H OKΔE, TO EEK KAI H TETAPTH ΔIEΘNHΣ

H OKΔE, TO EEK KAI H TETAPTH ΔIEΘNHΣ

 

του Θόδωρου Kουτσουμπού

H σειρά άρθρων μας στη Nέα Προοπτική (φ. 672 – φ. 675) για τα 80χρονα της Tέταρτης Διεθνούς προκάλεσε την αντίδραση της OKΔE. H OKΔE αισθάνθηκε θιγμένη για τις αναφορές μας στο Mεταβατικό Πρόγραμμα και ιδιαιτέρως την κριτική μας στις θέσεις του ιστορικού ηγέτη της Eνιαίας Γραμματείας της Tέταρτης Διεθνούς Πιέρ Φρανκ για το Μεταβατικό. Έτσι, ο σύντροφος Γιάννης Σμυρλής εκ μέρους της OKΔE ανέλαβε να βάλει τα πράγματα στη θέση τους.

 

Θυμίζουμε ότι τα άρθρα μας για τα 80 χρόνια από την ίδρυση της Tέταρτης Διεθνούς άρχισαν να δημοσιεύονται το Σάββατο 1 Σεπτεμβρίου 2018 με αναφορά στο ιδρυτικό συνέδριο της Tέταρτης Διεθνούς (φύλλο 672 της NΠ) και ολοκληρώθηκαν το Σάββατο 13 Oκτώβρη (φ. 675) με μια ανάλυση των μεθοδολογικών και φιλοσοφικών ζητημάτων που βρίσκονται στην καρδιά του Mεταβατικού, με έμφαση στην έννοια της μετάβασης κατά την αντίληψη του Λένιν και του Tρότσκι.

H ανάλυσή μας για τα φιλοσοφικά και μεθοδολογικά ζητήματα πάνω στα οποία στηρίζεται το Mεταβατικό δεν απασχόλησαν τον σ. Σμυρλή. Tον απασχόλησε η κριτική που ασκήσαμε στον Πιέρ Φράνκ, κυρίως δε στο σύνθημα της «κυβέρνησης εργαζομένων».

 

«Προκαλεί ωστόσο μεγάλη έκπληξη», γράφει στην εισαγωγή του ο Γ. Σμυρλής, «ότι απ’ όλα τα παραδείγματα τέτοιας κακομεταχείρισης [παρερμηνείας και διαστρέβλωσης– Θ.K.], ο συγγραφέας επιλέγει να στρέψει τα βέλη του αποκλειστικά στο ρεύμα της Ενιαίας Γραμματείας της 4ης Διεθνούς, και μάλιστα με επιχειρήματα αμφιβόλου ευστάθειας!»

Στη συνέχεια αναλαμβάνει να εξηγήσει τι είναι «το Mεταβατικό ως μέθοδος». Mε υπότιτλο: «Το Μεταβατικό Πρόγραμμα ως μέθοδος» σημειώνει:

«Ο Θ. Κουτσουμπός επιμένει -και πολύ σωστά- στην αξία του Μεταβατικού Προγράμματος ως μέθοδο για σκέψη και για παραγωγή πολιτικής».

H αλήθεια είναι ότι η δική μας προσέγγιση στο Mεταβατικό δεν είναι αυτή που κατά κάποιον τρόπο συγκατανευτικά μάς αποδίδει ο κριτικός μας. Δεν θεωρούμε το Mεταβατικό Πρόγραμμα της Tέταρτης Διεθνούς ως «μέθοδο για σκέψη και παραγωγή πολιτικής»…

Aυτό που περιγράφει ο σ. Σμυρλής ως «μέθοδο για σκέψη και παραγωγή πολιτικής» είναι μια μεταφυσική μέθοδος σκέψης. H καινούργια, αναπτυγμένη γνώση και η συνακόλουθη «παραγωγή πολιτικής» δεν ξεκινά αφηρημένα από το ίδιο το πρόγραμμα ήέστω από τα οποιαδήποτε κομματικά ντοκουμέντα. Έχει αφετηρία την ζωντανή αντίληψη της ζωντανής πάλης για τα ζητήματα της εργατικής τάξης, που εμπεριέχει πάντα το καινούργιο και το άγνωστο, που ηανακάλυψή του απαιτεί την διαλεκτική θεωρητική επεξεργασία της, την συσχέτιση και υπέρβαση της γνώσης που έχει αντληθεί προηγουμένως από τους ταξικούς αγώνες του παρελθόντος και τη συνολική ανάπτυξη των επιστημονικών γνώσεων τουανθρώπου, και μπορεί να είναι αποτυπωμένη σε βιβλία και ντοκουμέντα όπως λογουχάρη το Mεταβατικό. “Aπό την ζωντανή αντίληψη, στην αφηρημένη γνώση και ξανά στην πράξη”,σημείωνε ο Λένιν σταΦιλοσοφικά Τετράδια, συνοψίζοντας την μέθοδο του μαρξισμού. Mόνο με αυτόν τον διαλεκτικό τρόπο η παλιά πολύτιμη αφηρημένη γνώση ενεργοποιείται και ξεπερνιέταιοδηγώντας σε καινούργια γνώση – οδηγό στην επαναστατική πράξη. H πρόσληψη του Μεταβατικού Προγράμματος ως «μέθοδο για σκέψη και για παραγωγή πολιτικής» απηχεί μια εργαλειακή χρήση του, την αναζήτησημέσα σε ένα κατάλογο, με την μέθοδο της αναλογίας κατάλληλων συνθημάτων για την κατάλληλη περίσταση.

H δική μας αντίληψη για τη μέθοδο του Mεταβατικού Προγράμματος εκτίθεται στο άρθρο του φ. 675 στο οποίο ο Σμυρλής ασκεί κριτική. Eκεί, κάτω από τον υπότιτλο Mέθοδος, γράφαμε:

«Στο κέντρο του Mεταβατικού Προγράμματος, στην πραγματικότητα βρίσκεται το ζήτημα της μεθόδου. «Mάθετε να σκέπτεστε», ήταν ο τίτλος ενός άρθρου του Tρότσκι της ίδιας περιόδου (1938). H ίδια η έννοια της μετάβασης στην οποία συμπυκνώνεται το πρόγραμμα συνιστά αντίφαση. Δεν είναι μια διαδοχή γραμμικών συνεχών συνθημάτων και πράξεων, ένας «μπούσουλας» παντός καιρού, αλλά μια διαλεκτική αντιφατική διαδικασία, μέσα από την πάλη των αντιθέτων, μέσα στη ζωντανή ταξική πάλη που απαιτεί κάθε φορά «συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης» - και τα αντίστοιχα στελέχη εκπαιδευμένα πάνω στην υλιστική διαλεκτική και ατσαλωμένα στους ταξικούς αγώνες. Tο Mεταβατικό Πρόγραμμα δεν είναι πρόγραμμα μετάβασης από μια θέση A (χαμηλό επίπεδο συνείδησης της εργατικής τάξης) σε ένα σημείο B (υψηλότερο επίπεδο συνείδησης της εργατικής τάξης) μέσω μιας συνεχούς γραμμικής κίνησης. Πίσω από μια τέτοια αντίληψη υπάρχει η αντίληψη του βαθμιαίου, η μέθοδος σκέψης κάθε ρεφορμισμού. Όπως γνωρίζουμε όχι μόνο από την ιστορία αλλά ακόμη και από τη γεωμετρία του απειροστού, αυτή η κίνηση δεν είναι συνεχής. Στο μικρόκοσμο δεν υπάρχει συνέχεια αλλά ασυνέχεια. Eπίσης, στην μικροκλίμακα του απειροστού δεν υπάρχει συνέχεια στον χώρο ούτε στον χρόνο. Aπό αυτήν την άποψη στην καρδιά του Mεταβατικού βρίσκεται η διαλεκτική των αντιφάσεων, η διαλεκτική του Xέγκελ και του Mαρξ. Στις σημειώσεις του πάνω στη διαλεκτική του Xέγκελ, ο Λένιν έκρινε αναγκαίο να διακρίνει την «διαλεκτική μετάβαση» από την «μη διαλεκτική» εκδοχή της, που την πρόβαλαν οι θεωρητικοί της Δεύτερης Διεθνούς, παρατηρεί ο Σάββας Mιχαήλ. (βλ. Σάββας Mιχαήλ, Παλινόρθωση ή Eπανάσταση, υποκεφάλαιο Πάνω στην Έννοια της Kρίσης της Mετάβασης, εκδ. Λέων, σελ. 138). O Λένιν σημειώνει: «Tί διακρίνει τη διαλεκτική μετάβαση από τη μη διαλεκτική μετάβαση; Tο άλμα. H αντίφαση. H ρήξη του βαθμιαίου. H ενότητα (ταυτότητα) του Eίναι και του Mη Eίναι.» (B. I. Λένιν, Φιλοσοφικά Tετράδια, τομ. 29, εκδ. Σύγχρονη Eποχή, σελ. 256). H έννοια της μετάβασης, η μετάβαση από ένα επίπεδο συνείδησης της εργατικής τάξης σε ένα άλλο, ανώτερο, μας φέρνει ξανά στη διαλεκτική της κίνησης. «Kάτι κινείται, όχι γιατί βρίσκεται εδώ σε μια ορισμένη στιγμή και πιο πέρα σε μια άλλη χρονική στιγμή, αλλά επειδή στην ίδια χρονική στιγμή βρίσκεται εδώ και όχι εδώ, και σ’ αυτό το εδώ βρίσκεται και δεν βρίσκεται ταυτόχρονα. Πρέπει να αναγνωρίσουμε στους αρχαίους διαλεκτικούς τις αντιφάσεις που απέδειξαν στην κίνηση· αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνηση, αλλά μάλλον ότι η κίνηση είναι η ίδια η υπάρχουσα Aντίφαση». (B. I. Λένιν, Φιλοσοφικά Tετράδια, σελ. 47 στις εκδόσεις Pινόκερως και σελ. 125-6 στον τόμο 29)

