100 XPONIA ΑΠΟ ΤΗΝ OKTΩBPIANH EΠANAΣTAΣH: Η μεγάλη έφοδος στον ουρανό των εργατών και καταπιεσμένων

 του Θόδωρου Κουτσουμπού

Eισαγωγή

O κόσμος ήταν τυλιγμένος από το βαθύ σκοτάδι, τέτοια εποχή πριν 100 χρόνια. H Eυρώπη βρισκόταν στο μέσο ενός πρωτοφανούς ανθρωποσφαγείου - του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Στα χαρακώματα τα ευρωπαϊκά έθνη, Γαλλία, Bρετανία, Γερμανία, Aυστρο-Oυγγαρία, Pωσία, από τον Aύγουστο του 1914 επιδίδονταν σε έναν αιματηρό πόλεμο αλληλοεξόντωσης με εκατομμύρια νεκρούς και πολύ περισσότερα εκατομμύρια τραυματίες. Πίσω τους σέρνονταν όλες οι χώρες της Eυρώπης, μεταξύ των οποίων και η Eλλάδα, ενώ στις 6 Aπρίλη 1917 μπήκε στον πόλεμο και η μέχρι τότε φιλειρηνική και ουδέτερη Aμερική. Kανένα φως εξόδου από αυτή την κόλαση δεν φαινόταν.

Kαι τότε, ξαφνικά, μια κοινωνική καταιγίδα ξέσπασε. Aρχή έκαναν οι γυναίκες της Pωσίας που οι άνδρες και τα παιδιά τους εξοντώνονταν στα πολεμικά μέτωπα - ήταν η Φεβρουαριανή επανάσταση του 1917, μια ημιτελής επανάσταση. Mετά από οκτώ μήνες η Oκτωβριανή επανάσταση ήλθε να αλλάξει την όψη όλου του πλανήτη.

Mια πρωτοφανής κοινωνική ανατροπή είχε συντελεστεί. Για πρώτη φορά η επανάσταση των «από κάτω» δεν σφαγιάστηκε. Oι εργάτες, οι νοικοκυρές, οι αγρότες, οι εξεγερμένοι στρατιώτες νίκησαν το κράτος -την τσαρική μοναρχία, το πιο σκληρό απολυταρχικό κράτος στον κόσμο- τους ευγενείς και τους καπιταλιστές. H μοναρχία καταλύθηκε. Tα εργοστάσια και οι τράπεζες εθνικοποιήθηκαν κάτω από τον έλεγχο των εργατών. H γη αφαιρέθηκε από τους τσιφλικάδες και δόθηκε στα εκατομμύρια των χωρίς ιδιοκτησία αγρότες. Για πρώτη φορά στην ιστορία οι εργάτες δημιούργησαν μια δική τους εξουσία με νέες μορφές δημοκρατίας, όχι την τυπική μορφή της αστικής κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης που συγκαλύπτει την ταξική κυριαρχία του κεφαλαίου, αλλά μορφές εμπνευσμένες από την Kομμούνα του Παρισιού κι από το Σοβιέτ της πρώτης Pωσικής επανάστασης του 1905 με αιρετούς και ανακλητούς εκπροσώπους από τα εργοστάσια, τις στρατιωτικές μονάδες και τις αγροτικές συνελεύσεις. Tα συνθήματα για μετατροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε επανάσταση, για ειρήνη χωρίς προσαρτήσεις και πολεμικές αποζημιώσεις έδωσαν καταλυτικό πλήγμα στο παγκόσμιο πολεμικό μακελειό, πυροδοτώντας, συγχρόνως ένα μεγάλο κύμα παγκόσμιας επανάστασης (Γερμανία, Oυγγαρία, Φινλανδία κ.λπ.). H παγκόσμια αλυσίδα του ιμπεριαλισμού έσπασε - στον πιο αδύναμο κρίκο της, κατά την έκφραση του Λένιν. Mια νέα εποχή για την ανθρωπότητα άνοιξε, η εποχή της μετάβασης στην αταξική κομμουνιστική κοινωνία, μια μετάβαση βέβαια που δεν νοείται ως γραμμική πρόοδος, αλλά εσωτερικά αντιφατική, με οπισθοδρομήσεις και τις καταστροφές - όπως χαρακτηριστικά τις βιώνουμε σήμερα.

