Mουσική και Eξέγερση

Mουσική και Eξέγερση

«Όταν είναι κανείς μέσα στα σκατά μέχρι το λαιμό, δεν του μένει τίποτε άλλο παρά να τραγουδήσει»
Σάμουελ Μπέκετ


Αν και θα μπορούσε να θεωρηθεί -και ίσως όχι άδικα- η παράθεση ενός αποφθέγματος ως μια κλισέ τακτική, αδυνατώ πλήρως να σκεφτώ οποιαδήποτε άλλη φράση που θα μπορούσε με τόσο δόκιμο τρόπο να χαρακτηρίσει ή, ακόμα περισσότερο, να συμπλέξει τόσο εύστοχα την αναγκαιότητα της μουσικής, της τέχνης, της έκφρασης και της ελευθερίας του λόγου  ως μέσων αντίστασης και παροχής οξυγόνου απέναντι σε μια ασφυκτικά διαμεσολαβημένη πραγματικότητα.

Ο ρόλος της μουσικής ως τέχνης που συνδέεται περισσότερο από κάθε άλλη με το συναίσθημα και την έκφραση αποδεικνύεται ιδιαίτερα κεντρικός σε όλες τις σημαντικές ιστορικές περιόδους. Δεν υπήρξε πόλεμος, επανάσταση και εξέγερση χωρίς μουσική. Όλες οι επαναστάσεις τραγουδήθηκαν, και μέσα από τα τραγούδια τους διαβάσαμε, μάθαμε, ακούσαμε, όσο μπορούσαμε, τη φωνή των ξεσηκωμένων.

Φυσικά, πολλοί ήταν οι καλοθελητές επαγγελματίες μουσικοί που φρόντισαν να εμπορευτούν τα επαναστατικά τραγούδια προκειμένου να αυτοπροβληθούν, κεφαλαιοποιώντας με αυτόν τον τρόπο την αντίσταση μέσα από την αναπαραγωγή πολλών δίσκων και αποφέροντας πολλά κέρδη στη μουσική βιομηχανία, κάτι φυσικά που γίνεται και σήμερα μέσα από την εμπορευματοποίηση του χιπ χοπ, του κατεξοχήν πολιτικοποιημένου μουσικού χώρου, όπου αρκετοί καλλιτέχνες -με την επαγγελματική έννοια του όρου- τραγουδούν έναντι αδρής αμοιβής σε μεγάλα κέντρα, υπηρετώντας το εκάστοτε αφεντικό, και, ακόμα χειρότερα, μετατρέποντας τη γνήσια μουσική έκφραση σε μια ακόμη υποπολιτιστική κατηγορία του life style.

Ωστόσο, πολλά στέκια και καταλήψεις -όσες έχουν απομείνει δηλαδή- συνθέτουν το πεδίο των μουσικών και πολιτικών ζυμώσεων όπου τραγουδιούνται οι αξίες της αντικουλτούρας που μάχονται την κυρίαρχη πραγματικότητα, αναζητώντας την οικοδόμηση μιας νέας και ελεύθερης κοινωνίας, μακριά από την εμπορική διαμεσολάβηση.
Πολλά συγκροτήματα παρουσιάζουν τα τραγούδια τους διανέμοντας τα cd τους δωρεάν ή δίνοντας τη δυνατότητα στους ακροατές να τα κατεβάσουν μέσω internet θεμελιώνοντας έμπρακτα το δικαίωμα στην ελεύθερη ακρόαση. Μέσα από τις συναυλίες αλληλεγγύης και τους κινηματικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, μπορεί κανείς να ακούσει και να στοχαστεί σε μια μουσική που μέσω της στιχουργικής της αφήγησης κρίνει, κατακρίνει και σχολιάζει με εξαιρετικά εύστοχο τρόπο ό,τι προσπαθεί να φιμώσει τον ελεύθερο επαναστατικό λόγο.

Στίχοι και μουσική που γράφονται συλλογικά από άτομα που συμμετέχουν ενεργά στις πολιτικές δραστηριότητες, μιας μουσικής, δηλαδή, από τα «μέσα», από την ίδια τη σάρκα του κινήματος.

