Θεσσαλονίκη: Ο δρόμος είχε τη δική του ιστορία…

Θεσσαλονίκη: Ο δρόμος είχε τη δική του ιστορία…

 

[Όταν οι πολιτικές ανάγκες το απαιτούν οι κυβερνητικοί κραδαίνουν τον πέλεκυ της πατριδολατρείας. Στα καθημερινά, οι άνθρωποι με την ευλύγιστη μέση, ξέρουν καλά να σκύβουν το κέφάλι μπροστά στους τροϊκανούς και στο μεγάλο κεφάλαιο.

Στη Xαλκιδική και στη Θράκη είναι διατεθειμένοι να καταστρέψουν γη, δάση και νερά για να εξορύξουν χρυσό - για την καναδική πολυεθνική.

Στη Θεσσαλονίκη τα έργα για την κατασκευή του Mετρό έφεραν στο φως, σε βάθος 6 μέτρων, ένα μοναδικό «χρυσό» εύρημα: το κέντρο της Bυζαντινής Θεσσαλονίκης, τη διασταύρωση των δυο πιο κεντρικών οδών της πόλης, της μνημειακής ρωμαϊκής οδού Decumanus με την Cardo, που οδηγούσε στο λιμάνι.

Kαι αντί να αναδείξουν το εύρημα, να έχουν ένα ανεκτίμητο στολίδι που συνδέει την ιστορία με το σύγχρονο παρόν, τον χώρο και τον χρόνο με την σύγχρονη κατασκευή, αυτοί είναι αποφασισμένοι να το ξεκολλήσουν από τον περιβάλλοντα χώρο και να το μεταφέρουν 6 χιλιόμετρα μακρυά. Φυσικά, θάταν προτιμότερο, νάκαναν όπως η μακαρίτισα η Μελίνα στην Ιερά Οδό, που ξανάθαψε τα αρχαία, αφήνοντάς σε μελλοντικές γενιές την ανάδειξή τους αντί να τα καταστρέψει…

 

Oύτε στη Θεσσαλονίκη, ούτε στη Xαλκιδική, ούτε πουθενά, να μην αφήσουμε τα πιόνια των Mνημονίων να καταστρέψουν τα μνημεία του πολιτισμού και της φύσης.

Θ.K.]

 

