Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΗ 2008 ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΙΧΟΥΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ


της Kατερίνας Kαραγεώργoυ  


«Σκέφτομαι ότι οι κοινωνίες μας είναι υπέρμετρα κορεσμένες
από μια μη αναγνωρίσιμη οργή, που μπορεί ξαφνικά να κρυσταλλοποιηθεί
γύρω από μία αστυνομική αυθαιρεσία ή από μία κρατική καταστολή.
Ο σπόρος της εξέγερσης έχει ήδη δώσει ξεκάθαρα τους καρπούς του,
αλλά η αστική κοινωνία μόλις που αναγνωρίζει τη σοδειά.»

Mike Davis


[Έξι χρόνια μετά, η εξέγερση του Δεκέμβρη 2008, παραμένει νωπή. Για την κυρίαρχη τάξη βιώνεται ως απειλή της τάξης και της κυριαρχίας. Για τους «από κάτω» ως φλόγα ελπίδας.
Για τους κρατούντες ήταν το έναυσμα για μια σειρά νέων μέτρων καταστολής, με τη δημιουργία νέων κατασταλτικών μονάδων όπως η ΔEΛTA, επιδείνωση των νομικών και δικαστικών μέτρων σε βάρος των ελευθεριών και δικαιωμάτων – με τη δημιουργία ενός κράτους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Για τους καταπιεσμένους είναι μια φλόγα εξέγερσης που θερμαίνει τα οράματα μιας κοινωνίας ελευθερίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

H εξέγερση είχε εχθρούς και φίλους. Μερικοί από τους διανοούμενους έκριναν πως πρέπει να της επιτεθούν και να τη δυσφημίσουν. Άλλοι εμπνεύστηκαν από αυτή. Όπως για παράδειγμα πολλοί καλλιτέχνες που έγραψαν μουσική και συγκροτήματα που έπαιξαν μουσική εμπνευσμένη από την Δεκεμβριανή εξέγερση.
Aπό την εργασία της Kατερίνας Kαραγιώργη δημοσιεύουμε ένα μέρος.]



[…] Συγκροτήματα και καλλιτέχνες εμπνευσμένοι από τον Δεκέμβρη έγραψαν μουσική και στίχους. Άλλοι ανήκουν στην ανεξάρτητη μουσική σκηνή ενώ άλλοι βιοπορίζονται από τη μουσική παραγωγή, δηλαδή, συμμετέχουν στη διαδικασία της πολιτιστικής βιομηχανίας ή μέσα από δισκογραφικές εταιρείες ή μέσα από την προβολή τραγουδιών τους στην τηλεόραση και τους ραδιοφωνικούς σταθμούς.

Στην πρώτη υποενότητα, θα ασχοληθούμε με τους καλλιτέχνες της ανεξάρτητης σκηνής, με αυτούς, δηλαδή, που συγκλίνουν θεωρητικά με το κίνημα του D.I.Y (do it yourself). Στο πλαίσιο της αυτοοργάνωσης και της πολιτικής επιλογής της άρνησης των επιταγών και των όρων της πολιτιστικής βιομηχανίας, ο έντονος πολιτικός στίχος των συγκροτημάτων αποτυπώνει την εξέγερση, αναδεικνύοντας σημαντικές κοινωνικοπολιτικές θεματικές.

•    Οι «Στρατοσφαιρική ανταρσία», ένα συγκρότημα το οποίο κινείται στον χώρο της ηλεκτρονικής και low bap μουσικής,  γράφουν το κομμάτι 38+9 χιλιοστά, το οποίο αποτελεί διασκευή του πανκ τραγουδιού 38 χιλιοστά του συγκροτήματος «Αδιέξοδο» –που γράφτηκε το 1986 με αφορμή τη δολοφονία του Μ. Καλτεζά στις 17/11/1985. Οι στίχοι του τραγουδιού είναι σχεδόν ίδιοι με αυτούς του πρωτότυπου. Αυτό που αλλάζει είναι ένα όνομα ακόμα στη λίστα των κρατικών δολοφονιών, αφού όπως αναφέρει το συγκρότημα στην περιγραφή του κομματιού: «Διασκευή του 38 χιλιοστά των “Αδιέξοδο” για τη δολοφονία του 15χρονου Μιχάλη Καλτεζά από αστυνομικό στα Eξάρχεια. Στις 6-12-2008 μια ακόμη σφαίρα (9 mm) από όπλο αστυνομικού στα εξάρχεια δολοφονεί τον 15χρονο Αλέξη Γρηγορόπουλο πυροδοτώντας αλυσιδωτές εκρήξεις ανταρσίας, μετατρέποντας τις ατομικές μας σιωπές σε συλλογική κραυγή.
Η φωτιά του Δεκέμβρη δε σβήνει, γιατί η φωτιά καίει μέσα μας.
Για τον Αλέξη, για τον Μιχάλη, για όλους μας». (Διαδικτυακός ιχνηλάτης ανατρεπτικών διαθέσεων).

