ΒΟΣΝΙΑ: ΕΡΓΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΖΛΑ

Βοσνία
Εργατικές αντιστάσεις στην Tούζλα

συνέντευξη με την εργάτρια Emina Busuladjic

Αντιπροσωπεία του ΕΕΚ και του Βαλκανικού Σοσιαλιστικού Κέντρου “Κριστιάν Ρακόφσκι” επισκέφθηκε την Τούζλα, την πόλη όπου ξεκίνησε η εξέγερση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αμέσως μετά την λήξη των εκδηλώσεων ειρήνης στο Σαραγέβο για να συναντηθεί με μέλη της λαϊκής συνέλευσης (plenum) της πόλης. Στα πλαίσια αυτών των συναντήσεων να συνομιλήσαμε με την εργάτρια Emina Busuladjic, μια από τις ηγέτιδες του αγώνα των εργατών του εργοστασίου Dita Industrija Deterdženata Tuzla, που έπαιξε κομβικό ρόλο στην εξέγερση.

Ν.Π.: Αγαπητή σ. Busuladjic, πείτε μας λίγα λόγια για το εργοστάσιο Dita και τους αγώνες που έχετε δώσει μέχρι τώρα.

E.B.: Το εργοστάσιο Dita είναι μια χημική βιομηχανία 84 στρεμμάτων, κομμάτι επί Τίτο ενός ευρύτερου συγκροτήματος χημικών βιομηχανιών με δική του σύνδεση στο σιδηροδρομικό δίκτυο· η βιομηχανία είχε και αρκετά παραρτήματα γύρω από την Τούζλα και ένα εμπορικό κέντρο στο Βελιγράδι. Παρήγαγε τότε μια μεγάλη γκάμα χημικών προϊόντων, από καθαριστικά αυτοκινήτων μέχρι καλλυντικά, και απασχολούσε -μέχρι τον πόλεμο της δεκαετίας του '90- 1000 μόνιμους εργάτες και 450 εθελοντές, φοιτητές και μέλη κολλεκτίβων.

Το 1998 ξεκίνησε η διαδικασία ιδιωτικοποίησης· ο διορισμένος από το κράτος διευθυντής μετονομάστηκε σε μάνατζερ και κάλεσε τους εργάτες να αγοράσουν τις μετοχές του εργοστασίου, χρησιμοποιώντας τις κλασσικές δικαιολογίες-θέλγητρα: μεγαλύτερο εισόδημα, αύξηση της παραγωγής, κτλ. Τότε 272 εργάτες αγόρασαν τις μετοχές, με 7 διευθυντικά στελέχη εξ αυτών να αγοράζουν το 35%. Την ίδια χρονιά καταργήθηκε ο κρατικός λογιστικός έλεγχος, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει τρόπος ελέγχου επί των οικονομικών του εργοστασίου και ουσιαστικά ο μάνατζερ να έχει απόλυτη ελευθερία κινήσεων. Μέσα στα επόμενα χρόνια άρχισε η υποβάθμιση του εργοστασίου, με λήψη δανείων που ποτέ δεν επενδύονταν στο εργοστάσιο και με ολόκληρα φορτηγά γεμάτα προϊόντα να παθαίνουν “ατυχήματα” ή απλώς να “εξαφανίζονται”. Έτσι, οι εργάτες που είχαν αγοράσει τις μετοχές όχι μόνο δεν είχαν μεγαλύτερο εισόδημα, αλλά αντίθετα αναγκάστηκαν και να επενδύσουν (παίρνοντας δάνεια) στο εργοστάσιο για να μπορέσει να συνεχίσει να λειτουργεί. Μάλιστα, ο μάνατζερ αντί να χρησιμοποιήσει το σύνολο της επένδυσης αυτής για το εργοστάσιο οικειοποιήθηκε το 35% του κεφαλαίου των εργατών και το επένδυσε στην επιχείρηση Lora.