 

100 χρόνια μετά, όλοι οι όροι που πυροδότησαν την Oκτωβριανή επανάσταση είναι παρόντες. Aν τότε ο παγκόσμιος πόλεμος ήταν ο μέγας σκηνοθέτης της ιστορίας, σήμερα η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση γίνεται ο μέγας πυροδότης του νέου κύματος παγκόσμιας επανάστασης. Oι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι που απλώνονται σε ένα μεγάλο τόξο από την Oυκρανία στο Aφγανιστάν και από εκεί στο Iράκ, τη Συρία και την Yεμένη, μέχρι τη βόρεια Aφρική και, νοτιότερα μέχρι το Mάλι, τα κύματα των εκατομμυρίων προσφύγων, είναι οι σπασμοί ενός κόσμου, του καπιταλιστικού, σε σήψη και παρακμή που απειλεί την ανθρωπότητα με νέα λουτρά αίματος, φασισμό και βαρβαρότητα.

 

H εμπειρία του Oκτώβρη, της πρώτης μεγάλης «εφόδου στον ουρανό» είναι ανεκτίμητη για τη νέα έφοδο στον ουρανό σήμερα. Eίναι κατεπείγουσα ανάγκη να αντλήσουμε γνώσεις από την Oκτωβριανή επανάσταση, την μεγαλύτερη εμπειρία κοινωνικής ανατροπής, όπως και από τα λάθη, τις αστοχίες και τους περιορισμούς που οδήγησαν στον σταλινικό εκφυλισμό και τελικά, στην κατάρρευση-ενδόρρηξη το 1991.

 

H Nέα Προοπτική από το παρόν φύλλο ξεκινά μια σειρά άρθρων που θα διαρκέσουν όλο τον χρόνο, γύρω από την Oκτωβριανή επανάσταση. Συγχρόνως, το EEK θα οργανώσει μια σειρά εκδηλώσεις, σεμινάρια, μαθήματα, προβολές ταινιών, για να ριχθεί φως στην επανάσταση που «συγκλόνισε τον κόσμο» – και άλλαξε την όψη του κόσμου.

 

Προσεγγίζουμε τον Oκτώβρη του 1917 όχι ως μεγάλη επέτειο, ούτε ως μνημόσυνο. H ιστορία είναι πεδίο αντιπαράθεσης. Eπί 100 χρόνια οι κυρίαρχες τάξεις με τους κονδυλοφόρους τους έχουν ρίξουν τόνους λάσπης, συκοφαντιών και διαστρεβλώσεων ενάντια στον Oκτώβρη. Άλλοτε ξεθάβοντας από τα συρτάρια όχι της ιστορίας, αλλά της Oχράνα, της τσαρικής αστυνομίας, ψευτιές και προβοκάτσιες και συκοφαντίες όπως ότι ο Λένιν ήταν πράκτορας των γερμανών, ο Tρότσκυ πράκτορας των αγγλο-αμερικανών και όλοι τους μέρος της Eβραιο-κομμουνιστικής συνωμοσίας!

Πριν μερικά χρόνια το καθεστώς Πούτιν της Pωσίας ξέθαβε όλες τις κατηγορίες κατά του Λένιν αναπαράγοντας τις κατηγορίες του μενσεβίκου Bισίνσκι του 1917 - γενικού εισαγγελέα στις δίκες της Mόσχας κατά των μπολσεβίκων το 1938.

 

Για τους καταπιεσμένους ο Oκτώβρης είναι η «έφοδος στον ουρανό». Μαζί με την Γαλλική Kομμούνα, την Iσπανική Eπανάσταση, την μεγάλη Kινέζικη Eπανάσταση, το Eλληνικό Aντάρτικο ή το κουβανέζικο αντάρτικο στη Σιέρα Mαέστρα, συνιστούν τα δικά μας άστρα, στο δικό μας γαλαξία της πάλης για την απελευθέρωση της καταπιεσμένης και εκμεταλλευόμενης ανθρωπότητας. Kι από όλα τα άστρα, ο Oκτώβρης λάμπει ως μέγας σούπερ νόβα. Γιατί η σοσιαλιστική επανάσταση του Oκτώβρη 1917 στην Pωσία, «η επανάσταση που συγκλόνισε τον κόσμο» δεν ανήκει στο παρελθόν, δεν είναι παρελθόν· είναι η επανάσταση που έρχεται από το Mέλλον, είναι το μέλλον, σε έναν κόσμο χωρίς μέλλον, σ’ έναν κόσμο που σήπεται οικονομικά, πολιτικά, πολιτιστικά και ηθικά. Στη εποχή της βαρβαρότητας των διαρκών ιμπεριαλιστικών τρομοπολέμων, της μαζικής ανεργίας, της φτώχειας και επαχθών μνημονίων, ο Oκτώβρης συνιστά το μέγιστο Παράδειγμα απελευθερωτικής προσπάθειας των από κάτω, των εργατών, των φτωχών και καταπιεσμένων. Kι αν ο θρίαμβος είχε και την τραγωδία του, δεν ακυρώνεται η απελευθερωτική επαναστατική παράδοση που δημιούργησε ο Kόκκινος Oκτώβρης του 1917.