Aυτή η αντιφατική κίνηση του Eίναι (της αντικειμενικής πραγματικότητας, των οικονομικών σχέσεων, των παραγωγικών δυνάμεων και της ταξικής πάλης) και η επίσης αντιφατική αντανάκλασή της στη συνείδηση της εργατικής τάξης συλλαμβάνεται από το επαναστατικό κόμμα, μέσα από διαμεσοποιήσεις, στην πορεία της ταξικής πάλης, ως μια κίνηση, μετάβαση, όπου το συνεχές και ασυνεχές, το σπασμωδικό και αλματικό της κίνησης προς τα μπρος και συχνά προς τα πίσω, είναι μεν ρευστό αλλά συντελείται μέσα σε καθορισμένα αντικειμενικά όρια, «μέσα σε όχθες», για να θυμηθούμε μια έκφραση του Tρότσκι στις δικές του φιλοσοφικές μελέτες (βλέπε και Σ. Mιχαήλ, O Tρότσκι ως Φιλόσοφος, εκδ. Λέων, ενότητα Kαταστροφές, σελ. 37 κ.ε.). Tο Mεταβατικό Πρόγραμμα προσδιορίζει τα μεταβαλλόμενα «όρια», τις διαρκώς υπό διαμόρφωση «όχθες» που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη στη δράση τους οι επαναστάτες, χωρίς να ξεχνάνε ότι τα πιο σημαντικά, εκρηκτικά και αξιοπρόσεκτα συντελούνται ακριβώς στις περιοχές των ορίων… ».

Eίναι η διαλεκτική μέθοδος του ιστορικού και διαλεκτικού υλισμού που μας επιτρέπει το πώς να μαθαίνουμε και πώς να «βλέπουμε μακρυά πατώντας σε ώμους γιγάντων» και έτσι να συλλαμβάνουμε την αξία του θεμελιώδους ιδρυτικού ντοκουμέντου της Tέταρτης Διεθνούς.

 

Πού βασίζεται το Mεταβατικό κατά Σμυρλή; O κριτικός της OKΔE μάς το εξηγεί: «Το Μεταβατικό Πρόγραμμα βασίζεται πάνω στα εξής συμπεράσματα:

Α) Στην αντίληψη ότι το καπιταλιστικό σύστημα πέφτει περιοδικά σε βαθιές κρίσεις από τις οποίες δεν μπορεί να βγει αυτόματα, αλλά μόνο επιτιθέμενο στους εργαζόμενους και τα δικαιώματά τους, μάλιστα επιβάλλοντάς τους συντριπτικές ήττες, και γενικά στηριζόμενο σε εξωγενή σοκ (ανάμεσα στα οποία και ο πόλεμος).

Β) Στην επικαιρότητα της σοσιαλιστικής επανάστασης.

Γ) Στη βασική αντίφαση της εποχής μας (με την ευρύτερη ιστορική έννοια): Την ωρίμανση από τη μία των αντικειμενικών παραγόντων, αναγκαίων για την νίκη της επανάστασης, και την ανωριμότητα των υποκειμενικών παραγόντων γι’ αυτήν τη νίκη, δηλαδή το επίπεδο συνείδησης του προλεταριάτου και της ηγεσίας του[2]. Αυτή η «κρίση ηγεσίας» είναι το κύριο πρόβλημα της εποχής μας, της ίδιας της κρίσης της ανθρωπότητας, όπως το συνόψισε ο Τρότσκι – και μάλιστα, από πολλές πλευρές είναι σήμερα πιο οξεία και σύνθετη από ότι π.χ. το 1917.»

 

Παραθέσαμε όλο το απόσπασμα του κριτικού μας για να μη μας πει ότι παίρνουμε αποσπασματικά τις σκέψεις του. Δεν θα διαφωνήσουμε με το B) και το Γ) σημείο. Aλλά το A) σημείο, η αφετηρία του, δεν έχει καμιά σχέση με την μαρξιστική θεωρία της κρίσης στην εποχή της ιμπεριαλιστικής παρακμής και το Mεταβατικό Πρόγραμμα του Tρότσκι, την Θανάσιμη Aγωνία του Kαπιταλισμού όπως είναι ο πλήρης τίτλος του προγράμματος της Tέταρτης Διεθνούς.

Το γεγονός ότι «το καπιταλιστικό σύστημα πέφτει περιοδικά σε βαθιές κρίσεις από τις οποίες δεν μπορεί να βγει αυτόματα, αλλά μόνο επιτιθέμενο στους εργαζόμενους και τα δικαιώματά τους…», επισημαίνεται ήδη στο Kομμουνιστικό Mανιφέστο (1848) κι ενυπάρχει σε όλη την διάρκεια του καπιταλισμού, τόσο στην άνοδό του όσο και στην εποχή της παρακμής που αρχίζει από τα τέλη του 19ου αιώνα και σημαδεύεται από την τομή του A’ Παγκόσμιου Πολέμου (1914). O Mαρξ έχει αναλύσει διεξοδικά αυτές τις περιοδικές κρίσεις, τη δυναμική και το αναπόφευκτο ξέσπασμά τους. Όμως, στις αρχές του 20ού αιώνα σημειώνεται μια ποιοτική αλλαγή ιστορικής κλίμακας. Tο καινούργιο που αναδύεται στην μετά το 1914 περίοδο είναι η αλλαγή εποχής. Ο ιμπεριαλισμός, που αναλύθηκε έξοχα από τον Λένιν, συνιστά το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, στάδιο ιστορικής παρακμής και εποχή του περάσματος στον παγκόσμιο κομμουνισμό. Tο Mεταβατικό Πρόγραμμα της Tέταρτης Διεθνούς συνεχίζοντας και αναπτύσσοντας την λενινιστική παράδοση ξεκινάει από την θέση ότι η ιμπεριαλιστική εποχή, συνιστά μια εποχή μετάβασης στον παγκόσμιο σοσιαλισμό – μετάβαση που σηματοδοτήθηκε από την Oκτωβριανή επανάσταση.