Το 2005, όπου ήδη υπήρχαν μεγάλες καθυστερήσεις μισθών, ένα ηγετικό στέλεχος του συνδικάτου [σ.τ.μ. χημικής βιομηχανίας και μετάλλου] έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αναζήτηση καινούριου στρατηγικού επενδυτή και στην διαδικασία έπεισε τους περισσότερους εργάτες να πουλήσουν τις μετοχές τους. Λίγοι μόνο, ανάμεσα τους κι εγώ, υποψιαστήκαμε ότι κάτι τρέχει και αρνηθήκαμε να πουλήσουμε τις μετοχές μας, ώστε να μην χάσουμε το δικαίωμα λόγου για τα τεκταινόμενα του εργοστασίου.

Οι καθυστερήσεις μισθών όλο αυξάνονταν και παρά τις αλλεπάλληλες υποσχέσεις το μόνο που λάβαμε τελικά οι εργάτες ήταν ένα χρεώγραφο που “πιστοποιούσε” πόσα μας χρωστάει το εργοστάσιο. Την ίδια χρονιά η επιχείρηση Lora αγόρασε τις μετοχές που είχε συγκεντρώσει το στέλεχος του συνδικάτου και απέκτησε την κυριότητα του εργοστασίου. Για λίγο αναπτερώθηκαν οι ελπίδες στους εργάτες ότι θα αναβίωνε το εργοστάσιο, αλλά πολύ σύντομα έσπασαν όλες οι αυταπάτες. Η καινούρια διοίκηση όχι μόνο άρχισε να μειώνει μισθούς αλλά και αύξησε τις δόσεις συγκεκριμένων χημικών στα μείγματα με αποτέλεσμα να προξενήσει καταστροφές σε διάφορα μηχανήματα. Τόσο οι αποζημιώσεις για τις καταστροφές όσο και διάφορες κρατικές ενισχύσεις για το εργοστάσιο δεν επενδύθηκαν ποτέ στην Dita, αλλά χρησιμοποιήθηκαν είτε για χρηματοδότηση της μητρικής Lora είτε “επενδύθηκαν” στο χρηματιστήριο.
Με το εργοστάσιο να παρακμάζει και τους εργάτες που αποχωρούσαν με σύνταξη να μην αντικαθίστανται, σιγά-σιγά οι εναπομείναντες εργάτες άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι αν δεν παλέψουν οι ίδιοι να διατηρήσουν τις δουλειές και τα δικαιώματά τους δεν πρόκειται να τους τα προσφέρει κανένας. Έτσι, από το 2011 ξεκινήσαμε απεργιακές κινητοποιήσεις, απαιτώντας τα δεδουλευμένα μας, αυξήσεις στους μισθούς σε αξιοπρεπή επίπεδα, έλεγχο της ιδιωτικοποίησης και ακύρωσής της. Σε όλες τις απεργίες που οργανώσαμε συμμετείχαν μόνο εργάτες παραγωγής, οι εργαζόμενοι στα γραφεία του εργοστασίου δεν έδειξαν ενδιαφέρον να συμμετάσχουν. Η πρώτη απεργία κράτησε εφτά μήνες, από 24/08/2011 μέχρι 19/03/2012, όπου μάλιστα από τον Νοέμβρη μέχρι τον Γενάρη είχαμε καταλάβει και την πύλη για να μην αφαιρεθούν προϊόντα και μηχανήματα. Η κατάληψη λύθηκε -χωρίς να σταματήσει ακόμα η απεργία- όταν το υπουργείο βιομηχανίας του καντονίου της Τούζλα εγγυήθηκε ότι θα πληρωθούν όλοι οι χρωστούμενοι μισθοί μόλις αλλάξει ιδιοκτησία το εργοστάσιο. Όντως το εργοστάσιο αγοράστηκε έπειτα από μια Σέρβικη εταιρεία, η οποία πλήρωσε σε όλους δύο μισθούς, αλλά δεν ξεκίνησε πάλι την παραγωγή, ενώ άρχισε να πουλάει μαζικά μηχανήματα και στοκ προϊόντων. Η δικηγόρος που είχε αναλάβει την υπόθεση για την πλευρά των εργατών δεν έκανε καμία κίνηση (μάθαμε αργότερα ότι χρηματίστηκε από την εταιρεία) και μετά από έναν χρόνο, παρά τις συνεχείς απεργίες, κηρύχθηκε χρεωκοπία του εργοστασίου. Τον αγώνα αυτόν ουσιαστικά τον παλέψαμε μόνοι μας, μέχρι που έγινε η εξέγερση τον περασμένο Φλεβάρη. Τότε όλα άλλαξαν.