Καλό θα ήταν η μουσική τους να ακούγεται στις πορείες και τις συγκεντρώσεις ώστε να καλύψουμε τις απαρχαιωμένες νότες των συνταξιούχων επαναστατών που έχουν κουράσει τα αυτιά μας, και από τις αλλοτριωμένες φωνές τραγουδιστών που αναδείχθηκαν σε σταρ μιας παρελθούσας «επαναστατημένης εποχής». Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια φίλη σε μια συγκέντρωση να μου λέει ακούγοντας από τα μεγάφωνα ένα τραγούδι του ’70 : Έλεος, πια! Πρέπει να γίνει μια πορεία διαμαρτυρίας για την επιλογή της μουσικής. Δεν υπάρχουν πολιτικά τραγούδια σήμερα;

Η σημερινή πολιτική μουσική σκηνή υπάρχει, είναι εξαιρετικά δημιουργική και αυθεντική και καλό θα ήταν να ακούγεται όσο γίνεται περισσότερο στους δρόμους, στα πάρκα και στις συγκεντρώσεις. Η αυθεντικότητα των στίχων και της μουσικής, αλλά ακόμα περισσότερο η γνήσια προσπάθεια επικοινωνίας της, όπως αυτή πραγματοποιείται από τις επιταγές του DIY (της μουσικής αυτοοργάνωσης), είναι απαραίτητο να αναδειχθεί ως μια έμπρακτη απάντηση στο καθεστώς της κυρίαρχης κουλτούρας.

Η παρουσία του πολιτικού στίχου έγινε ιδιαίτερα αισθητή στην εξέγερση του 2008, όπου μεγάλο μέρος των συγκροτημάτων που εμπλέκονται ενεργά στις κινηματικές διαδικασίες αποτύπωσε με εξαιρετικό τρόπο τόσο την αφηγηματική πλευρά της εξέγερσης όσο και τη δυναμική των κινητοποιήσεων και των δραστηριοτήτων που αντιμάχονται την κρατική εξουσία.

Η μουσική τους εναντιώθηκε στην στρεβλή παρουσίαση της εξέγερσης μέσα από τα καθεστωτικά ΜΜΕ, τα οποία ακολουθώντας τη ρωμαϊκή πολιτική στρατηγική του «άρτος και θεάματα» σε ένα φόντο διαιρεμένο ανάμεσα στις φωτιές και στη διαφήμιση, τη διεκδίκηση και την κατανάλωση φρόντισε να αναδείξει το ρόλο των μέσων ως γνήσιων υπαλλήλων στην επιβολή της κυριαρχίας του θεάματος. Τα ΜΜΕ, οι φασίστες, τα αφεντικά, η αστυνομία και οι πολιτικοί συνέθεσαν το δικό τους στρατόπεδο και φρόντισαν να λειτουργήσουν με γνώμονα τη διατήρηση της κυριαρχίας τους, όπως όφειλαν. Άλλωστε, ο καθένας κάνει τη δουλειά του. Και εμείς τη δική μας.

Η κατάληψη στην εθνική λυρική σκηνή, οι παρεμβάσεις στο μέγαρο μουσικής και στο εθνικό θέατρο -στους κατεξοχήν πολιτιστικούς χώρους που χρησιμοποιούνται ως φορείς προβολής της κυρίαρχης αστικής κουλτούρας με εμπορικούς όρους- αποδεικνύουν έμπρακτα τo επαναστατικό αίτημα της κατάρρευσης του εργαλειακού τρόπου διαχείρισης της τέχνης από την ελιτίστικη μερίδα των διανοουμένων και κουλτουριάρηδων αστών, καθώς και όλων αυτών των συνταξιούχων επαναστατών που ενοχλήθηκαν από την παρουσία των εξεγερμένων την ώρα της θέασης, χαρακτηρίζοντας την όλη δράση ως «κωμικοτραγική πολιτιστική επανάσταση των απολίτιστων». Η αντίδραση των εξεγερμένων ήταν άμεση, προσβάλλοντας την αισθητική των κουλτουροφυλάκων με το σύνθημα «Σκατά στους διανοούμενους» των οποίων, προσθέτω, η αυθεντία και η κουλτούρα τους μας έχει γίνει αφόρητη. Φυσικά, είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους να τοποθετούνται κατά πως θέλουν όπως είναι και δικαίωμά μας να θεωρήσουμε αστείες τις δηλώσεις τους απέναντι σε μια εξεγερμένη γενιά που ευθέως αποκαλύπτει το αρτηριοσκληρωτικό και αναχρονιστικό τους πνευματικό κατεστημένο.
Η μελοποίηση συνθημάτων που ακούστηκαν τον Δεκέμβρη, καθώς και οι αφηγήσεις της εξεγερμένης ατμόσφαιρας από τα τραγούδια της ανεξάρτητης μουσικής σκηνής σχολιάζοντας την κρατική τρομοκρατία, την έννοια της εξουσίας και της διαμεσολαβημένης πληροφόρησης, η αποδόμηση των χριστουγεννιάτικων ύμνων και η στιχουργική τους αντικατάσταση από τον αφηγηματικό ρεαλισμό της εξέγερσης μάς βοηθούν να κατανοήσουμε αλλά και να τραγουδήσουμε την εξέγερση του 2008, όπως αυτή αποτυπώθηκε στο μουσικό λόγο των συγκροτημάτων.