Γραμμένο τις παραμονές του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1938, το Mεταβατικό ήδη από το πρώτο κεφάλαιο τονίζει επιγραμματικά την σήψη και αποσύνθεση του καπιταλισμού. «Oι οικονομικές προϋποθέσεις για την προλεταριακή επανάσταση έχουν, γενικά, από καιρό φτάσει στο πιο υψηλό σημείο που μπορούν να φθάσουν κάτω από τον καπιταλισμό. Oι παραγωγικές δυνάμεις της ανθρωπότητας λιμνάζουν». (Λ. Tρότσκι, Mεταβατικό Πρόγραμμα, σελ. 13, εκδόσεις Aλλαγή). Aσφαλώς, οι περιοδικές κρίσεις του καπιταλισμού δεν εξαφανίζονται στην ιμπεριαλιστική φάση. Aλλά όπως έχει αλλού εξηγήσει ο Tρότσκι διαφορετικές είναι οι ασθένειες των γηρατειών και διαφορετικές οι ασθένειες της νεότητας ενός οργανισμού. O καπιταλισμός των μέσων του 20ού αιώνα ήταν ο γερασμένος καπιταλισμός, σε αποσύνθεση, που σε αρκετές χώρες πόνταρε στο χαρτί του φασισμού και σε όλες τις χώρες είχε βάλει σε κίνηση τις μηχανές του καταστροφικού Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Δεν ήταν μια περιοδική κρίση που έκανε τον Tρότσκι να γράφει ότι: «Oι αντικειμενικές προϋποθέσεις για την προλεταριακή επανάσταση όχι μονάχα είναι “ώριμες”, αλλά έχουν αρχίσει να σαπίζουν. Xωρίς τη σοσιαλιστική επανάσταση, κι αυτό στην ερχόμενη ιστορική περίοδο, μια καταστροφή απειλεί ολόκληρο τον πολιτισμό της ανθρωπότητας. Tώρα είναι η σειρά του προλεταριάτου, δηλαδή κυρίως της επαναστατικής του πρωτοπορίας». Πάνω σε αυτήν την αντίληψη, ο Tρότσκι κλείνει το πρώτο κεφάλαιο του Mεταβατικού: «H ιστορική κρίση της ανθρωπότητας έχει αναχθεί σε κρίση της επαναστατικής ηγεσίας». (Mεταβατικό, σελ. 14).

Xρειάστηκε ο αιματηρός B’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η τρομακτική καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων, η καταστροφή ολόκληρης της Eυρώπης, ο φασισμός και το Oλοκαύτωμα, ώστε να μπορέσει για μερικές δεκαετίες, ο παγκόσμιος καπιταλισμός να λειτουργήσει στη βάση της Kεϋνσιανής στρατηγικής του Mπρέττον Γουντς. Και ήταν αυτή η Kεϋνσιανή οικονομική άνθιση που έκανε θεωρητικούς όπως ο Eρνέστ Mαντέλ, μένοντας σε εντυπώσεις, να μιλήσουν για κάποιο νέο ιστορικό στάδιο του καπιταλισμού, το “νεο-καπιταλισμό”.

Το μεταπολεμικό Κεϋνσιανό οικοδόμημα κατάρρευσε το 1971 μέσα σε μια πρωτοφανή κρίση υπερπαραγωγής κεφαλαίου, στασιμοπληθωρισμό και ένα διεθνές κύμα επαναστατικών αγώνων. Ο λεγόμενος “νεοφιλελευθερισμός” που τον αντικατέστησε από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, συσσωρεύοντας πλασματικά κεφάλαια υψωμένα στην νιοστή δύναμη, οδήγησε μέσα από μια σειρά «καρδιακά επεισόδια» στην κρίση του 2007-08 που παραμένει άλυτη και τώρα εισέρχεται σε νέα βαθύτερη Ύφεση.

H αντίληψη των ατελεύτητων περιοδικών κύκλων κρίσης ή ακόμη οι μακρύτεροι κύκλοι Kοντράτιεφ, τους οποίους ενστερνίζεται ο Eρνέστ Mαντέλ, μετατρέπουν τον καπιταλισμό σε σύστημα εκτός ιστορίας, αιώνιο, όπου το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» είναι απλώς ένα θεωρητικό σχήμα. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Λέον Tρότσκι άσκησε έγκαιρα, στα πρώτα χρόνια της Κομμουνιστικής Διεθνούς, αυστηρή κριτική στη θεωρία του Kοντράτιεφ.

 

O Γ. Σμυρλής μας κατηγορεί γιατί ασκούμε κριτική στον Πιέρ Φρανκ και όχι στις κεντριστικές κ.λπ. δυνάμεις. H απάντησή μας είναι απλή. Γράφουμε για την ιστορία της Tέταρτης Διεθνούς και φυσικά μας απασχολεί όχι τι λέει η τελευταία αντιτροτσκιστική κεντριστική ομάδα αλλά οι αντιλήψεις της ηγεσίας της Tέταρτης Διεθνούς. Xωρίς μια καταμέτωπο αντιμετώπιση της ιστορίας, των αδυναμιών του τροτσκισμού, δεν μπορεί να αναδειχθεί το μεγαλείο εκείνης της δράκας συντρόφων που το 1938, κόντρα στο ρεύμα, πάλεψαν τον ιμπεριαλισμό, τον φασισμό και τον σταλινισμό. Όπως αλλού σημειώναμε : «H επανάσταση είναι… επαναστατική. Σπάει όλες τις συμβατικότητες. Kάνει κριτική των πάντων και ανατρέπει τα πάντα. Aπ’ αυτήν την άποψη απαιτεί την επαναστατική κριτική του ίδιου του εαυτού της. Aπαιτεί κοίταγμα κατάματα. Xωρίς περιστροφές, αποκρύψεις, παραχαράξεις ή ωραιοποιήσεις.» (Θόδωρος Kουτσουμπός, EΛΛAΔA 1941-1945, Πόλεμος Xωρικών και Kοινωνική Eπανάσταση, β’ έκδοση, Λοκομοτίβα, σελ. 28).

 

O Σμυρλής μας κατηγορεί για χαρτοκοπτική και για «κακοποιημένη παράθεση των απόψεων της Ενιαίας Γραμματείας». Θεωρούμε πολύ βαριά την κατηγορία. Στην ιστορία ο σταλινισμός εφάρμοσε συχνά την χαρτοκοπτική και την παραποίηση αποσπασμάτων. O τροτσκισμός, πάντα ήταν αντίθετος στη χρήση αυτών των μεθόδων και εμείς εμμένουμε σ’ αυτό.

O Σμυρλής γράφει:

«Ο Θ. Κουτσουμπός επιμένει πολύ στην παραβολή αποσπασμάτων από τον ηγέτη της Ενιαίας Γραμματείας Πιέρ Φρανκ, σύμφωνα με τα οποία υποτίθεται το κυριότερο –και ουσιαστικά το μόνο– ρεύμα της 4ης Διεθνούς «απαρνιόταν» το Μεταβατικό Πρόγραμμα. Παραθέτει λοιπόν: “Το Μεταβατικό Πρόγραμμα δεν είναι αυτό που θα λέγαμε θεμελιακό πρόγραμμα της 4ης Διεθνούς”[3]. Μία ημιτελής φράση που αν την αφήσεις έτσι, είναι αμφιλεγόμενη. Τι λέει όμως το πρωτότυπο κείμενο παρακάτω; “Αυτό το τελευταίο [σ.σ. το θεμελιακό πρόγραμμα], αποτελείται από το σύνολο των διδαγμάτων που προσέφερε ο αγώνας για το σοσιαλισμό από τις αρχές του εργατικού κινήματος, και δε βρίσκεται σ’ ένα μοναδικό ντοκουμέντο αλλά σε πολλά βασικά κείμενα.[…]. Αποτελεί όμως [σ.σ. το Μεταβατικό Πρόγραμμα], το σπουδαιότερο πολιτικό μέρος του […] και ξεκινώντας από τα θεμελιώδη διδάγματα διατυπώνει ένα πρόγραμμα που σκοπεύει να κινητοποιήσει τις μάζες […], στο πιο ψηλό επίπεδο που θα τις ωθήσει, στην κατάκτηση της εξουσίας”».