Ν.Π.: Μπορείτε να μας πείτε πώς σχετίζεται ο αγώνας του εργοστασίου σας με την εξέγερση του Φλεβάρη και τί σήμαινε αυτή για τον δικό σας αγώνα;

E.B.: Το εργοστάσιό μας σαφώς δεν ήταν το μοναδικό που ιδιωτικοποιήθηκε, απέλυσε εργάτες ή έκλεισε. Από την λήξη του πολέμου [σ.τ.μ. 1995] και μετά, η ανεργία αυξήθηκε κατακόρυφα και πολλοί άνθρωποι είδαν τις ζωές τους να καταστρέφονται. Η οργή στον κόσμο φούντωνε για χρόνια, σε διάφορα εργοστάσια έτρεχαν αγώνες, μέχρι που ξέσπασε αυτόν τον Φλεβάρη θεωρώντας ως κύριο αίτιο των δεινών τους τις ιδιωτικοποιήσεις και τις κυβερνήσεις που τις στήριξαν. Έτσι, μια διαδήλωση για τους αγώνες των χημικών βιομηχανιών της πόλης στις 5 Φλεβάρη εξελίχθηκε σε γενικευμένη εξέγερση όλου του λαού της Τούζλας και στην συνέχεια και όλης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Επιπλέον, πέρα από την εναρκτήρια αφορμή της εξέγερσης, παίξαμε επίσης ρόλο στην δημιουργία της λαϊκής συνέλευσης (plenum) της πόλης. Στις 7 Φλεβάρη θα είχα μια προσωπική συνάντηση με μια αριστερή αγωνίστρια για να συζητήσουμε κάποια θέματα του αγώνα του Dita. Σε αυτήν την συνάντηση προσήλθαν κι άλλοι αγωνιστές, με αποτέλεσμα τελικά να συζητήσει όλα τα θέματα που απασχολούσαν τους εξεγερμένους. Η πρώτη αυτή “ανεπίσημη” συνέλευση είναι αυτή που κάλεσε στην δημιουργία της λαϊκής συνέλευσης της πόλης και με αυτόν τον τρόπο άλλαξε τελείως τον χαρακτήρα της εξέγερσης αλλά και του αγώνα μας. Ήταν για όλους μας στην πόλη, αλλά και σε όλη την χώρα, η πρώτη φορά που δεν ασχολούμασταν μόνο με τα επί μέρους προβλήματα του τάδε ή δείνα αγώνα, αλλά βρισκόμασταν όλοι, εργάτες, άνεργοι και συνταξιούχοι, για να συζητήσουμε για όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στις ζωές μας.

Για τον δικό μας αγώνα πάλι, ήταν η πρώτη φορά που βρήκαμε τόσο πολύ στήριξη από διάφορους εργασιακούς χώρους αλλά και τον λαό γενικότερα. Αυτό έκανε τους περισσότερους εργάτες του εργοστασίου, συγκεκριμένα περίπου 80 από τους 118 που έχουν απομείνει, να είναι πολύ δραστήριοι στις λαϊκές συνελεύσεις και κάποιοι -ανάμεσα κι εγώ- να συμμετέχουν και στην εργατική επιτροπή των λαϊκών συνελεύσεων. Ιδιαίτερη στήριξη δεχτήκαμε από τους εργάτες των ορυχείων, αλλά και από τα νοσοκομεία της περιοχής, όπως επίσης από την οργάνωση Lijevi (Αριστερά). Δυστυχώς η ομοσπονδία χημικής βιομηχανίας και μετάλλου δεν μας στήριξε καθόλου, όπως και παλαιότερα που δεν είχε δείξει κανένα ενδιαφέρον για τον αγώνα μας. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την εμπειρία των λαϊκών συνελεύσεων κινητοποίησε κάποιους από εμάς και αποφασίσαμε την δημιουργία ενός καινούριου συνδικάτου, ανοιχτού σε όλους τους εργάτες, ανέργους και συνταξιούχους, με στόχο τον συντονισμό και την ενοποίηση των διάφορων εργατικών και κοινωνικών αγώνων που υπάρχουν ή θα εμφανιστούν στο μέλλον. Το συνδικάτο αυτό το ονομάσαμε “Αλληλεγγύη”.

