ΣΧΕΔΙΟ Γ : Η ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


του Άλεξ Στάινερ*

Μια συναρπαστική συνέντευξη με το νεο-εκλεγμένο μέλος της Βουλής των Ελλήνων, Κώστα Λαπαβίτσα, εμφανίστηκε πρόσφατα στο περιοδικό Jacobin. [1]

Ο Λαπαβίτσας, ο οποίος εκπροσωπεί τον ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή, είναι ένας πολύ γνωστός αριστερός οικονομολόγος και ένας αυτοχαρακτηριζόμενος μαρξιστής. Σε αντίθεση με τον Υπουργό Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη, ο Λαπαβίτσας δεν είναι «αιρετικός μαρξιστής», αλλά είναι πάρα πολύ εξοικειωμένος με τη γλώσσα του ορθόδοξου Μαρξισμού. Ο ίδιος λέει ότι είναι υπέρ της σοσιαλιστικής επανάστασης και θα ήθελε να δει αυτήν να λαμβάνει χώρα στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Επικαλείται ακόμη και τους μπολσεβίκους, αναφέροντας ευνοϊκά τον Λένιν και τον Μπουχάριν. 

Ωστόσο, αν ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά στις δηλώσεις του, καθίσταται σαφές ότι η μορφή του μαρξισμού του, είναι πολύ πιο κοντά στην ποικιλία των μενσεβίκων από ό,τι στο μπολσεβικισμό.
Λέει: «Δεν χρειάζεται μια σοσιαλιστική επανάσταση, και δεν χρειάζεται να ανατρέπουμε τον καπιταλισμό σε κάθε λεπτό της ημέρας, για να κάνουμε μικρά πράγματα. Φυσικά, στοχεύουμε στην ανατροπή του καπιταλισμού, και βεβαίως εν τέλει θα θέλαμε να δούμε τη σοσιαλιστική επανάσταση. Αλλά αυτό δεν είναι πιθανό αυτή τη στιγμή.»

Αφήνοντας κατά μέρος την ψευδαίσθηση εκείνων που καλούν σε «ανατροπή του καπιταλισμού σε κάθε λεπτό της ημέρας», ο Λαπαβίτσας εκφράζει σαφέστατα την αντίληψη πως ενώ σκέφτεται ότι ο σοσιαλισμός είναι μια καλή ιδέα σε κάποιο αόριστο και μακρινό μέλλον, δεν είναι μια ρεαλιστική δυνατότητα στο άμεσο μέλλον ή ακόμα και σε αυτό που αποκαλεί «μεσοπρόθεσμo». Αντ’ αυτού, ο ίδιος πιστεύει ότι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι μια πιο γενναιόδωρη μορφή του καπιταλισμού. Και πιστεύει ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί πλήρως.
«Δεν χρειάζεσαι τη σοσιαλιστική επανάσταση στην Ελλάδα, και δεν χρειάζεται να ανατρέψεις τον καπιταλισμό στην Ελλάδα για να απαλλαγείς από τη λιτότητα. Δε το χρειάζεσαι», λέει.

Αυτό από μόνο του δεν είναι μια ασυνήθιστη θέση στο ΣΥΡΙΖΑ. Στο κάτω-κάτω, το προεκλογικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ υποσχέθηκε να θέσει τέλος στη λιτότητα, χωρίς με οποιονδήποτε τρόπο να θίξει τον καπιταλισμό. Αλλά αυτό που τοποθετεί το Λαπαβίτσα σε σύγκρουση με την πλειονότητα των συντρόφων του στο ΣΥΡΙΖΑ, είναι η θέση του ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να εγκαταλείψει τη δέσμευσή του να παραμείνει εντός της ΕΕ και να καταρτίσει πρόγραμμα εξόδου από το Ευρώ. Πιστεύει ότι η πολιτική της παραμονής εντός της ΕΕ που έχει πραγματοποιηθεί από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις, είτε ήταν το ΠΑΣΟΚ ή η Νέα Δημοκρατία, και τώρα από τον ΣΥΡΙΖΑ, υπήρξε καταστροφική. Ο ίδιος τονίζει αυτό το σημείο αρκετές φορές στη διάρκεια της συνέντευξης:
«… θα πρέπει σίγουρα να απαλλαγούμε από το θεσμικό πλαίσιο του ευρώ. Αυτή η απλή θέση δεν κατανοείται -ή δεν εκτιμάται ευρέως- εντός του ΣΥΡΙΖΑ ούτε και στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Αριστεράς, και αυτό έχει αποτελέσει μια χρόνια τραγωδία».