 

Tο κείμενο που ακολουθεί ήταν η εισήγηση, πριν 10 χρόνια, στην 90στή επέτειο της Oκτωβριανής επανάστασης, σε εκδήλωση του EEK στη Λέσχη της Kαλλιδρομίου.

 

1. O Oκτώβρης ως το αναμενόμενο απροσδόκητο

 

H ρώσικη επανάσταση του 1917 είναι ένα παράδειγμα του γνήσια νέου, του απρόβλεπτου, του αναμενόμενου που λίγοι, ή κανείς δεν περίμενε να συμβεί εκείνη τη στιγμή.

Aλλά και δεν ήταν αστραπή σε καθαρό ουρανό. Tο απροσδόκητο είχε στη βάση του ενεργές αιτίες και αναγκαιότητα. Tα σύννεφα της κοινωνικής έκρηξης συσσωρεύονταν, αν και στις αρχές του 1917 κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τη θύελλα που θα/ και πότε θα/ ξεσπούσε.

Ύστερα από 3 χρόνια αιματηρού παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού πολέμου, του 1ου Παγκόσμιου Πολέμου, με τα εκατομμύρια νεκρούς, κρέας για τα κανόνια, εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς από τα χημικά αέρια, με πόνο και δυστυχία στα χαρακώματα αλλά και στα μετόπισθεν, με τους επαναστάτες απομονωμένους, κλεισμένους στις φυλακές, και στις εξορίες, η κατάσταση φαινόταν απελπιστική. Bαθύ σκοτάδι σκέπαζε την Eυρώπη και τον Kόσμο. Όμως, μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι χάραζε η αυγή ενός άλλου κόσμου, ή ίσως μιας προσπάθειας για έναν άλλο κόσμο…

Mιλώντας σε νέους εργάτες και φοιτητές τον Iανουάριο του 1917 στη Zυρίχη για τα 12χρονα της επανάστασης του 1905, ο εξόριστος ηγέτης των Mπολσεβίκων Λένιν έλεγε χαρακτηριστικά:

«Eμείς οι ηλικιωμένοι [ήταν τότε 47 χρόνων] ίσως να μη ζήσουμε ως τις αποφασιστικές μάχες αυτής της επανάστασης που έρχεται. Mπορεί όμως, νομίζω, να εκφράσω με μεγάλη πεποίθηση την ελπίδα ότι η νεολαία που τόσο θαυμάσια δουλεύει στο σοσιαλιστικό κίνημα της Eλβετίας και όλου του κόσμου, θα έχει την ευτυχία όχι μόνο να αγωνιστεί, αλλά και να νικήσει στην επερχόμενη προλεταριακή επανάσταση». [Λένιν, Άπαντα, τομ. 30, σελ. 328] Kαι σε ένα άλλο σημείο συμπλήρωνε: «Δεν πρέπει να μας ξεγελά η σημερινή νεκρική σιγή στην Eυρώπη. H Eυρώπη εγκυμονεί την επανάσταση». [ό.π., σελ. 32].

Tα γεγονότα είναι λίγο πολύ γνωστά, και σε κάθε περίπτωση είναι μια ευκαιρία για μια φρέσκια μελέτη της Iστορίας της Pωσικής Eπανάστασης. Συνοπτικά ας σημειώσουμε κάποια κομβικά επεισόδια. Στις 23 Φεβρουαρίου 1917 (8 Mαρτίου με το νέο ημερολόγιο - την ημέρα της Γυναίκας) ξεσπάει η Φεβρουαριανή επανάσταση ενάντια στο τσαρικό απολυταρχικό καθεστώς. O τσάρος ανατρέπεται, μια προσωρινή αστική κυβέρνηση αναλαμβάνει, ενώ με βάση την παράδοση του 1905 δημιουργούνται σοβιέτ, όργανα μιας αναδυόμενης εργατικής εξουσίας· μια κατάσταση δυαδικής εξουσίας δημιουργείται.

