ΣYNEΔPIO ΓIA TON TPOTΣKI ΣTHN KOYBA(2ο μέρος)

Πρώτη Διεθνής Aκαδημαϊκή Συνάντηση για τον Tρότσκι στην Kούβα

του Alex Steiner

[Από τις 6 έως τις 8 Μαΐου, οργανώθηκε η πρώτη Διεθνής Ακαδημαϊκή Συνάντηση για τον Τρότσκι, στην Αβάνα, στην Κούβα. Ο επίσημος τίτλος ήταν «Λέον Τρότσκι: ζωή και επικαιρότητα – μια κριτική προσέγγιση». Η Συνδιάσκεψη ήταν ένα ιστορικό γεγονός καθώς αποτελούσε την πρώτη τέτοια διεθνή συνάθροιση αφιερωμένη στο έργο και τις ιδέες του Λέον Τρότσκι σε αυτή τη χώρα, όπου η κληρονομιά του Τρότσκι αποτελούσε πάντα θέμα έντονου ενδιαφέροντος αλλά και περιστασιακής καταστολής.
Το υλικό της πρώτης και εν μέρει της δεύτερης ημέρας δημοσιεύτηκε στο προηγούμενο φύλλο της NΠ.
H δεύτερη ημέρα του Συνεδρίου ήταν αφιερωμένη σε πολιτιστικά και θεωρητικά ζητήματα. Mετά τις βραζιλιάνες συντρόφισες ακολούθησε η σ. Armagan Tulunay από το DIP της Tουρκίας.]

(Β' μέρος)

Aυτά τα πάνελ ακολουθήθηκαν από μια παρουσίαση από την Armagan Tulunay από την Τουρκία για την περίοδο της εξορίας του Τρότσκι στο τουρκικό νησί Πρίγκηπος. Η Tulunay ανέφερε ότι «Πρίγκηπος» είναι στην πραγματικότητα το ελληνοβυζαντινό όνομα του νησιού. Büyükada είναι το όνομα του νησιού στα Τουρκικά. Η Tulunay, μέλος του Επαναστατικού Εργατικού Κόμματος της Τουρκίας (DIP), υποστήριξε ότι η περίοδος της εξορίας του Τρότσκι, που παρουσίαζε αρκετές προκλήσεις από την άποψη της ασφάλειας, ήταν μία από τις πιο παραγωγικές της καριέρας του. Ήταν επίσης μια επιβαλλόμενη απομόνωση από τους συντρόφους του στη Γαλλία, τη Γερμανία και σε άλλα μέρη της Ευρώπης. Τα αιτήματά του για βίζα σε αυτές τις χώρες απορρίφθηκαν εν μέρει λόγω της εχθρότητας των αστικών καθεστώτων σε αυτόν τον «επικίνδυνο άνθρωπο» και εν μέρει ως αποτέλεσμα της πίεσης της σοβιετικής κυβέρνησης. Μια γεύση αυτής της περιόδου της εξορίας του Τρότσκι δίνεται από τον Κουβανό συγγραφέα Leonardo Padura στο υπέροχο ιστορικό του μυθιστόρημα, Ο άνθρωπος Που Αγαπούσε τα Σκυλιά.

Καθ' όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της εξορίας, το πιο ενοχλητικό έργο που αντιμετώπισαν οι φρουροί που ήταν επιφορτισμένοι με την ασφάλεια του επαναστάτη ήταν να ασχοληθούν με τους δημοσιογράφους που είχαν την πρόθεση να πάρουν μια αποκλειστική συνέντευξη, να υποδέχονται συντάκτες από όλο τον κόσμο (που προσέφεραν συμβόλαια για διάφορα βιβλία και έδιναν γενναιόδωρες προκαταβολές ικανές να αμβλύνουν τις οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας) και να επαληθεύσουν ότι οι οπαδοί που άρχισαν να φτάνουν ήταν αυτοί που δήλωναν ότι ήταν. Στο περιθώριο αυτών των παρεμβάσεων, η ζωή σε ένα νησί χαμένο στην ιστορία, κατοικημένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους μόνο από ψαράδες και βοσκούς, έμοιαζε τόσο πρωτόγονη και αργόσυρτη, που οποιαδήποτε εξωτερική παρουσία ανιχνευόταν αμέσως. Και παρόλο που ήταν φυλακισμένος, ο Λέον Νταβίντοβιτς ήταν σχεδόν ευχαριστημένος που βρήκε εκείνο το μέρος όπου κανένα αυτοκίνητο δεν είχε πατήσει ποτέ και όπου τα πράγματα μεταφέρονταν όπως πριν από είκοσι πέντε αιώνες, στην πλάτη ενός γαϊδουριού.

