ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΤΥΜΒΩΡΥΧΙΑ ΣΤΟΝ ΤΥΜΒΟ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ

Η Αμφίπολη, κτισμένη και στις δύο όχθες του Στρυμόνα, αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές θέσεις της ανατολικής Μακεδονίας, καθώς όποιος την ελέγχει έχει άμεση πρόσβαση τόσο στον χρυσό του Παγγαίου όρους όσο και στα πυκνά δάση της Χαλκιδικής που προσφέρουν την απαραίτητη ξυλεία για την κατασκευή πλοίων.

Από τη στιγμή της ίδρυσής της, στη θέση παλαιότερης πόλης με την ονομασία Εννέα Οδοί, την ελέγχουν διαδοχικά Θράκες Ηδωνοί, Αθηναίοι, Σπαρτιάτες και Μακεδόνες. Τα εντυπωσιακά τείχη της πόλης, το Γυμνάσιό της και πολλά άλλα αρχαία λείψανα είναι σήμερα ορατά.

Στον περίφημο Τύμβο Καστά οι ανασκαφές ξεκινούν σποραδικά από τις αρχές του 20ου αιώνα και συστηματικά από τον αρχαιολόγο Δ. Λαζαρίδη το 1964: τότε μάλιστα αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά και τμήμα του μεγάλου περιβόλου του μνημείου που ανασκάπτεται σήμερα.

Στον ίδιο Τύμβο ανασκάπτουν επί σειρά ετών πολλοί αρχαιολόγοι, ενώ από το 2009 ξεκινούν οι εργασίες από την Προϊσταμένη της ΚΗ΄ ΕΠΚΑ Κατερίνα Περιστέρη. Το 2012 εντοπίζεται το λιθόκτιστο τμήμα του μνημειακού περιβόλου, ενώ πέρυσι, κατά τη διάρκεια επιστημονικού συνεδρίου, παρουσιάζεται από την ομάδα των ανασκαφέων η υπόθεση ότι ο περίφημος Λέων της Αμφίπολης προέρχεται από τη συγκεκριμένη κατασκευή στον Τύμβο Καστά.

Οι ανασκαφικές εργασίες συνεχίστηκαν και φέτος με τα γνωστά προβλήματα (έλλειψη προσωπικού και πιστώσεων) ώσπου.... μια νέα μέρα ξημέρωσε για την αρχαιολογία στην Ελλάδα: εν μέσω ορυμαγδού για τον ΕΝΦΙΑ και τα ροδάκινα, οι σύμβουλοι του πρωθυπουργού αποφάσισαν να «αλλάξουν την ατζέντα»! Έτσι ο Σαμαράς επισκέφτηκε τον τάφο, τον παρουσίασε στο κοινό, υποσχέθηκε αποτελέσματα σε 15 μέρες και υποστήριξε ότι πρόκειται για αδιαμφισβήτητη απόδειξη της «ελληνικότητας» της Μακεδονίας!

Το πάρτυ που ξεκίνησε μετά από αυτό ήταν απερίγραπτο: κάθε είδους δημοσιογράφος και επικοινωνιολόγος έγινε ειδικός στα περί των ανασκαφών, μίλαγαν για τον νεκρό – μερικοί μίλαγαν και με τον νεκρό! Πριν καν ολοκληρωθεί η ανασκαφή της εισόδου στο μνημείο, «σοβαρές», υποτίθεται, αστικές εφημερίδες, άφηναν υπαινιγμούς ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να πρόκειται για τον Τάφο του Μ. Αλεξάνδρου. Εθνικιστές (παρα)ιστορικοί άφησαν τα συνηθισμένα τους στασίδια στα φασιστο-κάναλα τρίτης διαλογής και απέκτησαν πρόσβαση σε prime time εκπομπές των «μεγάλων» καναλιών υποστηρίζοντας ότι ο τάφος είναι ή του ίδιου του Αλέξανδρου ή του ναυάρχου του Νέαρχου, ενώ στο διαδίκτυο κάθε σχετικός και, κυρίως, άσχετος υποστήριζε με σθένος την άποψή του για την ταυτότητα του νεκρού.

Μέσα σε όλα αυτά ο ΕΝΦΙΑ, τα ροδάκινα, η άρνηση της Ελλάδας να υπερψηφίσει στον ΟΗΕ το ψήφισμα για τις υπερχρεωμένες χώρες, όλα σβήστηκαν από την επικαιρότητα για να αναδειχθούν «τα μυστικά του τάφου». Προφανώς, οι δημοσιογράφοι δεν εργάστηκαν μόνοι. Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού, με τη βοήθεια των γνωστών άμισθων και άτυπων επικοινωνιακών συμβούλων, με τα καθημερινά δελτία τύπου και τις «διαρροές» που διοχέτευαν σε φίλια μέσα, στήριξε όσο μπορούσε την προσπάθεια του πρωθυπουργικού επιτελείου να σωθεί – επικοινωνιακά. Χαρακτηριστικό ήταν το σχόλιο του Βήματος στις 14-9-2014 ότι ενόψει ομιλίας του Α. Τσίπρα στη ΔΕΘ, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να θέσει σε εφαρμογή το σχέδιο… «Αλέξανδρος εναντίον Αλέξη»!

Μέσα σε όλα αυτά, κανείς δεν ασχολείται με την ουσία της υπόθεσης: Όπως καταγγέλλουν οι αρχαιολόγοι, η ανασκαφή γίνεται με υπερβολική βιασύνη, κάτω από την πίεση της πολιτικής ηγεσίας να υπάρξουν γρήγορα αποτελέσματα για να τα ανακοινώσει ο Πρωθυπουργός! Τί επιπτώσεις θα έχει αυτή η πίεση στα συμπεράσματα της ανασκαφής (που απαιτούν πλήρη τεκμηρίωση κάθε φάσης); Και τί επιπτώσεις θα έχει στην ίδια την ασφάλεια του μνημείου;

Τα σχεδόν καθημερινά δελτία τύπου του ΥΠΠΟΑ μετατρέπουν την ανασκαφή σε ρεάλιτυ, ενώ έχουν ήδη αποφανθεί –χωρίς καν να έχει ολοκληρωθεί η ανασκαφή- και για τη χρονολόγηση και για τη χρήση και για την κατάσταση στην οποία θα αποκαλυφθεί το μνημείο (σύλησης ή μη). Γνωστοί αρχαιολόγοι σπεύδουν να κάνουν υποθέσεις για τον νεκρό –πάντα κάποιος από τον κύκλο του Αλεξάνδρου εννοείται- χωρίς κανένα τεκμήριο χρονολόγησης πλην των ακέφαλων Σφιγγών και των αρχαϊστικών Καρυατίδων.

Το (μισοανεσκαμμένο ακόμη) μνημείο παρουσιάζει μεγάλες διαφορές από τους μακεδονικούς τάφους, μπορεί να συνδεθεί με τους θρακικούς τύμβους, ή με τα ρωμαϊκά πολυάνδρια, μπορεί να μην είναι καν τάφος, ενώ με τα έως σήμερα διαθέσιμα στοιχεία η πιο πιθανή του χρονολόγηση ανάγεται στον 2ο ή τον 1ο αι. π.Χ.! Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν έχει σημασία, καθώς για πρώτη φορά διεξάγεται μια ανασκαφή με τον πιο δημόσιο τρόπο και με προαποφασισμένα συμπεράσματα που θα το συνδέσουν με την ελληνικότητα της Μακεδονίας και τα χρόνια του Αλέξανδρου! Οι ιδιοι που αποκαλούν την αρχαιολογική υπηρεσία «πληγή του έθνους», οι ιδιοι που ανατινάζουν τα αρχαία αν βρεθούν στα οικόπεδά τους –ή βάζουν μέσο Υπουργούς για να τα διαλύσουν-, οι ίδιοι που είναι έτοιμοι να καταστρέψουν την καρδιά της βυζαντινής Θεσσαλονίκης που είχε την ατυχία να βρεθεί στο πλαίσιο του ΜΕΤΡΟ, τώρα επαίρονται για το νέο μνημείο της «Μακεδονίας μας» και την προοπτική «ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας» που αυτό θα φέρει (ταβέρνες, σουβενίρ κλπ.

Η ιδεολογική χρήση της αρχαιολογίας και του έργου της αρχαιολογικής υπηρεσίας από την εθνικιστική κυβέρνηση Σαμαρά δεν μπορεί παρά να ανακαλεί τις αλήστου μνήμης εποχές που ο Ιωάννης Μεταξάς ανέσκαπτε μαζί με τον αρχαιολόγο Σπ. Μαρινάτο τις Θερμοπύλες: και είναι διάχυτος ο φόβος ότι στο εξής τα μνημεία θα αξιολογούνται με βάση όχι την επιστημονική τους σημασία, αλλά το «εθνικό» και «εμπορικό» τους ισοζύγιο  -και αλίμονο αν βρει κανείς π.χ. μια εβραϊκή συναγωγή (όπως αυτή του 1ου αι. π.Χ. στη Δήλο), έναν θρακικό τάφο ή ένα σλάβικο μεσαιωνικό σπίτι.

Θ.Κ.