ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ: ΧΡΟΝΙΟΣ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΙΣΜΟΣ

 του Χόρχε Αλταμίρα

Ένα χαρακτηριστικό της ιστορίας της Βενεζουέλας του Τσάβες είναι ότι βρίσκεται σε κατάσταση μόνιμου πραξικοπηματισμού. Μετά από μια «νεοφιλελεύθερη» εκκίνηση, με ένα Υπουργείο Οικονομίας ταριαστό με τη γραμμή ΔΝΤ, ο εθνικιστικός προσανατολισμός και η βοναπαρτιστική φυσιογνωμία της νέας κυβέρνησης καθόρισαν, στο μέρος της δεξιάς αντιπολίτευσης, μια πολιτική με στόχο τον πρόωρο τερματισμό του νέου καθεστώτος. Το πολιτικο-στρατιωτικό πραξικόπημα του Απριλίου 2002, και το πετρελαϊκό και επιχειρηματικό λοκ-άουτ του ίδιου έτους, δεν αποτέλεσαν εξαίρεση στον κανόνα. Η δεξιά αντιπολίτευση μποϊκόταρε τις εκλογές και τον κοινοβουλευτικό αγώνα μέχρι το τέλος της κυβέρνησης Τσάβες. Ακόμα και όταν διόρθωσε, με την εκλογική συμμετοχή, αυτό που ονόμασε «πολιτικό λάθος», επικρίθηκε σκληρά από μια πτέρυγά της, που την κατηγόρησε για «νομιμοποίηση» της κυβέρνησης. Οι πραξικοπηματικές τάσεις δεν έπαψαν ποτέ να είναι παρούσες στην αντιπολίτευση ακόμη κι όταν αποδέχθηκε την εκλογική μάχη. Η διεθνής παρέμβαση εκφράστηκε ευρέως στο πραξικόπημα του 2002, όταν έξι χώρες προσπάθησαν να «διαμεσολαβήσουν». Παρά το οικονομικό σαμποτάζ από το τέλος εκείνου του έτους, οι διεθνείς τράπεζες, ωστόσο, ποτέ δεν έπαψαν να αναχρηματοδοτούν τις πληρωμές του εξωτερικού χρέους. Μέχρι σήμερα, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας είχε άριστες σχέσεις με τις διεθνείς τράπεζες και τις εταιρείες πετρελαίου που συνδέονται με την PDVSA [Πετρέλαια της Βενεζουέλας] στη λεκάνη του Ορινόκο· στην περίπτωση σύγκρουσης με την [εταιρία πετρελαίου] Exxon συμφώνησε να καταβάλει την αποζημίωση που καθορίζεται από τις αποφάσεις της βορειοαμερικανικής Δικαιοσύνης.


Ο τσαβισμός, οπωσδήποτε, δεν αρκέστηκε σε «καλούς τρόπους» όταν η αντιπολίτευση αναδιπλώθηκε, με καθυστέρηση, στην εκλογική μάχη: μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2011 παρενέβη σε όλους τους επαρχιακούς ή δημοτικούς οικονομικούς φορείς κάτω από περιφερειακή ή δημοτική κυριαρχία, γεγονός που άφησε τους εκλεγμένους αξιωματούχους της αντιπολίτευσης με μια εθιμοτυπική εξουσία. Ο αντιπολιτευτικός πραξικοπηματισμός αντικαταστάθηκε, στον πολιτικό στίβο, από τον επίσημο πραξικοπηματισμό. Οι πραξικοπηματικές και αντι-πραξικοπηματικές τάσεις της πολιτικής διαδικασίας έφτασαν μέχρι τις ένοπλες δυνάμεις, με το πέρασμα στην αντιπολίτευση του στρατηγού Baduel, που δεν είναι άλλος από τον άνθρωπο που τσάκισε το πραξικόπημα του 2002 και επανέφερε τον Τσάβες στην κυβέρνηση. Ως αποτέλεσμα αυτών των γεγονότων, ο Τσάβες μετέτρεψε τις ένοπλες δυνάμεις της έξτρα-συνταγματικό εμπόδιο για οποιαδήποτε αντιπολίτευση.