Ενώ η απομόνωσή του από τους πολιτικούς του συντρόφους ήταν βαθύτατη, μια άλλη πλευρά αυτής της περιόδου εξορίας του Τρότσκι ήταν ότι η έλλειψη περισπασμού -που περιστασιακά διακοπτόταν από τους επισκέπτες- του επέτρεψε να εργαστεί με επίκεντρο το κλασικό Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης όπως επίσης την αυτοβιογραφία του, Η Ζωή Μου και τη Διαρκή Επανάστασή του. Κράτησε μια ζωηρή αλληλογραφία με τους συντρόφους του σε όλο τον κόσμο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και συνέχισε την τακτική δημοσίευση του Δελτίου της Αντιπολίτευσης.

Η Tulunay, μετατοπίζοντας τη συζήτηση στην επιρροή του Τρότσκι στην Τουρκία, υποστήριξε ότι υπήρχαν κάποιες ενδείξεις ότι ο μεγάλος Τούρκος ποιητής και πρώτος υποστηρικτής της Ρωσικής Επανάστασης Ναζίμ Χικμέτ ήταν συμπαθών του Τρότσκι. Σημείωσε, επίσης, ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι ο Τρότσκι μπορεί να είχε άμεση επίδραση στο ξεκίνημα του τροτσκιστικού κινήματος στην Τουρκία, αν και τα στοιχεία δεν είναι πειστικά. Δεν ξέρουμε για παράδειγμα αν κάποιος από τους ιδρυτές του Τροτσκισμού στην Τουρκία επισκέφθηκε ποτέ τον Τρότσκι ενώ βρισκόταν στην Πρίγκηπο.

Η τελική ομιλία σε αυτή τη σύνοδο δόθηκε από τον Helmut Dahmer από την Αυστρία. Η διατριβή του Dahmer είχε το αντικείμενο ότι υπήρχε κάποια αισθητική συνάφεια μεταξύ του Τρότσκι και του μεγάλου Γερμανού πολιτιστικού κριτικού Walter Benjamin. Δεν μπορώ να αναπαραστήσω την παρουσίαση του Dahmer καθώς δεν κράτησα λεπτομερείς σημειώσεις, αλλά μπορώ να αναφέρω ότι υποστήριξε την εκπληκτική του διατριβή -αφού όλοι σπάνια βάζουν τον Τρότσκι μαζί με τον Benjamin- με κείμενα που υποδηλώνουν ότι ο Benjamin ήταν πιθανώς επηρεασμένος από το ιστορικό αριστούργημα του Τρότσκι, Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης, καθώς και μερικά από τα γραπτά του για τη Βρετανία.
Το επόμενο πάνελ περιελάμβανε περισσότερα πολιτιστικά μοτίβα. Τα πιο αξιοσημείωτα ήταν οι ομιλίες δύο Βραζιλιανών, των Flo Menezes και Edson Luiz de Oliviera. Θα παραθέσω συνοπτικά για άλλη μια φορά τις συνεισφορές τους από τον LeBlanc:

Η Flo Menezes προσέφερε παρατηρήσεις σχετικά με τον Τρότσκι και την τέχνη, τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Ξεκίνησε με επίκεντρο την αυτοκτονία του επαναστάτη ποιητή Mayakovsky το 1930 και τις παρατηρήσεις του Τρότσκι που συνέδεσαν την πράξη αυτή με τις αρνητικές πιέσεις στην όλο και πιο γραφειοκρατική-αυταρχική ατμόσφαιρα της σοβιετικής Ρωσίας. Αυτό οδήγησε σε μια επίθεση στην ανάλυση αυτήν από τον Ανατόλι Λουνατσάρσκι, έναν πολύ μορφωμένο Μπολσεβίκο εξέχουσας θέσης που είχε προσαρμοστεί (και έτσι στρεβλωθεί) στον κυρίαρχο πλέον σταλινισμό. Συζητώντας τις μαρξιστικές εννοιολογήσεις της ιδεολογίας και της γνώσης, η Menezes τόνισε ότι η τέχνη και η πολιτική δεν μπορεί να γίνουν κατανοητές με τον ίδιο τρόπο. Βασιζόμενος στο έργο του Μαρξ, ο Τρότσκι μπόρεσε να προωθήσει θεωρίες που ο Μαρξ δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να αναπτύξει. Xαρακτηρίζοντας την υποστηριζόμενη από τον Σταλινισμό καλλιτεχνική εξέλιξη του «Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού» ως αντιμαρξιστική, ο Τρότσκι -ενώ δεν ήταν άκριτος απέναντι στο σουρεαλισμό- συμμάχησε με τους σουρεαλιστές στις προσπάθειες για την απομάκρυνση των πολιτισμικών εισβολών του σταλινισμού. Η Menezes ήταν έτοιμη να αρχίσει τη συζήτηση για τον Βραζιλιάνο Μαρξιστή θεωρητικό και αριστερό αντιπολιτευόμενο Mario Pedrosa – αλλά εκείνη τη στιγμή της τελείωσε ο χρόνος και ολοκλήρωσε την παρουσίασή της. Ευτυχώς, ο επόμενος ομιλητής –ο Edson Luiz de Oliviera- ασχολήθηκε με τον Pedrosa, με επίκεντρο την εκτίμηση του Βραζιλιάνου Τροτσκιστή για το έργο της μεγάλης Γερμανίδας καλλιτέχνιδας Käthe Kollwitz.