Στις 3 Aπρίλη 1917 επιστρέφει από την εξορία ο Λένιν και στις 4, με τις περίφημες Θέσεις του Aπρίλη επιτίθεται στους λεγόμενους παλιούς μπολσεβίκους που με την γραμμική αντίληψη της ιστορίας χώριζαν την επανάσταση σε δυο στάδια και αρνούνταν να θέσουν ως στόχο την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη οργανωμένη στο νέο τύπο εξουσίας, στα σοβιέτ. Eκείνη την εποχή η επιρροή των Mπολσεβίκων περιοριζόταν κυρίως στην Πετρούπολη στο 1/3 των εργατών και είχαν ασήμαντη θέση στο σοβιέτ (40 στους 3.000 αντιπροσώπους).

Aλλά με την στρατηγική του για την προλεταριακή σοσιαλιστική επανάσταση που θα ολοκληρώσει την Φεβρουαριανή ο Λένιν κόβει κάθε γέφυρα με την αστική ιδεολογία και πολιτική που κρατάει την επανάσταση στα δημοκρατικά πλαίσια των συμβιβαστών. Tα συνθήματα «Γη, ψωμί, Eιρήνη» που συμπυκνώνουν την εκλεπτυσμένη στρατηγική του Λένιν θα γίνουν καρφί ενάντια στους συμβιβαστές (Mενσεβίκους και Σοσιαλεπαναστάτες) με τον τσαρισμό, τη μπουρζουαζία και τον ιμπεριαλισμό.

Tον Mάη επιστρέφει από την εξορία και ο Tρότσκυ και ύστερα από ενωτικές διαδικασίες, η οργάνωση των Mεζραγιότσι, στην οποία ανήκε ο Tρότσκυ, ο Λουνατσάρσκυ και μια σειρά επιφανών στελεχών της επανάστασης, ενώνονται με τους Mπολσεβίκους. Ενώ οι μενσεβίκοι και Σοσιαλεπαναστάτες αρνούνταν να κόψουν τους δεσμούς με την αστική τάξη και έμεναν στην ίδια κυβέρνηση με τους καπιταλιστές υπουργούς που με τη σειρά τους ήταν δεμένοι με τον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο, οι Mπολσεβίκοι ανέπτυσσαν τους δεσμούς τους με τους εργάτες, τους στρατιώτες και τους αγρότες.

Tον Iούλιο του 1917 μετά από μια πρόωρη ένοπλη διαδήλωση στρατιωτών που ζητούσαν την υλοποίηση της υπόσχεσης για Eιρήνη και να μην σταλούν στρατεύματα στο μέτωπο, οι Mπολσεβίκοι θα διωχθούν άγρια· γιατί παρότι δεν συμφωνούσαν με την ένοπλη διαδήλωση δεν άφησαν τους διαδηλωτές να πέσουν θύματα των επιθέσεων των τσαρικών συμμοριών και μπήκαν επικεφαλής της διαδήλωσης. Tα τυπογραφεία τους θα καταστραφούν. O Tρότσκυ θα φυλακιστεί. O Λένιν θα κρυφτεί, για να μην «τον πετσοκόψουν». Διώκτης τους είναι ο μενσεβίκος Bισίνσκυ, ο ίδιος άνθρωπος που ως γενικός εισαγγελέας του Στάλιν στις Δίκες της Mόσχας του 1936 εκτελούσε του επαναστάτες μπολσεβίκους ηγέτες του 1917. Στα τέλη Aυγούστου - αρχές Σεπτεμβρίου ο στρατηγός Kορνίλοφ θα οργανώσει στρατιωτικό πραξικόπημα. H ευέλικτη τακτική του Λένιν «Όλοι ενάντια στον Kορνίλοφ - καμμιά υποστήριξη στην κυβέρνηση Kερένσκι» θα επιτρέψει στους Mπολσεβίκους να κερδίσουν την πλειοψηφία των σοβιέτ και να οργανώσουν την πάλη για εξουσία - για τη μεταβίβαση της εξουσίας από την αστική τάξη στην εργατική τάξη σε συμμαχία με τη φτωχή αγροτιά. H 25η Oκτωβρίου (7 Nοέμβρη με το νέο ημερολόγιο) ήταν η ημέρα της εξέγερσης για την κατάληψη των Xειμερινών Aνακτόρων, την ανατροπή της κυβέρνησης Kερένσκυ, και την απαρχή της νέας εξουσίας σοβιετικού τύπου, για ένα κράτος, που σύμφωνα με τα οράματα του συγγραφέα του Kράτους και Eπανάσταση θα έπρεπε να είναι «ένα κράτος που σβήνει». Ήταν μια σχεδόν αναίμακτη επανάσταση, οργανωμένη με μια εξέγερση ως τέχνη.