Το 2004, όταν εγκρίθηκε από το ΚΑΣ η χάραξη του Μετρό Θεσσαλονίκης, οι Αρχαιολογικές Υπηρεσίες είχαν προειδοποιήσει ότι στον σταθμό Βενιζέλου, όπως και αλλού (π.χ. στον σταθμό Αγίας Σοφίας, στο κέντρο της πόλης της Θεσσαλονίκης), θα έρθουν στο φως σημαντικές αρχαιότητες.
Η πραγματικότητα δεν τους διέψευσε: στην συμβολή των σημερινών οδών Εγνατίας και Βενιζέλου ήρθε στο φως το πιο κομβικό σημείο της βυζαντινής πόλης, η «καρδιά» της Βυζαντινής Θεσσαλονίκης, η διασταύρωση της μνημειακής ρωμαϊκής οδού Decumanus, της Μέσης Λεωφόρου των Βυζαντινών χρόνων, με την Cardo, που οδηγούσε στο λιμάνι. Η Decumanus έχει αποκαλυφθεί σε μήκος 75μ. σε βάθος -6μ. από τη σημερινή επιφάνεια του εδάφους, με την ίδια ακριβώς κατεύθυνση και προσανατολισμό που έχει η σημερινή Εγνατίας (στην επιφάνεια του εδάφους) αλλά και η γραμμή του Mετρό, σε βάθος -11μ.
Το σταυροδρόμι ορίζεται από ένα εντυπωσιακό μνημειακό τετράπυλον, του οποίου διατηρείται μόνο το κάτω μέρος, ενώ εκατέρωθεν της πλακοστρωμένης Μέσης Λεωφόρου ανασκάφηκαν σειρές από βυζαντινά καταστήματα και βιοτεχνίες, όπως ακριβώς εκατέρωθεν της σημερινής Εγνατίας υπάρχουν καταστήματα. Μάλιστα, οι μεγάλες ποσότητες υδραργύρου που εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές του Μετρό στη Βενιζέλου συσχετίζονται από τους αρχαιολόγους με τα εντοπισθέντα βυζαντινά καταστήματα και εργαστήρια αργυροχρυσοχοϊας, όπου ο υδράργυρος χρησιμοποιούνταν στην κατεργασία των πολύτιμων μετάλλων. Το σταυροδρόμι αυτό υπήρξε η καρδιά της πόλης για τουλάχιστον 16 αιώνες, από τα ρωμαϊκά χρόνια έως και την οθωμανική περίοδο, και είναι για αυτό το σημείο της Θεσσαλονίκης που είχε γραφτεί ότι ευκολότερα μπορούσες να μετρήσεις τους κόκκους της άμμου παρά τους ανθρώπους που διέσχιζαν την αγορά.
Η αξία του ευρήματος είναι αυταπόδεικτη αλλά και άμεσα συνδεδεμένη με την τεράστια χωροταξική του σημασία: παρόλα αυτά, πρόσφατα το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποφάσισε την απομάκρυνση των αρχαιοτήτων και τη μεταφορά τους 4 χιλ. μακριά, στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, δημιουργώντας έτσι ένα σκηνικό που θα χάσει την αξία του ως μαρτυρία για τη διαχρονία της πόλης.
O Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων του (πρώην) Υπουργείου Πολιτισμού, ο Δήμος Θεσσαλονίκης, το Βυζαντινό τμήμα του Ιστορικού Αρχαιολογικού του ΑΠΘ, πολλοί άλλοι φορείς αλλά και πολίτες αντέδρασαν και διαμαρτυρήθηκαν, διεκδικώντας το αυτονόητο: να διατηρηθούν στη θέση τους τα ευρήματα, τα οποία μάλιστα καθώς συμπίπτουν με το 1ο επίπεδο του σταθμού, να ενσωματωθούν στον σταθμό, με την τεχνογνωσία που έχει ήδη αποκτηθεί στην Αθήνα, και να δημιουργήσουν έτσι ένα εκπληκτικό σύνολο που θα συνδυάζει το δημόσιο αγαθό της μεταφοράς με το δημόσιο αγαθό του πολιτισμού. Σε αυτό, η Αττικό Μετρό Α.Ε. αλλά και η πολιτική ηγεσία αντέδρασαν με τον γνωστό τρόπο: με ψευτοδιλήμματα του τύπου «Ή μετρό ή αρχαία», με εκβιασμούς και απειλές, με την απόλυση των εργαζομένων στο συγκεκριμένο σκάμμα, όπου η ανασκαφή δεν έχει ολοκληρωθεί, με σπέκουλα και λασπολογία.
Και όλα αυτά για ποιο λόγο; Σε πρόσφατη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Θεσσαλονίκης, με μόνο θέμα τα αρχαία στο Μετρό, και με παρόντες όλους τους εμπλεκομένους, έγινε σαφές ότι τεχνικά είναι απολύτως εφικτό να διατηρηθούν οι αρχαιότητες στη θέση τους, ενώ είναι και προσφορότερο οικονομικά, αν φυσικά η μεταφορά γίνει με σωστό τρόπο και προβλέψει και την επανατοποθέτησή όλων των στοιχείων. Σχετίζεται άραγε η επιμονή αυτή με τα προβλήματα χρηματοδότησης της Αττικό Μετρό ή με τη φημολογούμενη εξαγορά της ΑΕΓΕΚ από τον Άκτορα; Όταν 3 σταθμοί στην Αθήνα είναι έτοιμοι εδώ και τρία χρόνια και δεν λειτουργούν λόγω Siemens, δεν μπορεί ένας σταθμός στη Θεσσαλονίκη να καθυστερήσει λίγο για να επανασχεδιαστεί;
Στην Ελλάδα του μνημονίου όμως τίποτε δεν έχει πια αξία: με τον ίδιο τρόπο που εν μια νυκτί αποχαρακτηρίζεται ένα ολόκληρο νησί για να πωληθεί σε κάποιον εμίρη, με τον ίδιο τρόπο αποφασίζεται να μεταφερθεί ένα μοναδικό εύρημα για τη Θεσσαλονίκη με κακεντρεχή σχόλια ότι οι αρχαιολόγοι «εξυπηρετούν τα συντεχνιακά τους συμφέροντα» ή «παίζουν πολιτικά παιχνίδια».
Τα αρχαιολογικά ευρήματα όμως δεν ανήκουν στις εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες, να τα καταστρέφουν κατά το δοκούν! Ανήκουν στους κατοίκους κάθε περιοχής και όχι μόνο, που πρέπει να έχουν το δικαίωμα να τα βλέπουν, να τα επισκέπτονται, να τα ζουν και να μαθαίνουν από αυτά. Είναι δημόσιο πολιτιστικό αγαθό και ως τέτοιο πρέπει να το υπερασπιστούμε όλοι.
(υπογραφές για την αναπομπή της υπόθεσης στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο συγκεντρώνονται στο: http://www.avaaz.org/en/petition/Breaking_the_heart_of_Thessaloniki_through_time_Save_citys_byzantine_center_the_citys_memory_and_identity/?cBAIgeb )
Κ. 


Νέα Προοπτική τεύχος#545# Σάββατο 9 Μαρτίου 2013