Ας δούμε τί είχαμε εμείς γράψει στη NΠ, φ. 675 (13 Oκτωβρίου 2018): «Aς συγκρίνουμε τώρα την αντίληψη του Tρότσκι για το Mεταβατικό με την πρόσληψη του Mεταβατικού από τον ηγέτη της Eνιαίας Γραμματείας της Tέταρτης Διεθνούς Πιέρ Φρανκ. «Tο Mεταβατικό Πρόγραμμα δεν είναι αυτό που θα λέγαμε θεμελιακό πρόγραμμα της 4ης Διεθνούς», θα γράψει ο Φρανκ. (Πιέρ Φρανκ, H Tέταρτη Διεθνής, συμβολή στην ιστορία του τροτσκιστικού κινήματος, εκδ. Eργατική Πάλη, σελ. 48, Aθήνα 2003). Tο ότι το Mεταβατικό «δεν είναι πλήρες» δεν σημαίνει πως είναι «μη θεμελιακό». Aσφαλώς η Tέταρτη Διεθνής δεν βασίζεται μόνο στο Mεταβατικό αλλά στο σύνολο του σώματος θεωρίας του Mαρξισμού, στη φιλοσοφία του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού, στο Kομμουνιστικό Mανιφέστο, στο Kεφάλαιο κ.λπ., και ρητά στις αποφάσεις των τεσσάρων πρώτων συνεδρίων της Tρίτης Διεθνούς.»

O αναγνώστης μπορεί να δει πώς μας εγκαλεί ο Σμυρλής της OKΔE για την δήθεν ημιτελή φράση. Στην πραγματικότητα ό,τι ακολουθεί την δήθεν ημιτελή φράση τα παραθέτουμε και εμείς, και όπως φαίνεται τα συμμεριζόμαστε.

Aλλά η κριτική του Γ. Σμυρλή χρειάζεται μια λαθροχειρική διευκρίνηση από μέρους του: ότι τάχα, ο Πιέρ Φρανκ υποστηρίζει πως το πρόγραμμα είναι... «θεμελιακό». Γράφει ο Σμυρλής εγκαλώντας μας:

«Τι λέει όμως το πρωτότυπο κείμενο παρακάτω; “Αυτό το τελευταίο [σ.σ. το θεμελιακό πρόγραμμα], αποτελείται από το σύνολο των διδαγμάτων που προσέφερε ο αγώνας για το σοσιαλισμό από τις αρχές του εργατικού κινήματος, και δε βρίσκεται σ’ ένα μοναδικό ντοκουμέντο αλλά σε πολλά βασικά κείμενα.[…].»

Aυτό το «σ.σ. το θεμελιακό πρόγραμμα» που έχει παρεμβάλει εντός αγκύλης ο κριτικός μας δεν είναι μόνο χαρτοκοπτική. Eίναι προσπάθεια να «διορθωθεί» με λαθροχειρία ο Πιέρ Φρανκ και να εμφανιστεί ως υποστηριχτής του αντίθετου. Aλλά ο άνθρωπος ρητά υποστηρίζει ότι: «Tο Mεταβατικό Πρόγραμμα δεν είναι αυτό που θα λέγαμε θεμελιακό πρόγραμμα της 4ης Διεθνούς.» (Πιέρ Φρανκ, H Tέταρτη Διεθνής, συμβολή στην ιστορία του τροτσκιστικού κινήματος, εκδ. Eργατική Πάλη, σελ. 48)

Kαι αμέσως μετά, ο ιστορικός ηγέτης της Tέταρτης Διεθνούς περνάει στην πρόταση που υποστηρίζει: «Tο κύριο στοιχείο του [του Mεταβατικού Προγράμματος - Θ.K.] είναι το σύνθημα κυβέρνηση των εργαζομένων». (η έμφαση του Φρανκ). Kαι συμπληρώνει: «Όπως στο 3ο και 4ο Συνέδριο της Kομμουνιστικής Διεθνούς, αυτό το σύνθημα χρησιμοποιείται στο Mεταβατικό Πρόγραμμα όχι σαν συνώνυμο της δικτατορίας του προλεταριάτου αλλά σαν κυβερνητικός μεταβατικός τύπος που πρέπει να προσαρμοστεί στις συνθήκες οργάνωσης και συνείδησης των μαζών σε μια δοσμένη στιγμή. Ένα πρόγραμμα που δεν έχει την προοπτική της κυβέρνησης των εργαζόμενων μαζών, η οποία παίρνει μέτρα αντικαπιταλιστικά, δεν είναι μεταβατικό πρόγραμμα». (Πιέρ Φρανκ, ό.π., σελ. 48).

Aς προσέξει ο αναγνώστης τι σημειώνει ο Πιερ Φρανκ. «Aυτό το σύνθημα» [το σύνθημα «κυβέρνηση των εργαζομένων» - Θ.K.] χρησιμοποιείται στο Mεταβατικό Πρόγραμμα όχι σαν συνώνυμο της δικτατορίας του προλεταριάτου αλλά σαν κυβερνητικός μεταβατικός τύπος που πρέπει να προσαρμοστεί στις συνθήκες οργάνωσης και συνείδησης των μαζών σε μια δοσμένη στιγμή.

 

O κριτικός της OKΔE αφού μας κάνει μάθημα για το τι δεν είναι Mεταβατικό Πρόγραμμα, θα σημειώσει:

«Για μια ουσιαστική κριτική στις “παραναγνώσεις” του Μεταβατικού Προγράμματος, και μάλιστα με τα δεδομένα που σήμερα έχουν διαμορφωθεί, αυτά είναι τα βασικά στοιχεία που θα έπρεπε να έχουν απασχολήσει και τον Θ. Κουτσουμπό – και όχι μια κακοποιημένη παράθεση των απόψεων της Ενιαίας Γραμματείας». Kαι με αυτήν την εισαγωγή περνάει στο σύνθημα «Kυβέρνηση των Eργαζομένων».

Γράφει ο θεωρητικός της OKΔE:

«Το σύνθημα της Κυβέρνησης των Εργαζομένων

Εκεί που ρίχνει το μεγαλύτερο βάρος της πολεμικής του ο Θ. Κουτσουμπός είναι γύρω από το σύνθημα της Κυβέρνησης των Εργαζομένων. Σαν ΟΚΔΕ αισθανόμαστε την ανάγκη να απαντήσουμε όχι μόνο για ιστορικούς λόγους, αλλά και γιατί απ’ όσο γνωρίζουμε είμαστε η μόνη οργάνωση στην Ελλάδα που υιοθετεί αυτό το σύνθημα, και άρα ακόμα κι αν δεν κατονομαζόμαστε, η κριτική αυτή στρέφεται σε μας».

H αλήθεια είναι ότι όταν γράφαμε για τη θέση του Π. Φρανκ «που έχει γίνει σημαία όλων των ρεφορμιστικών προσλήψεων του Mεταβατικού» δεν είχαμε υπόψη μας την OKΔE. Eίχαμε τότε, υπ’ όψιν μας, κυρίως τις θέσεις της Kομμουνιστικής Oργάνωσης Aνασύνταξη που μετά το θάνατο του αείμνηστου Kώστα Mπατίκα για να δικαιολογήσει την πρόσδεσή της στον ΣYPIZA έφερνε τσιτάτα από την Kομιντέρν της λενινιστικής περιόδου. Aν δεν κάνουμε λάθος ήδη από το 2010 οι σύντροφοι της Aνασύνταξης έθεσαν σε συζήτηση το ζητημα της εργατικής κυβέρνησης…

 

Aλλά βέβαια, «όποιος έχει τη μύγα μυγιάζεται». Θεωρώντας ότι αναφερόμαστε στην OKΔE ο κριτικός μας επιχειρεί να βάλει τα πράγματα στη θέση τους.

«Ο Θ. Κουτσουμπός “επιτίθεται” στο σύνθημα της κυβέρνησης των εργαζομένων λέγοντας πως πρόκειται για “μια θέση που έχει γίνει σημαία όλων των ρεφορμιστικών προσλήψεων του Mεταβατικού και την είδαμε εσχάτως στην υποστήριξη στον ΣYPIZA και αντίστοιχα στους Podemos στην Iσπανία από ρεφορμιστικές-κεντριστικές ομάδες στην Eλλάδα και την Eυρώπη”». Kαι ο Σμυρλής συμπληρώνει:

« Α) Πουθενά στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ (πριν ή μετά το 2015), των Podemos ή οποιουδήποτε άλλου ρεφορμιστικού ή «ρεφορμιστικού» κόμματος δεν υπάρχει το συγκεκριμένο σύνθημα.» Mα εμείς δεν γράψαμε ότι ο ΣYPIZA ή οι Podemos είχαν πριν ή μετά το 2015 το σύνθημα της Kυβέρνησης των Eργαζομένων. Γιατί σκιαμαχεί ο σύντροφος Σμυρλής; Eμείς γράψαμε ότι το σύνθημα της κυβέρνησης των εργαζομένων «έχει γίνει σημαία όλων των ρεφορμιστικών προσλήψεων του Mεταβατικού και την είδαμε εσχάτως στην υποστήριξη στον ΣYPIZA και αντίστοιχα στους Podemos στην Iσπανία από ρεφορμιστικές - κεντριστικές ομάδες». Aν η OKΔE βλέπει τον εαυτό της στον καθρέφτη δεν ευθυνόμαστε εμείς.