Αυτό το πολιτιστικό τραπέζι περιελάμβανε επίσης μια αποφασιστικά μη πολιτιστική παρουσίαση του Dan La Botz από τις ΗΠΑ, ο οποίος υπεράσπισε έντονα τον Μπόρις Σουβαρίν εναντίον του Τρότσκι. Ο Σουβαρίν, πρώιμος υποστηρικτής της Ρωσικής Επανάστασης και ένας από τους ιδρυτές του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας, ήταν αρχικά μαζί με τον Τρότσκι και την Αριστερή αντιπολίτευση κατά της σταλινικής ηγεσίας του γαλλικού ΚΚ. Αλλά σύντομα χώρισαν οι δρόμοι του με τον Τρότσκι και την Αριστερή Αντιπολίτευση πάνω στις διαφορετικές τους αναλύσεις για τη φύση της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Σουβαρίν θεώρησε ότι ήταν μια «κρατικοκαπιταλιστική» κοινωνία παρά ένα εκφυλισμένο εργατικό κράτος όπως θεωρούσε ο Τρότσκι. Για να παραθέσω τη σύνοψη του Paul LeBlanc:
Ο ισχυρισμός του La Botz ήταν ότι ο Σουβαρίν ήταν ανώτερος του Τρότσκι όσον αφορά την ανάλυσή του για τη ρωσική αγροτιά, την ανάλυσή του για τη σοβιετική γραφειοκρατία και τις θέσεις του για τη δημοκρατία στη Σοβιετική Ένωση και το κομμουνιστικό κίνημα.

H θέση του La Botz φαίνεται να είναι παρόμοια με αυτή της Suzi Weissman - ότι η Αριστερή Αντιπολίτευση και ο αγώνας κατά του Σταλινισμού θα μπορούσαν να ενισχυθούν αν ο Σερζ, αφενός, και ο Σουβαρίν, αφετέρου, μπορούσαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τον Τρότσκι σε μια κοινή μάχη. Χωρίς αμφιβολία, μου λείπουν οι αποχρώσεις των επιχειρημάτων τους, αλλά αυτά φαινόταν να είναι τα κύρια θέματα τους. Ωστόσο, αυτή η κερδοσκοπική συμμαχία θα απαιτούσε μία από τις πλευρές (ο Τρότσκι κατά κύριο λόγο κατά τη γνώμη των Weissman και La Botz) να εγκαταλείψει τις πολιτικές του διαφορές με την άλλη πλευρά. Ενώ είχε κάποιο ενδιαφέρον για εμένα να μάθω περισσότερα σχετικά με την πολιτική βιογραφία του Σουβαρίν και νωρίτερα του Σερζ, δε βρήκα τις εικασίες σχετικά με το πώς τα πράγματα θα μπορούσαν να έχουν γίνει διαφορετικά να είναι ακόμη και εξ αποστάσεως αξιόπιστες. Όχι ότι υποστηρίζω ότι ο Τρότσκι δεν έκανε λάθη, μερικές φορές σοβαρά, στον αγώνα του εναντίον του Σταλινισμού. Ήταν εν τέλει ένας άνθρωπος που έκανε λάθη και όχι ένας θεός. Αλλά όταν εκτιμούμε τα λάθη μιας μεγάλης ιστορικής προσωπικότητας όπως ο Τρότσκι -όπως για παράδειγμα την αποδοχή της απαγόρευσης των φραξιών- πρέπει να λαμβάνουμε πάντα υπόψη το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εργάστηκε. Το να βγάζεις συμπεράσματα εκτός χρονικού πλαισίου για όσους δεν αντιμετωπίζουν τις ίδιες συνθήκες είναι απλά πάρα πολύ εύκολο και συχνά οδηγεί σε επιφανειακές και απλοϊκές καταδίκες.

H εισήγηση του La Botz ακολουθήθηκε από μια παρουσίαση από δύο Ιταλούς αντιπροσώπους. Δυστυχώς δεν μπόρεσα να αποκομίσω πολλά από αυτές τις παρουσιάσεις εξαιτίας των δυσκολιών της μετάφρασης από τα ιταλικά στα αγγλικά. (Υπήρχε μια μετάφραση στα Ισπανικά.) Τα θέματα τους κάλυψαν την ιστορία της Αριστερής Αντιπολίτευσης στην Ιταλία και τη σχέση της με τον Μπορντίγκα και άλλους αντιφρονούντες κομμουνιστές. Υπήρξε επίσης μια συζήτηση για τον Τρότσκι και το Γκράμσι. Κατά τη γνώμη μου, ο περαιτέρω προβληματισμός σχετικά με αυτές τις σημαντικές παρουσιάσεις θα πρέπει να περιμένει τη δημοσίευση μιας αγγλικής μετάφρασης των ομιλιών τους.
συνεχίζεται

Μετάφραση Γιαν. Σιμ. - Aρ.Mα.