«Αίμα, χιλιάδων αθώων θέλω να δω να βάφει τους δρόμους.
Αίμα, χιλιάδων αθώων θέλω να τρέξει για εκδίκηση.
Δήμιοι  δημοσιογράφοι, δήμιοι αστυνομικοί,
δήμιοι δικαστικοί υπάλληλοι, δήμιοι ευυπόληπτοι πολίτες.
Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση.                                              5
         
Αίμα, η φριχτή ανάμνηση 6 Δεκέμβρη Μεσολογγίου και Τζαβέλα
Αίμα, η τελευταία εικόνα πριν κυριαρχήσει η οργή.
Αθώοι δημοσιογράφοι, αθώοι αστυνομικοί,
αθώοι δικαστικοί υπάλληλοι, αθώοι ευυπόληπτοι πολίτες.
Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση.                                             10

Δεν ήταν μόνος αυτός που πυροβόλησε,
είχε μαζί του κι άλλους αφανείς δήμιους.
Είχε μαζί του τους ενάρετους.
Είχε μαζί του τους έντιμους.
Είχε μαζί του τους ηθικούς.
Είχε μαζί του τους δίκαιους.
Είχε μαζί του τους φιλήσυχους.                                                                 17

Οι δήμιοι είναι αθώοι. Οι ένοχοι νεκροί. Οι δήμιοι είναι αθώοι.
 Οι ένοχοι νεκροί.
Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση.                                             20

 Αίμα, χιλιάδων αθώων θέλω να δω να βάφει τους δρόμους.
Αίμα, χιλιάδων αθώων θέλω να τρέξει για εκδίκηση.
Δήμιοι δημοσιογράφοι, δήμιοι αστυνομικοί,
δήμιοι δικαστικοί υπάλληλοι, δήμιοι ευυπόληπτοι πολίτες.
Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση. Εκδίκηση.                                          25

Μια σφαίρα σκοτώνει τον Μιχάλη,
 μια σφαίρα σκοτώνει τον Αλέξη,
 μια σφαίρα σκοτώνει εμένα, εσένα,
το μυαλό και τη σκέψη.
Εξέγερση, εξέγερση, εξέγερση.»                                                            30