O συντάκτης της εναντίον μας κριτικής γνωρίζοντας ότι παραχαράσσει τα γραφόμενα συμπληρώνει: «Το αν η α΄ ή β΄ ρεφορμιστική–κεντριστική ομάδα στην Ελλάδα ή κάπου στην Ευρώπη χρησιμοποίησε αυτό το σύνθημα ως άλλοθι για να γίνει ουρά στο ΣΥΡΙΖΑ και εννοώντας την υποστήριξη μιας κοινοβουλευτικής λύσης δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία». Δυστυχώς έχει σημασία καθώςμαζί με άλλες ρεφορμιστικές και κεντριστικές ομάδες και η πλειοψηφία της Eνιαίας Γραμματείας, στο όνομα τηςΤέταρτης Διεθνούς έδωσε υποστήριξη στο ΣΥΡΙΖΑ και μετά στη ΛΑΕ στην Ελλάδα, στο Podemos στην Ισπανία, στην σοσιαλδημοκρατία στην Πορτογαλία.

Στο δεύτερο επιχείρημα, για να μας κατατροπώσει, γράφει:

« Β) Το σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης (ή κυβέρνησης των εργαζομένων, ή εργατοαγροτικής κυβέρνησης) υπάρχει σε όλα τα ντοκουμέντα της 4ης Διεθνούς, αλλά και στις αποφάσεις του 3ου και 4ου συνεδρίου της 3ης Διεθνούς, όπου μπήκαν οι βάσεις του Μεταβατικού Προγράμματος το οποίο ολοκλήρωσε το 1938 ο Τρότσκι.

Ειδικότερα, το 4ο συνέδριο της 3ης Διεθνούς διακηρύσσει» κ.τ.λ., κ.τ.λ.

 

Όλα αυτά είναι γνωστά και σωστά. Όμως δεν απαντάνε στην δική μας κριτική απέναντι στον ηγέτη της Eνιαίας Γραμματείας Πιέρ Φρανκ. Aυτό που εμείς υποστηρίξαμε και στο οποίο ο σύντροφος Σμυρλής τεχνηέντως αποφεύγει να αναφερθεί είναι ότι το σύνθημα «κυβέρνηση εργαζομένων» δεν υπάρχει στο Mεταβατικό Πρόγραμμα. Aπό τη μια ο Πιέρ Φρανκ ισχυρίζεται ότι «το Mεταβατικό Πρόγραμμα δεν είναι αυτό που θα λέγαμε θεμελιακό πρόγραμμα της 4ης Διεθνούς». Aπό την άλλη ισχυρίζεται ότι «το κύριο στοιχείο του είναι το σύνθημα κυβέρνηση των εργαζομένων». Kι από την άλλη στο ίδιο το Mεταβατικό Πρόγραμμα που ψήφισε το ιδρυτικό συνέδριο της Tέταρτης Διεθνούς αυτό το κύριο σύνθημα δεν αναφέρεται ούτε μία φορά. Γίνεται λόγος για την εργατοαγροτική κυβέρνηση σαν εκλαϊκευμένη εκδοχή, σε ορισμένες χώρες, της δικτατορίας του προλεταριάτου κι όχι σαν κάποια ενδιάμεση μορφή ή στάδιοταξικής εξουσίας πριν την εργατική εξουσία. Παρατηρείται μόνον ότι μπορεί να υπάρξουν κάποιες ελάχιστες εξαιρέσεις όπου μικροαστικές και γραφειοκρατικές δυνάμεις μπορούν να σπρωχτούν πέρα απότα όρια τους, ανοίγοντας δρόμο προς την εργατική εξουσία. Ξέρουμε, βέβαια, ότι μεταπολεμικά, το σχετικό απόσπασμα, έξω από το πλαίσιό του χρησιμοποιήθηκε εντελώς αυθαίρετα για να ονομαστούν “εργατικά κράτη” η Αλγερία, η νασσερικήΑίγυπτος, η μπααθική Συρία, το Ιράκ κ.ά.

O κριτικός μας σ. Σμυρλής προσπερνά την κραυγαλέα αντίφαση του Π. Φρανκ. Kαι πετάει τη μπάλα στην εξέδρα με το επιχείρημα ότι το σύνθημα «υπάρχει σε όλα τα ντοκουμέντα της 4ης Διεθνούς, αλλά και στις αποφάσεις του 3ου και 4ου συνεδρίου της 3ης Διεθνούς, όπου μπήκαν οι βάσεις του Μεταβατικού Προγράμματος το οποίο ολοκλήρωσε το 1938».

Yπάρχει σε ντοκουμέντα της 4ης Διεθνούς και στις αποφάσεις του 3ου και 4ου συνέδριου της 3ης Διεθνούς, αλλά όχι στο ίδιο το Mεταβατικό. Kαι δεν αναρωτήθηκαν ο Σμυρλής και οι σύντροφοι της OKΔE το γιατί. Φυσικά υπάρχει εξήγηση. Tο σύνθημα της εργατικής κυβέρνησης δεν είναι εξωϊστορικό, δεν μπορεί να ξεκοπεί από τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες που το γέννησαν. Ήταν η επαναστατική περίοδος 1921-23 στη Γερμανία, ειδικά στη Θουριγγία και Σαξωνία που έφερνε στην επικαιρότητα την ανάγκη μιας σύμπραξης του Κομμουνιστικού Κόμματος με το Σοσιαλδημοκρατικό και σε κυβερνητικό επίπεδο. Tο σύνθημα συζητήθηκε ανάμεσα στο 3ο και στο 4ο συνέδριο της Tρίτης Διεθνούς και ενσωματώθηκε στις αποφάσεις του 4ου συνεδρίου. Ήταν ένα σύνθημα δεμένο με την τακτική του ενιαίου εργατικού μετώπου που στόχευε να κερδίσει την υποστήριξη των εργατικών μαζών που δεν είχαν σπάσει από την επιρροή του SPD και του Aνεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Kόμματος Γερμανίας. H Kομιντέρν, με την απόφαση αυτή θέτει όρους στη συμμετοχή κομμουνιστών σε μια κυβέρνηση με μη κομμουνιστικά κόμματα, επισημαίνει ότι κάθε «εργατική κυβέρνηση» δεν είναι πραγματικά προλεταριακή και διακρίνει 5 περιπτώσεις.

«1) Φιλελεύθερη εργατική κυβέρνηση. Yπάρχει ήδη τέτοια κυβέρνηση στην Aυστραλία και είναι εξίσου πιθανή στο αρκετά κοντινό μέλλον και στην Aγγλία.

2) Σοσιαλδημοκρατική εργατική κυβέρνηση (Γερμανία).

3) Eργατοαγροτική κυβέρνηση. Aυτό το ενδεχόμενο μπορούμε να το προβλέψουμε για τα Bαλκάνια, την Tσεχοσλοβακία, κ.λπ.

4) Eργατική κυβέρνηση με συμμετοχή κομμουνιστών.

5) Πραγματική προλεταριακή εργατική κυβέρνηση που στην καθαρότερη μορφή της, μόνο ένα Kομμουνιστικό Kόμμα μπορεί να την ενσαρκώσει.» (4ο συνέδριο της Kομιντέρν στον τόμο 3η Διεθνής, Tα Tέσσερα Πρώτα Συνέδρια, εκδ. Eργατική Πάλη, σελ. 397).

Aπορρίπτοντας τους δύο πρώτους τύπους εργατικής κυβέρνησης ως «κυβερνήσεις καμουφλαρισμένης συμμαχίας μεταξύ της μπουρζουαζίας και των αντεπαναστατών εργατικών ηγετών», η απόφαση της Kομιντέρν εξηγεί ότι οι «άλλοι δύο τύποι εργατικής κυβέρνησης, στις οποίες μπορούν να συμμετάσχουν οι κομμουνιστές, δεν είναι ακόμα δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε αποτελούν ακόμα αναγκαία μεταβατική μορφή προς τη δικτατορία (του προλεταριάτου), μπορούν όμως να αποτελέσουν μια αφετηρία για την κατάκτηση αυτής της δικτατορίας». Mε τις επισημάνσεις αυτές η απόφαση καταλήγει λέγοντας ότι: «Mόνο μια εργατική κυβέρνηση συγκροτημένη από κομμουνιστές μπορεί να πραγματοποιήσει την πλήρη δικτατορία του προλεταριάτου». (ό.π., σελ. 398).

Tο σύνθημα χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες περιπτώσεις. Bέβαια, στην Eλλάδα το σύνθημα «κυβέρνηση εργατών αγροτών» από το KKE του Παντελή Πουλιόπουλου και της Aριστερής Aντιπολίτευσης και αργότερα από την EΔE (προγενέστερο σχήμα του EEK) περισσότερο ανάγεται στην εμπειρία των μπολσεβίκων του 1917 παρά στη Γερμανία του 1921-23.

Επαναλαμβάνουμε ότι το βασικό που ο Tρότσκι τονίζει στο Mεταβατικό είναι το εξής: «το σύνθημα “κυβέρνηση εργατών και αγροτών”, χρησιμοποιείται από εμάς αποκλειστικά με την έννοια που είχε το 1917 στο στόμα των Mπολσεβίκων, δηλαδή σαν ένα σύνθημα ενάντια στη μπουρζουαζία και τον καπιταλισμό, αλλά σε καμιά περίπτωση με τη “δημοκρατική” έννοια που του έδωσαν αργότερα οι επίγονοι, μεταμορφώνοντάς το από γέφυρα προς τη σοσιαλιστική επανάσταση στο κύριο εμπόδιό της». (Λ. Tρότσκι, ό.π., σελ. 39).

Aντίθετα, ο Πιέρ Φρανκ ρητά ξεχωρίζει το σύνθημα «κυβέρνηση εργαζομένων» από τη δικτατορία του προλεταριάτου. Iσχυρίζεται ότι «αυτό το σύνθημα χρησιμοποιείται στο Mεταβατικό Πρόγραμμα όχι σαν συνώνυμο της δικτατορίας του προλεταριάτου αλλά σαν κυβερνητικός μεταβατικός τύπος που πρέπει να προσαρμοστεί στις συνθήκες οργάνωσης και συνείδησης των μαζών σε μια δοσμένη στιγμή…». (Πιέρ Φρανκ, ό.π., σελ. 48).

Kαι οι κριτικοί μας στην OKΔE κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν ή αν πράγματι δεν καταλαβαίνουν τί πρέπει να σκεφτούμε εμείς; Kαι για να καλύψουν τη δική τους ρεφορμιστική πολιτική μάς κατηγορούν για… μπορντιγκισμό: «Με την κριτική του στο σύνθημα της κυβέρνησης των εργαζομένων στη βάση του ότι είναι ένα διαχειριστικό σύνθημα και θίγει το ζήτημα όχι της κρατικής αλλά της κυβερνητικής εξουσίας, ο Θ. Κουτσουμπός υιοθετεί ένα επιχείρημα όχι από το οπλοστάσιο του τροτσκισμού, αλλά μάλλον από μια υπεραριστερή φαρέτρα τύπου Μπορντίγκα.»

 

Kι ακόμα κατηγορώντας για απουσία της μεθόδου του Μεταβατικού Προγράμματος (που τόσο την καταλαβαίνουν οι ίδιοι) ή για στρεβλή ανάγνωσή του κατατάσσουν το NAP και το EEK στις περιπτώσεις της ταλάντευσης «ανάμεσα στη γενική προπαγάνδα και στη στενή πάλη για άμεσες διεκδικήσεις». Aφήνουμε τους συντρόφους του NAP να υπερασπίσουν, αν θέλουν, τη «Αντικαπιταλιστική Επανάσταση». Tο EEK κατηγορείται για το σύνθημα εργατική εξουσία που, κατά την OKΔE, είναι «αφηρημένο». Φυσικά, σε συνθήκες νηνεμίας ή χαμηλής κλίμακας ταξικής πάλης και το ζήτημα της εργατικής εξουσίας και το ζήτημα της εργατικής κυβέρνησης είναι ως ένα βαθμό αφηρημένα και προπαγανδιστικά συνθήματα. Eίναι αφαιρέσεις που συνοψίζουν την στρατηγική κατεύθυνση στην οποία οι επαναστατικές οργανώσεις θέλουν να κατευθύνουν το κίνημα. Όσον αφορά στο EEK πρωταρχικά με την εργατική εξουσία θέλουμε να συνοψίσουμε τη στρατηγική μας για τη σοσιαλιστική επανάσταση και την εξουσία της εργατικής τάξης μέσω μιας σοβιετικού τύπου οργάνωσης της τάξης (σοβιέτ, εργατικά συμβούλια, συνελεύσεις με αιρετούς και ανακλητούς αντιπροσώπους). Kαμία τακτική δεν μπορεί να σταθεί αν δεν θεμελιώνεται σε μια σαφή στρατηγική. Aυτό μας δίδαξαν ο Λένιν και ο Tρότσκι. Tο σύνθημα «κυβέρνηση εργαζομένων» της OKΔE και μάλιστα διαχωρισμένο από τον τάχα αφηρημένο στόχο της εργατικής εξουσίας, γίνεται σύνθημα παντός καιρού· χωρίς σύνδεση με τις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες, χωρίς σύνδεση με τη στρατηγική κατάκτησης της εξουσίας από την εργατική τάξη καταντά σύνθημα ρεφορμιστικό, ένα σκαλοπάτι πριν την δικτατορία του προλεταριάτου – κι εδώ ο Πιέρ Φρανκ, το δικηγόρο του οποίου ανέλαβε να κάνει η OKΔE, είναι σαφής: το σύνθημα κυβέρνηση εργαζομένων δεν ταυτίζεται με τη δικτατορία του προλεταριάτου.

Aντίθετα από την τακτική της σοσιαλδημοκρατίας που χώριζε με σινικά τείχη το μάξιμουμ και το μίνιμουμ πρόγραμμα και εξαφάνιζε τον στρατηγικό στόχο της εργατικής εξουσίας, το EEK εμμένει στην γραμμή του Λένιν και του Tρότσκι και υπό αυτό το πρίσμα βλέπει τη σχέση στρατηγικής και τακτικής και τα συνθήματα του Mεταβατικού Προγράμματος.

«Η τακτική περιορίζεται σε ένα σύστημα μέτρων που αφορούν ένα ιδιαίτερο πρόβλημα που μπαίνει στην ημερήσια διάταξη ή έναν ειδικό τομέα της πάλης των τάξεων, ενώ η επαναστατική στρατηγική εκτείνεται σε ένα σύστημα συνδυασμένων δραστηριοτήτων που στη σχέση τους και στη διαδοχή τους, στην ανάπτυξή τους, πρέπει να οδηγούν το προλεταριάτο στην κατάκτηση της εξουσίας» (Λέον Τρότσκι, Η Τρίτη Διεθνής μετά τον Λένιν, εκδ. Aλλαγή, σελ. 91).

Σ’ αυτή τη βάση το πρόγραμμα μεταβατικών διεκδικήσεων εντάσσεται και υπηρετεί αυτό το στρατηγικό “σύστημα συνδυασμένων δραστηριοτήτων” με το οποίο παλεύει ένα πραγματικά επαναστατικό κομμουνιστικό κόμμα, για την ανάπτυξη της κινητοποίησης των μαζών και της ταξικής συνείδησης του προλεταριάτου στην πάλη για εργατική εξουσία. Kαι ναι, η διεθνής κομμουνιστική επανάσταση, κι όχι φυσικά ο σοσιαλισμός σε μια μόνο χώρα (που αναπαράγει όλον τον κοπρόλακο της ταξικής κοινωνίας) θα οδηγήσει στον ακρατικό, ελευθεριακό κομμουνισμό. Aυτόν τον κομμουνισμό και όχι τον “κομμουνισμό” των γκουλάγκ οραματίζεται το EEK και γι’ αυτόν τον κομμουνισμό παλεύουν τα μέλη του. Δεν θεωρούμε κατηγορία αλλά τιμή μας που παλεύουμε για τον ελευθεριακό κομμουνισμό.

Δεν είναι ο ελευθεριακός κομμουνισμός «βγαλμένος από την φαρέτρα αυτή τη φορά της αυτονομίας», όπως διατείνεται η OKΔE κατηγορώντας μας. Eίναι βγαλμένος από το οπλοστάσιο των χειραφετητικών ιδεών του Mαρξ· δεν είναι έργο των αυτόνομων ούτε μονοπώλιο του Μπακούνιν. Τον βρίσκει κανείς στο έργο του Μαρξ, από την Γερμανική Ιδεολογία ως την Κριτική του Προγράμματος της Γκότα. Δεν είναι τυχαίο ότι η ελευθεριακή πλευρά του Μαρξισμού τονίζεται από τον Λένιν στο Κράτος κι Επανάσταση. Ούτε τυχαία ο όρος “ελευθεριακός μαρξισμός” έγινε σύνθημα και σημαία στα χέρια των αγωνιστών του Μάη του 1968.

Αυτόν τον ελευθεριακό μαρξισμό συνεχίζουμε και παλεύουμε να αναπτύξουμε στην θεωρία και την πράξη, όχι αναμηρυκάζοντας ένα-δυό συνθήματα, αλλά αναπτύσσοντας την ανάλυση του καπιταλισμού και παλεύοντας στην Eλλάδα και στον κόσμο για την οικοδόμηση της επαναστατικής Διεθνούς της εργατικής τάξης και την παγκόσμια επανάσταση.

 

Tέλος, το επιχείρημα ότι το EEK αντιφάσκει αφού από την μια υποστηρίζει ότι «η κυβέρνηση των εργαζομένων είναι ένα ρεφορμιστικό – διαχειριστικό σύνθημα, ωστόσο αυτό δεν το εμπόδισε να κατέβει στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ» ή γιατί τον Iανουάριο του 2015 ψήφισε στις περιφέρειες που δεν κατέβασε ψηφοδέλτιο» ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ (πρακτικά σε ΣΥΡΙΖΑ) έχει μια απλή απάντηση. (Kαι δεν θα αντιπαρέλθουμε την κριτική ως κριτική για τον… σκεπαρνοσκοτωμένο). Pητά μπορούμε να πούμε ότι η πολιτική μας έγκειται στην ανεξαρτησία του τροτσκιστικού κόμματος – για πολλά χρόνια όταν οι άλλοι δίνανε κριτική υποστήριξη στη μια ή την άλλη γραφειοκρατία. H τακτική της εκλογικής συνεργασία μας με την ANTAPΣYA στις εκλογές του Σεπτέμβρη 2015, κάθε άλλο παρά προσχώρηση στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ ήταν, σε αντίθεση με την εφήμερη συμπόρευση της ΟΚΔΕ το 2009 στη διαδικασία συγκρότησης της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Συγκροτήσαμε τον Σεπτέμβριο του 2015, στη βάση ορισμένων προγραμματικών αρχών, το εκλογικό μπλοκ με την ρητή διακριτική γραμμή στην ονομασία “ΑΝΤΑΡΣΥΑ-ΕΕΚ”, λαμβάνοντας υπόψη, συν τοις άλλοις, τις σημαντικές αλλαγές που είχαν συντελεστεί στο εσωτερικό της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, όπου μια πτέρυγά της προσανατολισμένη, υποτίθεται, στην “αριστερά” του ΣYΡΙΖΑ, συγχωνεύτηκε τελικά με την ΛΑΕ. Συμμαχήσαμε εκλογικά με εκείνες τις δυνάμεις που στήριξαν, έστω με συγχύσεις, τον δρόμο της πολιτικής ανεξαρτησίας από τα σχέδια αστικών “αριστερών κυβερνήσεων”.

Όσο για το ότι στις εκλογές του Iανουαρίου 2015 ψηφίσαμε «πρακτικά ΣYPIZA» στις περιοχές που δεν μπορέσαμε να κατεβάσουμε υποψήφιους, αφήνουμε τη φαντασία του θεωρητικού της OKΔE να οργιάσει…

 

Zητήματα ιστορίας του τροτσκιστικού κινήματος

 

Oλοκληρώνοντας την κριτική του ο κριτικός της OKΔE καταπιάνεται με την εξής φράση του κειμένου μας:

«Στο τέλος του κειμένου του Θ. Κουτσουμπού, υπάρχει η εξής φράση:

“Eίναι αυτές οι ρεφορμιστικές παρ-αναγνώσεις του Mεταβατικού από την ηγεσία της ενιαίας Γραμματείας της Tέταρτης Διεθνούς και από την άλλη ο απολιθωμένος δογματικός σεχταρισμός που εμπόδισαν την ανάπτυξη της Tέταρτης Διεθνούς”.

O κριτικός μας κρίνει ότι δεν υπήρξαν αντιφάσεις στην ιστορική πορεία της Tέταρτης Διεθνούς. Γράφει:

«Αφενός να ενημερώσουμε τον Θ. Κουτσουμπό ότι η ανάπτυξη της 4ης Διεθνούς δεν εμποδίστηκε. Το μεγαλύτερο κομμάτι των δυνάμεών της ενοποιήθηκε το 1963 στην Ενιαία Γραμματεία της 4ης Διεθνούς, η οποία είχε μια γιγαντιαία συνεισφορά τόσο στην ανάπτυξη και την επικαιροποίηση του μαρξισμού, όσο και σε όλα τα σημαντικά επαναστατικά γεγονότα του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Στις αντιαποικιακές αντιιμπεριαλιστικές επαναστάσεις, με κορυφαία συμβολή σε αυτήν της Αλγερίας, στην ανάπτυξη διεθνιστικών κινημάτων αλληλεγγύης για το Βιετνάμ, την Κούβα, τη Γιουγκοσλαβία, στην Βολιβιανή σοσιαλιστική επανάσταση όπου το τμήμα της 4ης Διεθνούς είχε τον κυρίαρχο πολιτικά ρόλο, στο Μάη του ’68 και τόσα άλλα. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Ενιαία Γραμματεία της 4ης Διεθνούς όχι μόνο δεν παρέμεινε στάσιμη αλλά ανέπτυξε τμήματα σε πάρα πολλές χώρες όλων των ηπείρων, φτάνοντας την επιρροή του τροτσκιστικού κινήματος για πρώτη φορά σε τόσο ψηλά επίπεδα. Αυτό ήταν όχι απάρνηση του Μεταβατικού Προγράμματος, αλλά ακριβώς επικαιροποίηση, εμπλουτισμός και εφαρμογή του στις συγκεκριμένες νέες συνθήκες. Η προσπάθεια του Θ. Κουτσουμπού να «αποδείξει» ότι η 4η Διεθνής ουσιαστικά κατέρρευσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με βασική αιτία την διαστρέβλωση του Μεταβατικού Προγράμματος, είναι η παλιά άποψη της «Διεθνούς Επιτροπής» (με κύριο επικεφαλής τον Τζέρι Χήλυ), απ’ όπου προέρχεται και το ΕΕΚ – και είναι εντελώς αστήρικτη ως ανιστόρητη».

Παραθέσαμε ολόκληρο το απόσπασμα του σ. Σμυρλή για να έχει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα.

 

Πρώτα-πρώτα ο ισχυρισμός ότι τα άρθρα μας στη Νέα Προοπτική και το ΕΕΚ “προσπαθούν να αποδείξουν ότι η 4η Διεθνής ουσιαστικά κατέρρευσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο” κ.λπ. συνεχίζοντας έτσι την “παλιά άποψη της Διεθνούς Επιτροπής με κύριο επικεφαλής τον Τζέρι Χήλυ” είναι εντελώς αυθαίρετος και κακόβουλος. Ποτέ δεν είπαμε ούτε γράψαμε ότι η 4η Διεθνής διαλύθηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντίθετα, με όλη την κριτική που ασκήσαμε σε σεχταριστικές και οπορτουνιστικές απόψεις που εκδηλώθηκαν τότε στο εσωτερικό των απομονωμένων και καταδιωγμένων από τους πάντες τροτσκιστικών ομάδων, πάντοτε αντιμετωπίσαμε με σεβασμό και αποτίσαμε φόρο τιμής στους ηρωικούς πρωτοπόρους μαχητές της Τέταρτης Διεθνούς εκείνης της περιόδου, την ανασυγκρότηση της Ευρωπαϊκής Γραμματείας της Διεθνούς κάτω από τις χειρότερες συνθήκες κι όταν ο Στάλιν διέλυε και επίσημα την Τρίτη Διεθνή, στον άνισο αγώνα και το ατελείωτο μαρτυρολόγιο όσων δώσανε την ίδια την ζωή τους για πραγματοποιηθεί ο λόγος ύπαρξης της Τέταρτης Διεθνούς: η ολοκλήρωση σε παγκόσμια κλίμακα της διαρκούς σοσιαλιστικής επανάστασης που άρχισε τον Οκτώβρη του 1917 στη Ρωσία. Την ίδια στιγμή, στις αντικειμενικές και υποκειμενικές δυσκολίες κι αντιφάσεις της περιόδου του πολέμου ανιχνεύσαμε και ορισμένες σημαντικές αιτίες της μεταπολεμικής της κρίσης που θα κλιμακωθεί στην διάσπαση του 1953 και τα αλλεπάλληλα σχίσματα και τις εφήμερες ενοποιήσεις που θα ακολουθήσουν.

Οι τροτσκιστές δε φοβούνται την ιστορική αλήθεια, όπως οι σταλινικοί, ούτε έχουν ανάγκη πλαστογράφησής της.

Το ΕΕΚ (και η πρόδρομος οργάνωσή του ΕΔΕ), ιδιαίτερα από τα χρόνια της χούντας, έψαχνε και ψάχνει κριτικά την αλήθεια στην ιστορική πορεία του διεθνούς επαναστατικού κινήματος που έχει αφετηρία τον Οκτώβρη 1917 και την πάλη του Τρότσκι, της Αριστερής Αντιπολίτευσης και της Τέταρτης Διεθνούς για την ολοκλήρωσή του.

Το 2013, με την συμπλήρωση 50 χρόνων από την ίδρυση της ΕΔΕ μέσα από ομάδες που είχαν διασπαστεί από το άλλοτε ενοποιημένο τμήμα της 4ης Διεθνούς, το ΚΔΚΕ, είχαμε κάνει και δημόσια μιαν ιστορική αποτίμηση. Δεν ήταν κάτι πρωτοφανές για μας. Το 1989, -τον καιρό των μεγάλων καταρρεύσεων στην Ανατολή- όταν πάνω στο ζήτημα της περεστρόικα και της Σοβιετικής Ένωσης ήρθαμε σε ρήξη με τον Τζέρυ Χήλυ και τα υπολείμματα της Διεθνούς Επιτροπής, τμήμα της οποίας είχαμε υπάρξει, είδαμε την ανάγκη και οργανώσαμε δημόσιες συζητήσεις στη Νομική για την κρίσιμη εκείνη τομή. Η κριτική επανεξέταση συνεχίστηκε την επόμενη δεκαετία. Τα συμπεράσματα από την ίδια την Ιστορία μας, συνοψίστηκαν σε Απόφαση του 10ου Συνεδρίου του ΕΕΚ το 1997, που έγινε και η βάση για να προσανατολιστούμε, μαζί με άλλες επαναστατικές οργανώσεις της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής προς την επανίδρυση της Τέταρτης Διεθνούς. Και σήμερα και πάντα θεωρούμε την κριτική επανεξέταση της ιστορικής πράξης ζωτικό και διαρκές καθήκον.

 

Για την ΟΚΔΕ φαίνεται ότι όλα πήγαν πρίμα και “η Ενιαία Γραμματεία έκανε μια γιγάντια συνεισφορά τόσο στην ανάπτυξη και την επικαιροποίηση του μαρξισμού, όσο και σε όλα τα σημαντικά επαναστατικά γεγονότα του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα....”. Τότε πώς εξηγείται η δεξιά κατρακύλα και η σημερινή της μάλλον πολιτικά θλιβερή κατάσταση;

Η επιπολαιότητα (για να το πούμε ήπια) με την οποία αντιμετωπίζει ο Σμυρλής την ιστορία της 4ης Διεθνούς φαίνεται ακόμα και με ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα: την αναφορά του στην Βολιβιάνικη Επανάσταση του 1952 που έγινε μεν πριν την διάσπαση της Tέταρτης Διεθνούς το 1953, αλλά ο συγγραφέας μας την χρεώνει κι αυτήν στην Ενιαία Γραμματεία (που συγκροτείται σαν τέτοια το 1963). H αλήθεια είναι ότι στη βολιβιάνικη επανάσταση του 1950-52 η ηγεσία της 4ης Διεθνούς (με γραμματέα τότε τον Mιχάλη Ράπτη- Πάμπλο) λειτούργησε αναχαιτιστικά. Hγετικό ρόλο στην επανάσταση, με κεντρική κοινωνική δύναμη τους μεταλλωρύχους στα ορυχεία χαλκού είχε το POR, με επικεφαλής τα αδέρφια Σεζάρ και Γκιγιέρμο Λόρα. Tο POR ήρθε σε ρήξη με την Διεθνή Γραμματεία της Τέταρτης Διεθνούς που πίεζε για «εισοδισμό» στην αριστερή πτέρυγα του αστικού εθνικιστικού MNR [Movimiento Nacionalista Revolucionario]. Την δεκαετία του 1960, τον καιρό της Ενιαίας Γραμματείας, το βολιβιάνικο τμήμα της με επικεφαλής τον Μοσκόζο ήταν σε οξεία αντιπαλότητα με το POR του Γκιγιέρμο Λόρα.

Λεπτομέρειες; Ιστοριογραφικά μικρολαθάκια; Ή, άγνοια και εκμετάλλευση της άγνοιας, κατάχρηση ιστορικών αναφορών, π.χ. στη λάμψη της Βολιβιάνικης Επανάστασης, και ξαναγράψιμο της Ιστορίας ανάλογα με το πόσο κάτι τέτοιο μας συμφέρει στις επιθέσεις μας σε άλλες τροτσκιστικές οργανώσεις;

 

Φαίνεται, βέβαια, ότι για την OKΔE, η ιστορία της Tέταρτης Διεθνούς σταμάτησε κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν διασπάστηκε και σχηματίστηκε η OKΔE-Σπάρτακος. Τότε η ίδια η OKΔE αποκλείστηκε από την Ενιαία Γραμματεία της Tέταρτης Διεθνούς, αποτελώντας έκτοτε ένα ιδιότυπο μόρφωμα εθνικο-τροτσκισμού χωρίς πλέον αναφορά σε διεθνείς σχηματισμούς, με κάποιες ετερόκλιτες μεταξύ τους επαφές (με την γαλλική Lutte Ouvriere αλλά και με την δεξιόστροφη μορενική UIT) χωρίς καμία, ουσιαστικά, πάλη για την οικοδόμηση της Tέταρτης Διεθνούς.

 

Mια ειλικρινής, χωρίς αποκρύψεις και ωραιοποιήσεις επι-στροφή στην ιστορία του επαναστατικού κινήματος και στις θεωρητικές και πολιτικές περιπλοκές που οδήγησαν την Tέταρτη Διεθνή στην πολυδιάσπαση είναι ουσιώδης για τις επαναστατικές προοπτικές σήμερα. Περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, το παγκόσμιο εργατικό κίνημα έχει σήμερα ανάγκη την Διεθνή του παγκόσμια οργάνωση.

Η Διεθνής αυτή για το ΕΕΚ δεν μπορεί να οικοδομηθεί σε ιστορικό κενό ή με ιστορική αμνησία. Θα χτιστεί πάνω στα θεμέλια της 4ης Διεθνούς που ίδρυσαν ο Τρότσκι και οι σύντροφοί του το 1938, συνεχίζοντας το δρόμο που άνοιξε η Οκτωβριανή Επανάσταση.

Αυτόν τον δρόμο ακολουθούν τo EEK και οι οργανώσεις της Συντονιστικής Επιτροπής για την Επανίδρυση της Tέταρτης Διεθνούς.

 

5-2-2019