Ν.Π.: Υπήρξε αντίδραση στην δημουργία του συνδικάτου;

E.B.: Τα δικαστήρια δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν την δημιουργία του συνδικάτου, αλλά όσα μέλη ανήκουμε και σε  άλλα σωματεία κινδυνεύουμε με ποινικές διώξεις, αφού είναι παράνομο στην Βοσνία να είναι κάποιος μέλος ταυτόχρονα σε δύο συνδικάτα. Εμείς όμως επιμένουμε στην πάλη για το συνδικάτο μας, γιατί θεωρούμε ότι είναι απαραίτητο για να πάει μπροστά όχι μόνο ο δικός μας αγώνας ή άλλοι αγώνες που τρέχουν τώρα, αλλά και οι αγώνες που θα έρθουν στο μέλλον. Έτσι και αλλιώς αρκετοί εργάτες του Dita είμαστε ήδη υπόδικοι με τις κατηγορίες της παρεμπόδισης παραγωγής και της παρεμπόδισης χρήσης ιδιωτικής περιουσίας, λόγω των απεργιών μας και των καταλήψεων της πύλης. Δεν μας πτοούν.

Ν.Π.: Κλείνοντας, πείτε μας σε τί προσβλέπεται για το μέλλον.

E.B.: Όπως θα έχετε ακούσει με την εξέγερση έπεσε η κυβέρνηση του καντονίου της Τούζλα. Η καινούρια κυβέρνηση του καντονίου επανεθνικοποίησε το εργοστάσιό μας, αγοράζοντάς το για ένα βοσνιακό μάρκο [σ.τ.μ. μισό ευρώ]. Μας υποσχέθηκε ότι μόλις ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία θα ξεκινήσει πάλι η παραγωγή με υγρά απορρυπαντικά, τα οποία έχουν χαμηλό κόστος και υψηλό ποσοστό κέρδους. Το σωματείο του εργοστασίου θα συμμετέχει στην διοίκηση του εργοστασίου, όπως επίσης και οι 26 εργάτες οι οποίοι έχουν ακόμα μετοχές, οι οποίοι συμμετέχουν όλοι στις λαϊκές συνελεύσεις. Μάθαμε όμως ότι η κυβέρνηση σκοπεύει να διατηρήσει μόνο 60 από τους 118 εργάτες στο εργοστάσιο, οπότε συνεχίζουμε κάθε Τετάρτη τις διαδηλώσεις μας μπροστά στο δικαστήριο του καντονίου. Εμείς παλεύουμε να διατηρηθούν όλες οι θέσεις εργασίας, ή τουλάχιστον να αποχωρήσουν μόνο οι περίπου 30 εργάτες που είναι μέλη ενός ξεπουλημένου εργοδοτικού σωματείου και μας εναντιώθηκαν σε κάθε βήμα του αγώνα. Βρισκόμαστε τώρα σε αναμονή για το τί θα γίνει με το εργοστάσιό μας και γενικότερα, αλλά οι περισσότεροι εργάτες είναι καχύποπτοι λόγω των προηγούμενων πικρών εμπειριών. Εμείς συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για να υπάρχει ουσιαστικός εργατικός έλεγχος της παραγωγής και της εμπορίας των προϊόντων του εργοστασίου, να έχουμε αξιοπρεπείς μισθούς και συντάξεις, να υπάρχει δουλειά για όλους και γενικότερα παλεύουμε για μια καλύτερη ζωή για όλους μας, η οποία μπορεί να έλθει μόνο με την αναίρεση των ιδιωτικοποιήσεων, με ανάπτυξη της παραγωγής και με ανατροπή όλων των πολιτικών που έχει επιβάλλει ο καπιταλισμός τις τελευταίες δεκαετίες στην χώρα.

Ν.Π. Κι εμείς, εκ μέρους του Εργατικού Επαναστατικού Κόμματος και τον Βαλκανικού Σοσιαλιστικού Κέντρου “Κριστιάν Ρακόφσκι”, σας ευχόμαστε κάθε επιτυχία και νίκη στους αγώνες σας και σας μεταφέρουμε την αλληλεγγύη όλου του εργατικού κινήματος της Ελλάδας.

Marius V.