Από μια πρώτη ματιά, αυτό που μπορούμε να διαπιστώσουμε από το συγκεκριμένο τραγούδι είναι η διαρκής επανάληψη όμοιων λέξεων, γεγονός που υπογραμμίζει τη ρητορική σημασία των σημαινόμενων που αναδεικνύονται από αυτές, εντάσσοντάς τες μέσα σε ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό πλαίσιο.
Πιο συγκεκριμένα: Οι δημοσιογράφοι, οι αστυνομικοί, οι δικαστικοί υπάλληλοι αποτελούν θεσμικές επαγγελματικές κατηγορίες και ιδιαίτερα οι δύο τελευταίες υπάγονται στον κρατικό μηχανισμό ελέγχου. Οι δημοσιογράφοι εκπροσωπούν την άτυπη τέταρτη εξουσία της διαμεσολαβημένης πληροφόρησης των πολιτών, οι αστυνομικοί την εκτελεστική εξουσία ενώ οι δικαστικοί υπάλληλοι τη δικαστική. Οι πολίτες είναι αυτοί που οφείλουν να υπακούν στους θεσμούς και μέσω της υπακοής και της συναίνεσης να τους νομιμοποιούν.
Στο συγκεκριμένο τραγούδι μπροστά από αυτές τις επαγγελματικές ιδιότητες παρεμβάλλεται η λέξη δήμιος –μια έννοια που μας παραπέμπει ιστορικά στο επάγγελμα του εκτελεστή θανατικών ποινών σε ανθρώπους που κρίνονταν ένοχοι ή επικίνδυνοι από το νόμο, όπως αυτός οριζόταν από την εκάστοτε μορφή εξουσίας.
Αντιλαμβανόμαστε πως ο χαρακτηρισμός επίσημων εκπροσώπων του κρατικού μηχανισμού ως δήμιους (βλ.στ.2-3,23-24) μάς οδηγεί στη σκέψη ύπαρξης ενός κράτους εκτελεστή, χαρακτηρισμός που ενέχει συγκεκριμένη ιδεολογική σημασία. Με τη σειρά τους οι πολίτες, προκειμένου να θεωρηθούν ευυπόληπτοι, δηλαδή, αποδεκτοί από τον κρατικό μηχανισμό χωρίς να αντιτίθεται σε αυτόν, ενσωματώνονται στη κυρίαρχη λογική της νοοτροπίας  του «δήμιου».
Στη συνέχεια υπάρχει μια ειρωνική παραλλαγή του χαρακτηρισμού των αστυνομικών, των δικαστικών υπαλλήλων, των δημοσιογράφων και των ευυπόληπτων πολιτών, παρεμβάλλοντας μπροστά τον επιθετικό προσδιορισμό «αθώοι» (στ. 8-9).
Στους στίχους 18-19, μέσα από μια παραδοξολογία «οι δήμιοι είναι αθώοι, οι ένοχοι νεκροί» τονίζει τη σχετικότητα της έννοιας της αθωότητας, όπως αυτή ορίζεται σύμφωνα με τη λογική των δήμιων- κρατούντων, η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το θετικό δίκαιο. Οι εξουσιαστές νομιμοποιούν τις εκτελέσεις των «ένοχων» αντιρρησιών.
Το τραγούδι, ήδη, από τον πρώτο στίχο προτρέπει στην αντεκδίκηση και την αντιβία απέναντι στην θεσμική βία. Οι σφαίρες δεν ρίχνονται μόνο από τους εκπροσώπους της εκτελεστικής εξουσίας αλλά από όλο τον κρατικό μηχανισμό και, κυρίως, από τους φιλήσυχους, ενάρετους,  έντιμους, ηθικούς και ευυπόληπτους πολίτες (στ.  11-17).
Άλλες λέξεις που προβάλλονται αρκετές φορές είναι η εξέγερση, η οργή και η εκδίκηση, οι οποίες παραπέμπουν σε μια έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα αλλαγής του πολιτικού συστήματος. Οι ενάντιοι στην επίσημη εξουσία θέλουν  να εκδικηθούν το «αίμα» του «ένοχου» νεκρού με το «αίμα»  των «αθώων δήμιων» (στ. 214). Η εξέγερση, ως έννοια, παρουσιάζεται στον τελευταίο στίχο επαναλαμβανόμενη τέσσερις φορές. (στ.30)
Το τραγούδι έχει έντονα επιθετικό χαρακτήρα απέναντι στην εξουσία και τους φορείς της, αναδεικνύοντας τον πολεμικό χαρακτήρα της αντίστασης η οποία φαντάζει αναγκαία για τη διαφύλαξη της σωματικής και πνευματικής ακεραιότητας των αντιφρονούντων. Η κρατική δολοφονία τεκμηριώνεται ιστορικά μέσα από το παράδειγμα της δολοφονίας Καλτεζά.

•    Ο «Javaspa», δημιουργός τραγουδιών ιδεολογικού χιπ χοπ και υπερασπιστής της ελεύθερης δημιουργίας,   γράφει ένα τραγούδι για την εξέγερση με τον τίτλο Οι νύχτες του Αλέξη, κύρια χαρακτηριστικά του οποίου είναι ο θυμός, η εκδίκηση και η οργή για τις κρατικές δολοφονίες. Πιο συγκεκριμένα:

«Ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη
μπάτσοι θα πληρώσετε το αίμα του Αλέξη
γιατί ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη
όλοι σας θα πληρώσετε το αίμα του Αλέξη                                            4
Ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη
μπάτσοι θα πληρώσετε το αίμα του Αλέξη
γιατί ακόμα δεν είπαμε την τελευταία λέξη
αυτές εδώ οι νύχτες είναι οι νύχτες του Αλέξη                                  8
Ετούτη εδώ η νύχτα θα είναι πάντα δικιά σου
γιατί μπάτσοι πυροβόλησαν επάνω στη γενιά σου.
Το '85 είχαμε και τον Μιχάλη, μετά από
σένα Αλέξη έρχονται και θα έρθουν και άλλοι                                 12
Μια πέτρα απέναντι στην κρατική βιτρίνα
πυροδότησε το κάψιμο για κάθε ένα τμήμα.
Μια πέτρα που έδωσε τη σπίθα και σε μας
η οργή μεταμορφώθηκε σε χρώμα της φωτιάς.                                16
Η οργή μας ξεχειλίζει και το μίσος μάς γεμίζει
εκδίκηση, αλλά και η οργή έχει αρχίσει.
Αλέξη, αυτές οι νύχτες είναι για εσένα,
όλοι θα πληρώσουνε το αίμα σου με αίμα.                                       20
15 χρονών μέσα στο κέντρο στα Εξάρχεια
μετά το '85 έχουμε πάλι συνέχεια
για αυτό δεν ξεχνώ την αθώωση Μελίστα,
δεν ξεχνώ τον πυροβολισμό τη δική σου νύχτα                                 24
Το αίμα σου κύλησε, εκδίκηση ξεκίνησε
με αφορμή το θάνατό σου η οργή ξεχείλισε
και αυτό Αλέξη ,το χρωστάμε σε εσένα
οι πιο ρομαντικές νύχτες που ζήσαμε εδώ πέρα.                               28
Είναι εξέγερση είναι αντιβία στη βία
είναι οι νύχτες των κολασμένων για ελευθερία
είναι οι νύχτες των καταπιεσμένων μαθητών
άνεργων, αέργων, φοιτητών, εργατών πολιτών.                              32
Φωτιές παντού ανάψανε πάλι στο όνομα σου
να δεις τα οδοφράγματα που έστησε η γενιά σου
μπορεί το σώμα σου να θάφτηκε κάτω στο χώμα
είμαστε πιο πολλοί όμως από τα δακρυγόνα.                                  36
Αυτός ο κόσμος δεν είναι για εμάς
αντίο, φίλε.                                                                                     38
Και σε αυτό το τραγούδι, στιχουργικά, μπορούμε να διακρίνουμε την οργή και το μίσος απέναντι στην επαγγελματική ιδιότητα του φυσικού αυτουργού της δολοφονίας αλλά και των ηθικών αυτουργών, η παρουσία των οποίων γίνεται ευδιάκριτη από το στίχο 4 «όλοι θα πληρώσετε το αίμα του Αλέξη» αλλά και στον στίχο 20 «όλοι θα πληρώσουνε το αίμα σου με αίμα». Γίνεται αναφορά στη δολοφονία Καλτεζά, τονίζοντας την αθώωση του αστυνομικού δράστη, ως μια απόφαση που δε θα ξεχαστεί ποτέ από τους εξεγερμένους (στ.  21-24), ενώ εκφράζεται και η βεβαιότητα επανάληψης παρόμοιων γεγονότων. Η εκδίκηση για το «αίμα» του νεκρού διαφαίνεται ως υποχρέωση των ζωντανών που αντιστέκονται. Μάλιστα το σύνθημα «Το αίμα κυλάει εκδίκηση ζητάει» ακούστηκε πολύ στις διαδηλώσεις της εξέγερσης, αλλά και διαβάστηκε έξω από τοίχους τραπεζών και αστυνομικών τμημάτων.
Η εξέγερση, η αντιβία, πραγματώνεται από τις φωτιές και τις πέτρες  απέναντι στην «κρατική βιτρίνα» που εκσφενδονίζουν οι φοιτητές, οι εργάτες, οι άνεργοι, οι μαθητές, αυτοί που ανήκουν, δηλαδή, στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας (στ. 13-16, 29-32).
Αξίζει να σημειώσουμε πως ο στίχος «αυτές οι νύχτες είναι του Αλέξη», αποτέλεσαν το κατεξοχήν σύνθημα των ημερών της εξέγερσης.

(συνεχίζεται)