Συγκροτήματα που ενσυνείδητα αρνούνται την οποιαδήποτε εμπλοκή τους στον καταμερισμό της εργασίας, που εναντιώνονται στη νοοτροπία του μαγαζιού και της κεφαλαιοποίησης της αντίδρασης μέσα από τις διαδικασίες της πολιτιστικής βιομηχανίας εκφράζοντας μέσα από τη μουσική και τους στίχους τους τη γνήσια επαναστατική έκφραση, καθιστούν την τέχνη πολιτική πράξη, μια χειραφετημένη μορφή έκφρασης αποδεσμευμένη από την κατεστημένη πολιτική κατάσταση, μια πηγαία μορφή έκφρασης, από όπου γεννιούνται τα πρώτα ψήγματα και τα αιτήματα της ελεύθερης κοινωνίας για να απλωθούν και να κατακλύσουν τους δρόμους.

Σήμερα, αυτό που βιώνουμε είναι η γελοιότητα μιας κρατικής σταυροφορίας, η οποία με πρόσχημα την πάταξη της «ανομίας» των κινηματικών δράσεων, καταστέλλει τους κινηματικούς πυρήνες, ξεκινώντας από τους αυτοοργανωμένους χώρους και τις καταλήψεις, με αποκορύφωμα την αστυνομική παρέμβαση στη βίλα Αμαλίας, ενός χώρου από όπου ξεκίνησε και αρθρώθηκε η ελεύθερη έκφραση μέσα από θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, συζητήσεις, δανειστική βιβλιοθήκη, μουσικά στούντιο κ.ά. Πολλοί ήταν αυτοί που αναφέρθηκαν στην «ιστορικότητα» του κτηρίου πριν την κατάληψη, αν και φρόντισαν επιμελώς να αποσιωπήσουν πως το κτήριο ήταν εγκαταλελειμμένο και πως μόνο με τη δουλειά, τα χρήματα και τον κόπο των παιδιών που συμμετείχαν στην κατάληψη ή ήταν αλληλέγγυοι προς αυτή κατάφερε να γίνει επί της ουσίας δημόσιο κτήριο, αλλά και ο κατεξοχήν χώρος όπου έπαιξαν πολλά αυτοοργανωμένα συγκροτήματα.

Τώρα στο κυβερνητικό στόχαστρο βρίσκεται η φίμωση του ελεύθερου επαναστατικού λόγου της αντιπληροφόρησης του indymedia σε συνδυασμό με τις συνεχείς συλλήψεις αγωνιστών που αντιμάχονται τον απολυταρχισμό των κυβερνώντων.

Αναγνωρίζοντας τον αιώνιο φόβο των κρατούντων όταν τα ευγενή οπίσθιά τους ταλαντεύονται στις ασταθείς καρέκλες τους, τέτοιου είδους στρατηγικές μπορεί να μη μας εκπλήσσουν, αλλά σίγουρα μας εξοργίζουν. Όσο για το αν νομίζουν πως θα κάτσουμε να φορέσουμε το φίμωτρο που μας επιβάλλουν, πλανώνται οικτρά.
Θα τα πούμε, μετά μουσικής… και όχι μόνο.

Κ. Κ.

Νέα Προοπτική τεύχος#549# Σάββατο 18 Μαΐου 2013