάρχου του ΠΑΣΟΚ, Λαμπρινούδη (ανάμεσα τους, και η γνωστή οφθαλμίατρος στο νοσοκομείο της Χίου που επί δύο δεκαετίες έδινε παράνομα παραπεμπτικά για επιδόματα τυφλότητας σε 200 άτομα, ακόμη και αυτοκινητιστές, ξυλουργούς κ.λπ.) καθώς και του ακροδεξιού αντιπεριφερειάρχη, απόστρατου αξιωματικού Κάρμαντζη που επιχειρεί να υπερκεράσει από τα δεξιά τον νεοδημοκράτη δήμαρχο Βουρνού που τηρεί κατά την προσφιλή τακτική του, στάση «ήξεις-αφήξεις» και την «μετριοπαθή» Καραμανλικιά περιφερειάρχη Β. Αιγαίου, Χρ. Καλογήρου που σιωπά.
Στην αρχική ανακοίνωση που έδωσαν οι ίδιοι στην δημοσιότητα, μιλούσαν για «1.500 υπογραφές γονέων».
Τελικά όπως αποδείχτηκε στην πορεία, οι υπογραφές ήταν 1.130, εκ των οποίων λίγες εκατοντάδες μόνο είναι οι ντόπιοι γονείς, καθώς υπέγραψαν και αρκετοί, παππούδες, θείοι, ανίψια, μπατζανάκηδες, πολλοί εκ των οποίων δεν διάβασαν καν το κείμενο. Υπάρχουν επίσης και καταγγελίες και για ανύπαρκτα πρόσωπα ή για άτομα που δεν κατοικούν στην Χίο.


Όπως και να έχει, έστω και λίγοι εκατοντάδες, να είναι, αποτελούν μια μαζική εκδήλωση ρατσισμού και δεν θα τολμούσαν να καταφύγουν στην ύψιστη ύβρη της δήλωσης της πρόθεσής τους να εμποδίσουν με άθλια ρατσιστικά επιχειρήματα και κινδυνολογία για μεταδιδόμενες ασθένειες (ακόμη και ψυχικές) την εκπαίδευση των παιδιών των προσφύγων, αν δεν είχαν πάρει το ΟΚ εδώ και δύο χρόνια από έναν ιδεολογικό, πολιτικό και δημοσιογραφικό μηχανισμό που τους καλύπτει.
Στην Χίο, που το προσφυγικό συνδυάστηκε με την καθυστερημένη εμφάνιση των επιπτώσεων της κρίσης (λόγω εφοπλισμού και ναυτοσύνης βασικά που λειτούργησαν προσωρινά ως αναχώματα), το νησί βρέθηκε ξαφνικά στην πρώτη γραμμή της πιο σοβαρής διεθνούς κρίσης του 21ου αιώνα, αυτής του προσφυγικού, και «χάθηκε» η επαρχιώτικη ξενοιασιά και η μικροαστική ευημερία με τέτοιον τρόπο που ήρθε στην επιφάνεια ένα πρωτοφανές φαινόμενο μαζικού σχετικά ρατσιστικού ενστίκτου και λόγου.
Και μπορεί τα κελεύσματα βίαιης δράσης κατά των προσφύγων της ΧΑ να μην βρίσκουν μαζική ανταπόκριση (η ΧΑ στις τελευταίες εκλογές έχει στο νομό Χίου τα δεύτερα χειρότερα ποσοστά της μετά την Κρήτη), ωστόσο η διάδοση του «mainstream» ρατσισμού, μέσα από τον λόγο και τις εκδηλώσεις ρατσιστικού μίσους των «καθωσπρέπει» πολιτικών και οικονομικών ελίτ του νησιού, είναι ίσως ακόμη πιο ανησυχητικά φαινόμενα.
Ωστόσο, ετούτη την φορά φάνηκε πως θα απαντηθούν με μαζικό σχετικά τρόπο. Ήδη όχι μόνο οι διευθυντές και οι τοπικοί σύλλογοι των εκπαιδευτικών κατάγγειλαν τα εξώδικα ως απαράδεκτα, αλλά και παράνομα με βάση το σύνταγμα και τους νόμους που επιβάλλουν την υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των παιδιών ανεξάρτητα από φυλή, έθνος, θρησκεία.


Αλλά το ίδιο κάνουν και μερικά από τα μεγαλύτερα σωματεία εργαζομένων όπως η τοπική επιτροπή της ΑΔΕΔΥ κ.λπ. Επίσης ενώσεις γυναικών και τοπικές ενώσεις γονέων απήυθυναν κάλεσμα για να υποδεχτούν οι γονείς τα προσφυγόπουλα στα σχολεία και να απομονώσουν τις ρατσιστικές φωνές.
Τέλος, ακόμη και τα τοπικά ΜΜΕ, αλλά και οι φερόμενοι ως μετριοπαθείς της ΝΔ, περιφερειάρχης και δήμαρχος, που αρχικά υπέθαλψαν το ρατσιστικό κλίμα και τις επιτροπές ανωνύμων, αντιλαμβανόμενοι τον άσχημο αντίκτυπο που έχει στη διεθνή εικόνα του νησιού το τελευταίο γεγονός και αναλογιζόμενοι ακόμη και τις φωνές που καλούν σε διεθνές τουριστικό μποϊκοτάζ, αλλά βλέποντας πλέον και ορατό το σενάριο να αμφισβητηθεί η αυτοδιοικητική τους εξουσία στις επόμενες εκλογές από ένα είδος τοπικής ακροδεξιάς και ξενοφοβικής «Λέγκας της Χίου», αναγκάζονται τώρα, όψιμα και υποκριτικά, να διαχωρίσουν την θέση τους από αυτήν.


Γ.Χ.