Τελικά, όταν η αντιπολίτευση αμφισβήτησε τη νομιμότητα των εκλογών όπου ο Ούγκο Τσάβες κέρδισε ενάντια στον Henrique Capriles με ελάχιστη διαφορά, η κυβέρνηση απάντησε φιμώνοντας τους βουλευτές που δεν απέρριπταν δημοσίως την αμφισβήτηση αυτή, και τελικά με την αποπομπή τους από την Εθνοσυνέλευση. Ούτε κατά το πραξικόπημα του 2002, ούτε κατά το μαζικό λοκ-άουτ του 2002/3, δεν κατέφυγε η κυβέρνηση Τσάβες σε μια λαϊκή κινητοποίηση· πολύ λιγότερο στην κατάληψη των εταιριών που οργάνωναν το σαμποτάζ, ή στον εξοπλισμό του λαού. Στο πραξικόπημα του Απριλίου του 2002, η λαϊκή αντίσταση εμφανίστηκε από τα κάτω και διαλύθηκε από τον Τσάβες με την «κλασική» σύσταση υποχώρησης από το «σπίτι, στη δουλειά». Στο πετρελαϊκό σαμποτάζ, υπήρξε μια ταξική κινητοποίηση σε διάφορα διυλιστήρια, η οποία εξασφάλισε με αυτόν τον τρόπο –κάνοντας σαμποτάζ- τη λειτουργία τους.

Ομπάμα

Ο Τσάβες είχε χτίσει ένα δημοψηφισματικό καθεστώς με την υποστηριξη του στρατού. Με τον [νυν πρόεδρο] Mαδούρο, η δημοψηφισματική βάση θρυμματίζεται ως αποτέλεσμα της οικονομικής αναστάτωσης, η πολιτική διαιτησία περνάει στις ένοπλες δυνάμεις και η κυβέρνηση εμφανίζεται με δυο ή περισσότερα κεφάλια. Η κρίση του καθεστώτος Τσάβες επισπεύδει το νέο πραξικοπηματικό κύμα, το οποίο ξεκίνησε στις αρχές του 2014 και διχάζει την αντιπολίτευση. Ο όρος πραξικοπηματισμός (ή πουτσισμός) είναι απολύτως κατάλληλος διότι καλεί σε συγκρούσεις στο δρόμο με δηλωμένο σκοπό την ανατροπή της κυβέρνησης. Περνά σε έναν εξω-νομικό αγώνα, που τον αποκαλεί «έξοδο», σε αντίθεση με το νομικό αγώνα που συνεχίζει να απασχολεί τον μεγαλύτερο τομέα του συνασπισμού της αντιπολίτευσης. Δεν έχει έναν επαναστατικό χαρακτήρα αλλά έναν παλινορθωτικό – αντιδραστικό στην ηγεσία και το πρόγραμμά του. Αλλά είναι ένας ελάσσων παραξικοπηματισμός (της μειοψηφίας), που η μόνη δυνατότητα θριάμβου του βρίσκεται, όπως συνέβη το 1955 στην Αργεντινή, σε μια πολιτική και στρατιωτική αποστασία μέσα στο τσαβικό στρατόπεδο. Ο Mαδούρο έχει δίκιο που τοποθετεί τα φυτώρια αυτού του μικρού πραξικοπήματος στο Μαϊάμι και την Κολομβία, αφού οι θερμαστές τους είναι η ρεπουμπλικανική δεξιά και ο κολομβιάνικος ουριμπισμός [Σ.τ.M: από το όνομα του τέως κεντρώου Προέδρου της Κολομβίας, Άλβαρο Ουρίμπε]. Αλλά αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που αυτό το πραξικόπημα είναι καταδικασμένο σε αποτυχία, γιατί ο ιμπεριαλισμός και η πλειοψηφία των κρατών της Λατινικής Αμερικής έχουν στοιχηματίσει τα πάντα στην επιτυχία του αφοπλισμού των FARC [Επαναστατικές Ένοπλες Δυνάμεις Κολομβίας], μια επιχείρηση που έχει την αναντικατάστατη υποστήριξη της Βενεζουέλας και της Κούβας Το τελευταίο πράγμα που η κυβέρνηση Ομπάμα θα ήθελε είναι μια νίκη αυτού το πραξικοπηματισμού· μεταξύ Mαδούρο και Leopoldo Lοpez [Σ.τ.M: του δημοφιλέστερου πολιτικού αντιπάλου του Μαδούρο], για να το θέσουμε χωρίς περιστροφές, ο Ομπάμα «προτιμά» τον Mαδούρο. Η ανησυχία των ΗΠΑ είναι μήπως η τεράστια οικονομική χρεοκοπία της Βενεζουέλας παράγει μια εχθρική πολιτική αλλαγή στις διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης της Κολομβίας με τις FARC.


Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας έχει μόλις καταλογίσει στον δήμαρχο του Καράκας, ο οποίος ανήκει στην πουτσιστική πτέρυγα, την πραξικοπηματική απόπειρα με συνταξιούχους και εν ενεργεία στρατιωτικούς. Η μαρτυρία περιγράφει απερίσκεπτες και εγκληματικές ενέργειες με απελπισμένα χαρακτηριστικά, τις οποίες οι εμπλεκόμενοι, ωστόσο, αρνούνται και που η κυβέρνηση εξακολουθεί να μην έχει αποδείξει στην πράξη. Σύντομα, όμως, η δεξιά αντιπολίτευση ενώθηκε για να συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές του τρέχοντος έτους. Η επιμονή, ακόμα και από αντιπολιτευόμενους πουτσιστές, να χαρακτηριστεί ως συνταγματική η αξίωση που περιγράφει την παραίτηση του Mαδούρο, αφήνει να φαίνεται μια εσωτερική του τάση του τσαβισμού να μετακινήσει τον Mαδούρο, ο οποίος βρίσκεται κάτω από επανειλημμένες επικρίσεις από τις τάξεις του PSUV [Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα Βενεζουέλας], και από τα δεξιά, αλλά ειδικά από τα αριστερά μπροστά στην οικονομική καταστροφή που επιδεινώνεται. Αν η αντιπολίτευση αποκτήσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα είναι αναπόφευκτη η παραίτηση του Mαδούρο ή η διάλυση της νέας Εθνοσυνέλευσης, η οποία θα πρέπει να έχει στρατιωτική υποστήριξη. Η εναλλακτική λύση σε αυτή την επιλογή θα ήταν ο σχηματισμός μεταβατικής κυβέρνησης εθνικής ενότητας· κάτι τέτεοι προοιωνίζει η ίδρυση, πέρσι, μιας «τράπεζα ειρήνης», υπό τη διεθνή διαμεσολάβηση και το Βατικανό.

«Μπολιμπουρζουαζία»

