«Las Mariposas»


Η 25η Νοεμβρίου ανακηρύχθηκε από τον ΟΗΕ το 1999, ως Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών, στη μνήμη των 3 Δομινικανών αδελφών Mirabal, που αντιστάθηκαν στο δικτατορικό καθεστώς του Ραφαέλ Τρουχίγιο και δολοφονήθηκαν από αυτό το 1960. Η περίοδος της δικτατορίας του υπήρξε μία από τις σκληρότερες και πλέον αιμοσταγείς της Λατινικής Αμερικής γι' αυτό και τον αποκαλούσαν ως τον «σκληρότερο άνθρωπο της αμερικάνικης ηπείρου».
Οι αδελφές Μιραμπάλ μεγάλωσαν μέσα στο απάνθρωπο αυτό καθεστώς και η ανάγκη τους για ελευθερία τις οδήγησε στο να οργανώσουν έντονη αντιδικτατορική και αντιστασιακή δράση ενάντια στην τυραννία, την καταπίεση και τη στέρηση κάθε είδους δικαιώματος και σεβασμού στην ανθρώπινη ύπαρξη. Υπέστησαν κάθε μορφή βίας από το καθεστώς και τον ίδιο τον δικτάτορα (υπήρξε σεξουαλική παρενόχληση του Τρουχίγιο εις βάρος της Μινέρβα Μιραμπάλ, ενώ με προσωπική του εντολή δεν της δόθηκε άδεια ασκήσεως επαγγέλματος για να μην μπορεί ποτέ να εργαστεί ως δικηγόρος). Για εκείνες, επομένως, η αντίσταση και η οργάνωση της ανατροπής του δικτατορικού καθεστώτος ήταν μονόδρομος.


Κατατάχθηκαν στο κίνημα της 14ης Ιουνίου με το κωδικό όνομα «Las Mariposas» (οι Πεταλούδες), το οποίο επεκτάθηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Ο δικτάτορας, βλέποντας πως έχανε σταδιακά τη δύναμή του, θεώρησε τις αδελφές Μιραμπάλ ως υπεύθυνες της πτώσης του. Η αποκάλυψη του κινήματος της 14ης Ιουνίου οδήγησε τις αδελφές και τους συζύγους τους στη φυλακή τον Ιανουάριο του 1960, αλλά κατόπιν διεθνών πιέσεων εκείνες αποφυλακίστηκαν μερικούς μήνες αργότερα. Οι σύζυγοί τους παρέμειναν στη φυλακή Puerto Plata που βρισκόταν σε απομακρυσμένη περιοχή της χώρας.
Η διαδρομή που ακολουθούσαν οι αδελφές Μιραμπάλ για να επισκεφτούν τους άντρες τους ήταν μέσα από βουνά και ερημικές τοποθεσίες. Στις 25 Νοεμβρίου 1960, στην επιστροφή από την επίσκεψη που έκαναν στους συζύγους τους στη φυλακή, οι καθεστωτικοί τους έστησαν ενέδρα, κατάφεραν να τις απομονώσουν, να τις κακοποιήσουν και να τις στραγγαλίσουν. Προσπάθησαν κατόπιν να φανεί σαν αυτοκινητιστικό δυστύχημα μεταφέροντας τα νεκρά σώματα στο αυτοκίνητό τους και ρίχνοντάς το από γκρεμό. Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός ανατράπηκε από τα εμφανή ευρήματα κακοποίησης στο κορμί τους.
Η δολοφονία των «Mariposas» ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων και οδήγησε σε έντονη αντιστασιακή δράση μεγάλης μερίδας του κόσμου, η οποία οδήγησε με τη σειρά της, στη εκτέλεση του ίδιου του δικτάτορα το 1961.