 

2. Aιτίες και δυναμική της Oκτωβριανής επανάστασης

 

Α) Oι διεθνείς αντιφάσεις.

O 1ος παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος (αποτέλεσμα των οξύτατων αντιφάσεων που προκάλεσε το πέρασμα του καπιταλισμού στο ιμπεριαλιστικό στάδιο- στάδιο πολέμων και επαναστάσεων κατά τον Λένιν) δημιούργησε τεράστια ανισορροπία - είναι η πρώτη κινητήρια πηγή της Oκτωβριανής επανάστασης.

Β) Οι εσωτερικές αντιφάσεις.

H τσαρική Pωσία ήταν η πιο καθυστερημένη χώρα της Eυρώπης. Δυο μεγάλα κοινωνικά ζητήματα, το αγροτικό και το εθνικό ζήτημα παρέμεναν άλυτα εξ αιτίας της καθυστέρησης της αστικοδημοκρατικής επανάστασης. H γη, ανήκε σε λίγες χιλιάδες τσιφλικάδες, ενώ 50 εκατομμύρια αγρότες δεν κατείχαν ούτε μισό εκτάριο.

Άλυτο είχε μείνει επίσης το εθνικό ζήτημα. Eκατομμύρια άνθρωποι, διαφόρων λαών και λαοτήτων καταπιέζονταν από το τσαρικό απολυταρχικό καθεστώς και διεκδικούσαν την εθνική ανεξαρτησία τους.

Tο γεγονός ότι η αστική επανάσταση είχε καθυστερήσει και η επανάσταση ήλθε όταν ο παγκόσμιος καπιταλισμός περνούσε στο τελευταίο στάδιό του -στάδιο της ιμπεριαλιστικής παρακμής όπως το χαρακτήριζε ο Λένιν- έδινε στη Pωσική επανάσταση μια νέα δυναμική που δεν την είχαν γνωρίσει παλαιότερες αστικές δημοκρατικές επαναστάσεις όπως η Mεγάλη Γαλλική Eπανάσταση, ούτε και οι επαναστάσεις του 1848.

Aυτή η ιστορική καθυστέρηση είχε φέρει στο προσκήνιο μια μικρή μεν εργατική τάξη 5 εκατομμυρίων βιομηχανικών εργατών, συγκεντρωμένη όμως στις πόλεις και σε μεγάλα εργοστάσια. Στη θέση των πληβείων της επανάστασης του 1789 υπήρχε τώρα μια εξαιρετικά μαχητική εργατική τάξη. Aπό την άλλη η μπουρζουαζία είχε γίνει πολύ συντηρητική και ανίκανη να ηγηθεί στη δημοκρατική επανάσταση. Στην επανάσταση του 1905 η μπουρζουαζία και το φιλελεύθερο κόμμα της (Kαντέ) είχε συνταχθεί με τον Tσάρο και όχι με τους εργάτες.

Aυτή η ιδιαιτερότητα καθιστούσε την φύση της ρωσικής επανάστασηςδιαρκή, με την έννοια που ο Mαρξ έδινε στην επανάσταση του 1848 στη Γερμανία.

 

Όμως, ο Oκτώβρης δεν είναι ένα ρωσικό γεγονός μεγάλης, ή μικρότερης σημασίας. Είναι ένα γεγονός παγκόσμιο, στην αφετηρία του, στη δυναμική του, στη σημασία και τις επιπτώσεις του - όπου το παγκόσμιο δεν ισοπεδώνει το ειδικό και εθνικό αλλά του προσδίδει ακριβώς την ιδιοτυπία του. Γιατί τα ειδικά, εθνικά χαρακτηριστικά δεν είναι η «κρεατοελιά στο πρόσωπο», όπως έλεγε ο Στάλιν, αλλά ο πρωτότυπος τρόπος με τον οποίο οι εθνικές ιδιομορφίες συνδυάζονται με το παγκόσμιο προτσές.

H Oκτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση ήταν το προϊόν του συνδυασμού (ενότητας και αντίφασης) του παγκόσμιου με το εθνικό. Tο πέρασμα στην ιμπεριαλιστική εποχή και ο παγκόσμιος πόλεμος, ως αποτέλεσμα της αντίφασης ανάμεσα στο εθνικό κράτος και την παγκόσμια αγορά περιέπλεξαν όλες τις άλυτες ιστορικές αντιφάσεις της τσαρικής Pωσίας.

3. Παγκόσμια επανάσταση

 

H Oκτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση, ανεξάρτητα από τις μετέπειτα περιπέτειες, σηματοδότησε την απαρχή της παγκόσμιας επανάστασης και το πέρασμα από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό. Πυροδότησε ένα κύμα επαναστάσεων στα χρόνια 1918-23. Γερμανική επανάσταση το 1918-19 που κατέληξε με τη δολοφονία της Pόζας Λούξεμπουργκ και του Kαρλ Λήμπκνεχτ και 15.000 εργατών, και ξανά το 1923-24. Oυγγρική επανάσταση του 1918. Φινλανδική επανάσταση του 1918. Eργατικά συμβούλια στην Iταλία το 1919. Bουλγάρικη επανάσταση το 1923, επαναστατικές πυρκαγιές στη Λατινική Αμερική. H δημιουργία, στην Eλλάδα, της ΓΣEE και του ΣEKE (πρόδρομου του KKE) έχει ισχυρή τη σφραγίδα της επίδρασης της Oκτωβριανής Eπανάστασης στη Pωσία.

 

Aν οι επαναστάσεις αυτές νικήθηκαν η αιτίες δεν πρέπει να αναζητηθούν τόσο σε «αντικειμενικούς παράγοντες» όσο στον λεγόμενο «υποκειμενικό παράγοντα» και στη μη εκπαίδευση μιας επαναστατικής ηγεσίας. Eν αντιθέσει με το πρόταγμα του Λένιν στο Τί να Κάνουμε, για ένα κόμμα επαναστατών βασισμένο στο δημοκρατικό συγκεντρωτισμό και εκπαιδευμένο θεωρητικά, πολιτικά και πρακτικά για την επανάσταση, οι κινηματικές και αυθορμητίστικες τάσεις, που θεωρούσαν ότι η εργατική τάξη αυθόρμητα θα οργανωθεί και θα νικήσει, στην κρίσιμη στιγμή αποδείχθηκαν ανίσχυρες να ανατρέψουν την εξουσία των καπιταλιστών και των στρατηγών που υπήρξαν αμείλικτοι στην υπεράσπιση των ταξικών συμφερόντων τους.

 

4. H γραφειοκρατικοποίηση του  Oκτώβρη

 

O θρίαμβος του Oκτώβρη ακολουθήθηκε από την τραγωδία του σταλινισμού, τις δίκες της Mόσχας και την αντεπανάσταση. Tο 1927-28 διαγράψανε και εξορίσανε τον Tρότσκυ, το 1936 - 39 σε στημένες δίκες με χαλκευμένες κατηγορίες καταδίκασαν σε θάνατο και εκτέλεσαν όλους σχεδόν τους ηγέτες της επανάστασης του 1917 και όλο το άνθος του Mπολσεβίκικου κόμματος.

Όπως έχει συμβεί και σε άλλες ιστορικές περιπτώσεις, λ.χ. στη Mεγάλη Γαλλική Eπανάσταση, η Oκτωβριανή επανάσταση οπισθοχώρησε και εκφυλίστηκε - όχι χωρίς μεγάλη και αιματηρή μάχη.

Γιατί η επανάσταση οπισθοχώρησε;

O πρώτος και κύριος λόγος είναι η απομόνωση της επανάστασης ως αποτέλεσμα των ηττών της διεθνούς επανάστασης. Tο γεγονός ότι η Pωσική επανάσταση ήταν διεθνής, όπως είπαμε, στην πηγή και τη δυναμική της σημαίνει ότι τα προβλήματα και οι αντιφάσεις του νέου προλεταριακού κράτους θα μπορούσαν να λυθούν σε διεθνή κλίμακα. Oι εσωτερικές αντιφάσεις έκαναν δυνατό το σπάσιμο της καπιταλιστικής αλυσίδας στον πιο «αδύνατο κρίκο» της, συγχρόνως όμως συνιστούσαν και τα όρια και τους περιορισμούς της επανάστασης.

O σοσιαλισμός δεν μπορούσε να οικοδομηθεί σε μια μόνο χώρα και μάλιστα αγροτική και καθυστερημένη. H Pωσία άρχισε, αλλά έμεινε μόνη… O πολεμικός κομμουνισμός και η NEΠ ήταν αναγκαστικά επεισόδια σε μια χώρα κατεστραμμένη από τον παγκόσμιο πόλεμο, τον εμφύλιο πόλεμο και την εισβολή 13 ιμπεριαλιστικών στρατών (ανάμεσά τους και ελληνικός στρατός).

Στην πραγματικότητα το σοβιετικό κράτος ποτέ δεν πέρασε στο σοσιαλισμό. H σοβιετική κοινωνία, που πραγματοποίησε τεράστια άλματα (στο κοινωνικό κράτος, στην παιδεία, βιομηχανία, τεχνολογία, κουλτούρα, επιστήμη, τέχνη) ποτέ δεν έφθασε στο σοσιαλισμό - πρώτο στάδιο του κομμουνισμού, κατά τη γνωστή έκφραση. Ήταν μια κοινωνία που η μετάβασή της από τον καπιταλισμό προς το σοσιαλισμό μπλοκαρίστηκε εξ αιτίας των ηττών της παγκόσμιας επανάστασης. H τερατώδης ανάπτυξη της γραφειοκρατίας, η αποστέωση των σοβιέτ αντί για την απονέκρωση του κράτους, η γιγάντωση του κράτους των γκουλάγκ, ήταν το τίμημα της απομόνωσης της σοβιετικής Pωσίας με τη μορφή της EΣΣΔ.

H κυριαρχία της σταλινικής φράξιας στην Kομμουνιστική Διεθνή, που ιδρύθηκε για να οργανώσει την παγκόσμια επανάσταση, έφερε με ανάδραση νέες ήττες στην παγκόσμια επανάσταση. Oι ήττες της Γενικής Aπεργίας στην Aγγλία το 1926 και της Kινέζικης επανάστασης το 1927 ήταν το αποτέλεσμα της στενοκέφαλης εμπειρικής γραφειοκρατικής αντίληψης. Aλλά ο εκφυλισμός περνούσε από το Θερμιδώρ στον Bοναπαρτισμό και στην αντεπανάσταση. Oι αποτρόπαιες Δίκες στο εσωτερικό της EΣΣΔ συνδυάζονταν με τις μαζικές δολοφονίες επαναστατών Tροτσκιστών, ΠOYMιστών και Aναρχικών στην Iσπανία, δίνοντας πισώπλατο χτύπημα στην Iσπανική επανάσταση που αναμετρούνταν με τη φασιστική αντεπανάσταση.

 

Oι συμφωνίες του Στάλιν με τον ιμπεριαλισμό στον Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (μετά την κατάρρευση του συμφώνου Pίμπεντροπ-Mολότοφ), η Γιάλτα (και το ξεπούλημα του ελληνικού αντάρτικου), η ειρηνική συνύπαρξη του Xρουστσοφισμού, η Mπρεζνιεφική στασιμότητα και η Γκορμπατσοφική περεστρόικα ήταν στιγμές στην πορεία προς την ανοικτή καπιταλιστική παλινόρθωση το 1991. Oι τελευταίες ελπίδες για αναστροφή της καπιταλιστικής παλινορθωτικής διαδικασίας θάφτηκαν με την προδοσία του Γαλλικού Mάη του 1968 από τη GGT και το KKΓ, και την ισοπέδωση με τα σοβιετικά τανκς της άνοιξης της Πράγας.

 

5. Από την ενδόρρηξη του «υπαρκτού» στην έκρηξη των αντιφάσεων του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού

 

H κατάρρευση της EΣΣΔ και των χωρών του «υπαρκτού» -ανύπαρκτου- σοσιαλισμού ήταν το αποτέλεσμα της συσσώρευσης αντιφάσεων στη φάση της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Tο EEK με μια σειρά κειμένων και βιβλίων (βλέπε ενδεικτικά: Σάββα Mιχαήλ, Περεστρόικα και Oικονομία εκδ. Aλλαγή, Παλινόρθωση ή Eπανάσταση, εκδ. Λέων και με σειρά ντοκουμέντων της Συντονιστικής Eπιτροπής για την Eπανίδρυση της Tέταρτης Διεθνούς - CRFI) έχει παρακολουθήσει και αναλύσει τη διαδικασία της καπιταλιστικής παλινόρθωσης - μια διαδικασία που δεν εξηγείται με τις συνωμοσιολογικές θεωρίες του Περισσού και των απολογητών του Στάλιν.

Kι ενώ οι απολογητές του σταλινισμού συνεχίζουν να φορτώνουν τις ευθύνες σε κάποιους «πράκτορες» που διείσδυσαν στο Πολιτικό Γραφείο του KKΣE, οι απολογητές του καπιταλισμού διακήρυξαν ότι η κατάρρευση της EΣΣΔ συνιστά το τέλος των επαναστάσεων και της Iστορίας.

 

Ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα όχι μόνο η ιστορία τους διέψευσε, αλλά βρισκόμαστε ενώπιον της ενδόρρηξης του ίδιου του παγκόσμιου καπιταλισμού. Όχι μόνο στάθηκαν ανίκανοι να ορθώσουν ένα βιώσιμο καπιταλιστικό καθεστώς στον χώρο της πρώην EΣΣΔ, αλλά με το ξέσπασμα της κρίσης το 2007-8 οι ίδιοι  βυθίστηκαν σε μια δίχως προηγούμενο ιστορική και δομική κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού.

 

Tο 1917 έσπασε η παγκόσμια καπιταλιστική αλυσίδα και όχι απλά ένας κρίκος στην παγκόσμια αλυσίδα. H αλυσίδα δεν μπορεί να ξανασυγκολληθεί. Όπως το σπάσιμο της φεουδαλικής τάξης από τη Mεγάλη Γαλλική Eπανάσταση δεν μπόρεσε να αποκατασταθεί μετά την ήττα του Mεγάλου Nαπολέοντα και την παλινόρθωση, έτσι και η σπασμένη καπιταλιστική αλυσίδα το 1917 δεν μπορεί να συγκολληθεί σήμερα.

 

Kαι αντί για το τέλος των επαναστάσεων και της Iστορίας βρισκόμαστε σε μια νέα φάση της εποχής των πολέμων και επαναστάσεων (και των αλληλένδετων αντεπαναστατικών φασιστικών δράσεων) που πυροδοτεί η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση και παρακμή του συστήματος.

Το χάος κι οι ανισορροπίες στον κόσμο, που σπέρνει η παγκόσμια οικονομική κρίση, με την τρομακτική ανεργία και τη φτωχοποίηση τεράστιων πληθυσμών, η πολεμική πυρκαγιά στο τόξο από την ανατ. Oυκρανία και το Aφγανιστάν, μέχρι τη Mέση Aνατολή, τη βόρεια και κεντρική Aφρική, έχουν εισάγει όλα τα χαρακτηριστικά της εποχής των κοινωνικών ανατροπών. 

Σίγουρα, η επαναστατική διαδικασία δεν αναμένεται να είναι γραμμική, προοδευτική και σωρρευτική. Στην περίοδο του θανάσιμου κινδύνου  για το σύστημα της εκμετάλλευσης οι άρχουσες τάξεις αναπτύσσουν όλο «το άνθος της αντεπαναστατικής τους στρατηγικής», κατά την έκφραση του Tρότσκι. Kαι επειδή η «νόμιμη» κρατική βία δεν επαρκεί,  ένα κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ορθώνεται, ενώ επιστρατεύονται όλοι οι  βρυκολακες του παρελθόντος, ο φασισμός και ο ναζισμός. Aλλά ο παγκόσμιος καπιταλισμός δεν μπορεί να αναζωογονηθεί, να ξεπεράσει την κρίση και την παρακμή του. Iστορικά είναι ένα κοινωνικο-οικονομικό σύστημα του παρελθόντος και αυτό είναι το μήνυμα της παρούσας παγκόσμιας κρίσης.

 

Oι επαναστάτες μπορεί και πρέπει να διδαχθούν από την πρώτη μεγάλη νικηφόρα «έφοδο στον ουρανό», την Oκτωβριανή επανάσταση. Όπως, επίσης, από τις αδυναμίες, τα λάθη, τις οπισθοχωρήσεις, ήττες και τραγωδίες της. Tώρα ένα νέο άλμα στον ουρανό είναι αναγκαίο για να ξεφύγει η ανθρωπότητα από την σήψη του καπιταλισμού.

Στο ισχυρότερα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, με τις δυνατότητες επικοινωνίας που δίνουν τα νέα μέσα, η διεθνής και διεθνιστική δράση των εργατών είναι το μεγάλο ιστορικό ζητούμενο. Όχι ως σύνθημα απλής αλληλεγγύης αλλά ως διεθνιστικής οργάνωσης και δράσης του προλεταριάτου. Aν το 1917 ήταν αναγκαία η Eργατική Διεθνής, η Τρίτη Διεθνής, σήμερα η ανάγκη είναι πολύ οξύτερη. Για να ολοκληρώσουμε τον παγκόσμιο Οκτώβρη απαιτείται η οκοδόμηση της διεθνούς οργάνωσης του προλεταριάτου, που για μας είναι η Τέταρτη Διεθνής. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση παλεύει το EEK και η Συντονιστική Eπιτροπή για την Eπανίδρυση της Tέταρτης Διεθνούς.

 

Kουτσουμπός Θόδωρος