Η κυβερνητική καταστολή κατά των «guarimbas» (προβοκάτσιες στο δρόμο) της αντιπολίτευσης δεν φαίνεται να ματαιώνει ένα πραξικόπημα που δεν υποστηρίζεται ακόμη από τον ιμπεριαλισμό ή την κύρια δεξιά αντιπολίτευση. Εν μέσω των ελλείψεων και του πληθωρισμού που καταστρέφει τις συνθήκες ζωής των μαζών, είναι μια προειδοποίηση ενάντια σε κάθε προσπάθεια αναμέτρησης της κυβέρνησης με τις λαϊκές διεκδικήσεις. Η κυβέρνηση καταγγέλλει έναν «οικονομικό πόλεμο» των εργοδοτών, δεν συνειδητοποιεί όμως ότι η πραγματική βάση γι’ αυτόν τον πόλεμο είναι η αναστάτωση της οικονομικής δραστηριότητας που επιβάλλεται από την κυβέρνηση και που σε μεγάλο μέρος της πρωταγωνιστεί η δική της «μπολιμπουρζουαζία» [Σ.τ.M: η μπολιβαριανή αστική τάξη]. Αυτό είναι που είχε καταγγείλει ο Jorge Giordani, Υπουργός Οικονομίας του Τσάβες. Ο τσαβισμός έχει πληρώσει σε τιμές χρυσού τις εθνικοποιήσεις, που τώρα μαραζώνουν ως αποτέλεσμα της λεηλασίας που έχει επιβάλει η κρατική γραφειοκρατία. Η εθνικοποίηση του μονοπωλίου των επικοινωνιών, της Verizon, πραγματοποιήθηκε με χρηματιστηριακές ισοτιμίες αρκετές φορές πάνω από την πραγματική της αξία· της Sidor [Σ.τ.M: χαλυβουργία της Βενεζουέλας] άφησε στο Δημόσιο όλα τα κρυφά χρέη του ομίλου Techint. Προκάλεσαν μια αιμορραγία στο Κράτος και είναι πλέον υπεύθυνες για τις ελλείψεις και την αύξηση των εισαγωγών. Οι εισαγωγές αυτές χρηματοδοτήθηκαν με την έκδοση του δημόσιου χρέους, που γρήγορα μετατράπηκε σε εξωτερικό χρέος. Το σύστημα συναλλάγματος αποτέλεσε πηγή τεράστιας χρηματικής συσσώρευσης που ενθαρρύνεται από το κράτος. Οι άδειες για εισαγωγή, στα 6,50 μπολίβαρ [Σ.τ.M: περίπου 0,95 ευρώ], διοχετεύονται στη μαύρη αγορά, στα 175 μπολίβαρ [περίπου 25,4 ευρώ] σήμερα. Για να ματαιώσει αυτό το οικονομικό σαμποτάζ, η αριστερή πτέρυγα του PSUV διεκδικεί την εθνικοποίηση του εξωτερικού εμπορίου, δηλαδή την κατάργηση του ιδιωτικού εισαγωγικού εμπορίου και τον εργατικό έλεγχο της εθνικοποιημένης βιομηχανίας, αλλά αυτό είναι ασυμβίβαστο με μια κυβέρνηση συνυφασμένη με την καπιταλιστική συσσώρευση. Η Αριστερά του PSUV μαστιγώνει τον «κρατικό καπιταλισμό», αλλά δεν συνειδητοποιεί ότι η αντιμετώπισή του εξαρτάται από την ύπαρξη μιας ανεξάρτητης εργατικής τάξης που θα αμφισβήσει την εξουσία των «κρατικών καπιταλιστών».

Ανεξαρτησία

Σε αυτήν τη συγκυρία ακραίας κρίσης, θα ήταν απλά αυτοκτονία η επιμονή στον τσαβισμό, ο οποίος καταφεύγει στις απειλές του δεξιού πραξικοπήματος προκειμένου να κρατήσει την εργατική τάξη προσκολλημένη στο μπολιβαριανό όχημα. Η πτώση των τιμών του πετρελαίου ήταν αρκετή ώστε ο «σοσιαλισμός του 21ού αιώνα» να χάσει τη υποστηρικτική εισοδηματική του βάση. Το ίδιο έχει αρχίσει να χτυπά τις μπολιβαριανές κυβερνήσεις της Βολιβίας και του Εκουαδόρ, και την «εργατική» Κυβέρνηση της Βραζιλίας. Για να μπορέσουν οι εργαζόμενοι να κατατροπώσουν ένα πραξικόπημα της δεξιάς, που είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη, πρέπει να κατακτήσουν την πολιτική τους ανεξαρτησία. Όταν η κρατική καταστολή, που ξεδιπλώνεται κατά της δεξιάς, θα έχει εξαντληθεί από την οικονομική ύφεση, το ίδιο καθεστώς που καταγγέλλει ένα πραξικόπημα θα καταλήξει τελικά σε έναν συμβιβασμό με τη δεξιά αντιπολίτευση.
Αυτή είναι μια επείγουσα έκκληση για να οικοδομήσουμε ένα ανεξάρτητο εργατικό κόμμα στη Βενεζουέλα.
05 Μαρτίου 15


Μτφ.: ΝΑΛ