Αυτό που βρήκα ενδιαφέρον στην ανάγνωση της συνέντευξης με το Λαπαβίτσα δεν ήταν η πολιτική του, η οποία είναι αυτή μιας ρεφορμιστικής ποικιλίας σοσιαλδημοκρατίας του παλαιού τύπου - σε αντίθεση με το νέο τύπο σοσιαλδημοκρατών τους οποίους μπορείτε να βρείτε στο γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα ή στο Νέο Εργατικό Κόμμα στη Βρετανία, οι οποίοι έχουν υιοθετήσει τις νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές. Ούτε είναι οι διαφορές του για το ευρώ με την πλειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ τόσο ενδιαφέρουσες. Όντως, είναι μια πιθανότητα ότι η έξοδος από το Ευρώ θα γίνει η επικρατούσα άποψη στο εσωτερικό ΣΥΡΙΖΑ στους προσεχείς μήνες, καθώς η αδυναμία της παραμονής στην ΕΕ γίνεται όλο και πιο εμφανής.

Αλλά αυτό που είναι το πιο ενδιαφέρον σε αυτή τη συνέντευξη, ήταν η συζήτηση του Λαπαβίτσα για το ποιές συγκεκριμένες πολιτικές χρειάζονται να εφαρμοστούν για να επιτευχθεί το Grexit. Τις αποκαλεί αυτές «Σχέδιο Β».  Συνοψίζει ορισμένα από τα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή του Σχεδίου Β ως εξής:
«Άρα η κυβέρνηση θα χρειαστεί να επιβάλλει έλεγχο κεφαλαίων άμεσα, και θα χρειαστεί να επιβάλλει έλεγχο των τραπεζών άμεσα. Δεν χρειάζεται κι ιδιαίτερη συζήτηση. Θα πρέπει να κάνει ό,τι έκανε η ΕΕ στην περίπτωση της Κύπρου. Τώρα, πόσο θα διαρκέσει αυτός ο έλεγχος και τί μορφές θα πάρει, θα εξαρτηθεί από το πώς εξελίσσεται η κατάσταση. Ασφαλώς θα διαρκέσουν για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα. Και κάποιες μορφές ελέγχου κεφαλαίων σίγουρα θα παραμείνουν, ως οφείλουν…
Τότε το κράτος θα χρειαστεί να επέμβει, αφού εθνικοποιήσει τις τράπεζες και επαναπροσδιορίσει τους οικονομικούς τους ισολογισμούς, για να ανασυγκροτήσει τις τράπεζες. Οι τράπεζες χρειάζονται αναδιοργάνωση για να δούμε ποιες θα παραμείνουν και με ποιους όρους. Αυτή είναι μια διαδικασία που θα χρειαστεί καιρό, και δεν θα είναι εύκολη.»

Οι έλεγχοι κεφαλαίων και η εθνικοποίηση των τραπεζών είναι αρκετά ριζοσπαστικές πολιτικές. Ο Λαπαβίτσας αργότερα παραδέχεται ακόμη ότι οι οικονομικές πολιτικές που προτείνει οδηγούν σε κάποια μορφή διανομής προϊόντων με δελτίο. Ο ριζοσπαστισμός αυτών των πολιτικών, ωστόσο, πρέπει να κατανοηθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο του ριζοσπαστισμός με ποιό σκοπό; Για τον Λαπαβίτσα ο σκοπός είναι η σωτηρία του καπιταλισμού, αν κι όχι επακριβώς του καπιταλισμού του τύπου της Ευρωζώνης. Με ειλικρίνεια αναγνωρίζει πως η καταγωγή των προτάσεων του είναι οι θεωρίες του Τζον Μέυναρντ Κέυνς:
«Ο Κέυνς και ο Κεϋνσιανισμός, δυστυχώς, παραμένουν τα πιο ισχυρά εργαλεία που έχουμε, ακόμη κι ως Μαρξιστές, για να αντιμετωπίζουμε ζητήματα της πολιτικής στο εδώ και τώρα…

Ο Μαρξισμός έχει να κάνει με την ανατροπή του καπιταλισμού και με την κατεύθυνση προς τον σοσιαλισμό. Πάντα ίσχυε αυτό, κι έτσι θα παραμείνει. Ο Κεϋνσιανισμός δεν έχει να κάνει με αυτό. Έχει να κάνει με την βελτίωση του καπιταλισμού κι ακόμα και με την σωτηρία του από τον ίδιο του τον εαυτό. Έτσι ακριβώς είναι.»

Κανείς δεν θα μπορούσε να ζητήσει μια πιο καθαρή δήλωση της κατεύθυνσης της επίσημης Αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ. Και ο Λαπαβίτσας παραδέχεται πως η δική του κατηγορία «ορθόδοξου» Μαρξισμού ισοδυναμεί σχεδόν με τον «αιρετικό Μαρξισμό» του Γιάνη Βαρουφάκη.
Αλλά ανεξάρτητα από το τι πιστεύει κανείς για τις πολιτικές αυτές καθαυτές, θα πρέπει να αναγνωρίσει πως η κριτική του Λαπαβίτσα για μεγάλο τμήμα της Αριστεράς, ότι δεν έχουν ποτέ τους στοχαστεί πάνω σε χειροπιαστές πολιτικές, βρίσκει το στόχο της. Λέει:
«Υπάρχει ένα παραδοσιακό ρητό στα Ελληνικά πως ένα άνδρας που δεν θέλει να παντρευτεί συνεχίζει να αρραβωνιάζεται ξανά και ξανά. Λοιπόν, αυτό έκαναν οι Κομμουνιστές, δυστυχώς. Επειδή δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν το ερώτημα του να ασχοληθούν με την κατάσταση στο εδώ και τώρα, μιλάνε για την επανάσταση.