Η σημασία επομένως της 25ης Νοεμβρίου είναι μεγάλη. Ας μην ξεχνάμε πως 1 στις 3 γυναίκες έχει υπάρξει θύμα βίας ή θα υποστεί βία, τουλάχιστον μια φορά στη ζωή της από τον ερωτικό της σύντροφο, ενώ οι μισές γυναικοκτονίες έχουν πραγματοποιηθεί από (νυν ή πρώην) σύζυγο ή σύντροφο και πως 1 στις 5 γυναίκες είναι θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού. Ας μην ξεχνάμε τον ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων που έχουν υποστεί και εξακολουθούν να υφίστανται εκατομμύρια γυναίκες σε όλον τον κόσμο -μέσον αποξένωσης της γυναίκας από την ίδια τη σεξουαλικότητά της, μηχανορραφημένο για τον αποτελεσματικότερο έλεγχο- ή καλύτερα «τιθάσευσης» - του σώματός της. Ας μην ξεχνάμε τη σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας, την οποία οι μισές γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν υποστεί. Τέλος, ας μην ξεχνάμε τη σωματεμπορία γυναικών για σεξουαλική ικανοποίηση του ανδρικού πληθυσμού, το trafficking, που αφορά γνωστή τακτική εκμετάλλευσης γυναικών ανά τον κόσμο -μέθοδο κερδοφορίας που προσφάτως ξέπλυνε και η ελληνική δικαιοσύνη με την αθώωση του ιδιοκτήτη της αλυσίδας «Χωριάτικο» σε μια υπόθεση που τραβούσε χρόνια με πλήθος καταγγελιών και στοιχείων.
Η έμφυλη βία αφορά κάθε πράξη που βασιζόμενη σε μια αυθαίρετη διάκριση με βάση το φύλο -ως προέκταση του αήθους αφηγήματος περί μιας φύσει ανισότητας- έχει ως αποτέλεσμα τη σωματική, σεξουαλική ή/και ψυχολογική βλάβη ή πόνο, τον εξαναγκασμό και την αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή. Η επιβολή της εξουσίας μέσα από την κυριαρχία της πατριαρχίας καθορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις διαχρονικά, προκαλεί και συντηρεί τη βία σε κάθε της μορφή. Όπως όμως, μας έδειξαν οι αδελφές Μιραμπάλ, η καταπίεση ανθρώπου από άνθρωπο δεν μπορεί να γίνει ανεκτή και είναι πολλά τα παραδείγματα ανάγκης για εξέγερση, ανατροπή και αποτροπή της κυρίαρχης ιδεολογίας της πατριαρχίας.
Στο σήμερα, η ανάγκη αποτίναξης του ζυγού σε όποια μορφή κι αν έχει αυτός οδήγησε σε μια σειρά από κινήματα:
Στη Βραζιλία αναδύθηκε το γυναικείο κίνημα κατά του φασίστα Προέδρου Μπολσονάρο. Τα πιο καταπιεσμένα πλάσματα της χώρας, οι γυναίκες υποστηριζόμενες από τη λοατκι+ κοινότητα, που υφίστανται σκληρή βία σήκωσαν μια ολόκληρη εκστρατεία στην πλάτη τους, γνωστή με το χασταγκ #elenão («αυτός όχι»), γεγονός που καταδεικνύει γι' ακόμη μια φορά τη δυναμική που αναπτύσσει η πολιτική του φύλου διαχρονικά και ιδιαίτερα σε περιόδους βίαιων κοινωνικών κρίσεων και μεταβολών.


Στη γειτονική Αργεντινή, το κίνημα "Ni Una Menos" («Ούτε μια λιγότερη») μίλησε ενάντια στη γυναικοκτονία σε μια περίοδο ολοένα εντεινόμενης έμφυλης βίας. Με κατάμεστες συγκεντρώσεις έδωσαν την δική τους απάντηση στην πατριαρχία και την επιβαλλόμενη σισετεροκανονικότητα [δηλαδή, την προβολή του προτύπου της σισ-ετεροφυλόφιλης-αλληλοσυμπληρωματικής φύσης των «δύο φύλων» με βάση το έμφυλο δίπολο «άντρας-γυναίκα», μαζί με όλους τους ρόλους που αυτό προωθεί για καθένα, ως το μοναδικό «φυσιολογικό» (sic) μοντέλο]. Ο Αργεντίνος νομοθέτης θεωρεί την άμβλωση παράνομη, οδηγώντας τις γυναίκες σε παράτυπες και μη ενδεδειγμένες μεθόδους διακοπής της κύησης που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία τους ακόμα και την ίδια τους τη ζωή και έρχεται σε αντιδιαστολή με το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματος κι όλα αυτά στο όνομα μιας «ηθικής» που σήπεται σε παγκόσμια κλίμακα.
Στην Ιρλανδία η πρόσφατη αθώωση 27χρονου που βίασε 17χρονη έχοντας ως επιχείρημα του συνηγόρου υπεράσπισης ότι «τα εσώρουχα που φορούσε ήταν προκλητικά και επομένως έδειχναν συναίνεση» προκάλεσε την οργή και την έντονη αντίδραση γυναικών και λοατκι+ στην κουλτούρα του βιασμού και την επίρριψη των ευθυνών στο θύμα μιας σεξιστικής επίθεσης ή /και βιασμού (tone-policing), αντί στο θύτη.


Η πάλη ενάντια σε κάθε προσπάθεια ελέγχου πάνω στο σώμα μας από την πατριαρχία ως όρο κοινωνικής δόμησης και συστημικό εργαλείο είναι άμεσα πάλη ενάντια στο ίδιο το σύστημα που την εργαλειοποιεί. Παράλληλα όμως, δεν αγνοούμε το γεγονός ότι, μη όντας αυθεντικό προϊόν του καπιταλιστικού συστήματος και έχοντας ρίζες στις απαρχές της ανθρώπινης ιστορίας, η ανατροπή του καπιταλισμού δεν εγγυάται από μόνη της το τέλος του σεξισμού. Η πάλη ενάντια στο σεξισμό αποτελεί σημαντική επαναστατική δυναμική του αγώνα στο δρόμο για την απελευθέρωση του ανθρώπου και την τελική χειραφέτηση κάθε ύπαρξης, ελεύθερα αυτοπροσδιοριζόμενης.
Σύλβια Ι. - Θάνος Θ.