Άρα, αν το κάνεις αυτό, δεν χρειάζεται να αντιπαρατεθείς με το ερώτημα του ευρώ. Παριστάνεις πως το ερώτημα του ευρώ είναι με κάποιο τρόπο ένα μικρό ερώτημα ή ένα δευτερεύον ή οτιδήποτε. Ή πας τα πράγματα ακόμα παραπέρα: αυτό που χρειάζεσαι είναι να βγεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, να βγεις από το ΝΑΤΟ, να βγεις από αυτό, το άλλο, και το παράλλο. Με άλλα λόγια, δεν παρέχεις καμιά συγκεκριμένη απάντηση, ακριβώς επειδή δεν απαντάς σε τίποτα.»

Και ενώ εδώ οι επισημάνσεις του Λαπαβίτσα κατευθύνονται απευθείας ενάντια στο Σταλινικό Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ), θα μπορούσαν κάλλιστα να εφαρμοστούν και σε μεγάλο τμήμα της Αριστεράς. Το ΚΚΕ έχει μια ιστορία συνδυασμού του χειρότερου είδους οπορτουνισμού με τον δογματικό σεχταρισμό. Έτσι, ενώ στο παρελθόν δεν είχαν κανένα πρόβλημα να συμμετάσχουν σε κυβερνήσεις συνεργασίας με τη μπουρζουαζία, σταθερά αρνιόντουσαν κάθε αίτημα για κοινή δράση σε οποιαδήποτε κινητοποίηση ή στις γενικές απεργίες ενάντια στις προηγούμενες κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας. Και το ΚΚΕ, όπως οι περισσότερες σεχταριστικές ομάδες, σταθερά αποφεύγει να προβάλει στις πλατφόρμες του οποιεσδήποτε συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις, παρά μόνο στηρίζεται σε αφηρημένα συνθήματα. Η κριτική του Λαπαβίτσα είναι σαφώς δικαιολογημένη όταν απευθύνεται σε τέτοιες σεχταριστικές ομάδες (τις οποίες ο Λαπαβίτσας προσπαθεί να ταυτίσει με όλη την υπόλοιπη Αριστερά).

Από την άλλη πλευρά, η οπορτουνιστική συμμαχία της ΑΝΤΑΡΣΥΑ κατέβηκε στις τελευταίες εκλογές με μια πλατφόρμα που σωστά χαρακτηρίστηκε ως «αριστερός εθνικισμός». Έκανε μια συμμαχία με το ΜΑΡΣ που υποστηρίζει την επιστροφή στη δραχμή. Σε αντίθεση με τους σεχταριστές, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ είχε όντως πολλές «συγκεκριμένες προτάσεις». Για την ακρίβεια, υποστήριξαν πολιτικές όχι και τόσο διαφορετικές από αυτές που προτάθηκαν από τον Λαπαβίτσα. Όπως σημείωσε ένας παρατηρητής, για την ΑΝΤΑΡΣΥΑ:
«…η καλύτερη εναλλακτική σε ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης είναι να προσφέρεις ένα ανταγωνιστικό πρόγραμμα ακόμα μεγαλύτερης μεταρρύθμισης. Έτσι οι επαναστάτες διαφέρουν από τους ρεφορμιστές κυρίως επειδή ζητούν περισσότερα». [2]

Ο συγγραφέας αυτών των επισημάνσεων επίσης σημειώνει πως η ΑΝΤΑΡΣΥΑ είδε τον ρόλο της στο να παίζει το παιχνίδι του ανταγωνισμού με τον ΣΥΡΙΖΑ:
«Όποτε ο ΣΥΡΙΖΑ προσέφερε την Ελληνική υπηκοότητα στα παιδιά των μεταναστών, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, όπως ένας παίκτης του πόκερ, «ανέβαζε» το ποσό προσφέροντας την νομιμοποίηση όλων των μεταναστών στην Ελλάδα».
Στο επόμενο το τέλος

[1] https://www.jacobinmag.com/2015/03/lapavitsas-varoufakis-grexit-syriza/

[2] https://www.jacobinmag.com/2015/02/antarsya-syriza-greek-left/

* Ο Άλεξ Στάινερ είναι ανεξάρτητος μαρξιστής στις ΗΠΑ και αρθρογραφεί στην ιστοελίδα www. permanentrevolution.com <http://permanentrevolution.com>. Αν και οι απόψεις του παρόντος άρθρου του δεν ταυτίζονται με εκείνες του ΕΕΚ, το δημοσιεύουμε θεωρώντας ότι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και επίκαιρο στην κρίσιμη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε.