Μια ματιά στην κρίση που έρχεται

Μια ματιά στην κρίση που έρχεται

H διετία 2018 – 2019 εγγυμονεί ενα εκρηκτικό συνδυασμό της οικονομικής και πολιτικής κρίσης σε διεθνή κλίμακα, με κύριο χαρακτηριστικό την αδυναμία λειτουργίας από την πλευρά του συστήματος με τα μέσα που είχαν χρησιμοποιηθεί ειδικά τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

Στα δύο ισχυρότερα μητροπολιτικά κέντρα του καπιταλισμού, τις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη έρχεται στην επιφάνεια με "χειροπιαστά" πλέον χαρακτηριστικά η μεγαλύτερη κρίση εξουσίας για την άρχουσα τάξη από την δεκαετία του 70.

Μέσα σ' αυτό τον "περιβάλλον" έχουν ήδη αρχίσει να αναδύονται με βίαιο τρόπο δύο πολιτικά "φαινόμενα", τα οποία στην αλληλεπίδρασή τους διαμορφώνουν νέους όρους σύγκρουσης στην διεθνή ταξική πάλη :
* Η απόφαση του Τράμπ να αποσύρει τα αμερικανικά στρατεύματα από την Συρία και το Αφγανιστάν και το "κλείσιμο" του κρατικού μηχανισμού (στοπ στις κρατικές υπηρεσίες) ως μέσο εκβιασμού για να εγκριθεί η οικοδόμηση του τείχους του αίσχους με το Μεξικό, έχει πυροδοτήσει ένα πολύπλευρο μέτωπο ρήξης στο εσωτερικό του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, που αμφισβητεί πλέον τον ισχυρότερο θεσμό εξουσίας, αυτόν του προέδρου των ΗΠΑ, ανάμεσα σε Βουλή και Γερουσία. Η διάσπαση αυτή της αμερικάνικης άρχουσας τάξης διαπερνά πλέον όχι μόνο τα δύο κόμματα δημοκρατικούς -ρεπουμπλικάνους αλλά και τα οικονομικά λόμπυ της βιομηχανίας, του εμπορίου και του κυρίαρχου χρηματιστικού κεφαλαίου. Ακραία έκφραση αυτής της ρήξης είναι και η ανοικτή διάσταση μεταξύ του Λ.Οίκου και της Fed. Το ενδεχόμενο ο Τράμπ να επιχειρήσει την βίαιη κλιμάκωση αυτής της σύγκρουσης δρομολογώντας και επίσημα μια κατάσταση διαχείρισης με έκτατες εξουσίας παραμερίζοντας τις συνταγματικές δεσμεύσεις ίσως δεν είναι πλέον μακρυά. Η ρήξη αυτή ακόμα και αν παραμερισθεί προσωρινά με κάποιο συμβιβασμό της τελευταίας στιγμής με τους δημοκρατικούς και υπό την πίεση της Γουώλ Στρήτ, δεν μπορεί να "ακυρώσει" τις αντιφάσεις που δημιούργησαν.

* Στην Ευρωζώνη οι επικείμενες ευρωεκλογές τον Μάϊο, με βάση όλα τα μέχρι στιγμής δεδομένα οδηγούνται σε ένα αποτέλεσμα που θα επισφραγίσει την κατάρρευση της σοσιαλδημοκρατίας και την αποδυνάμωση της χριστιανοδημοκρατίας, των δύο βασικών πυλώνων του στρατηγικού "οράματος" της Ευρωπαϊκής αρχουσας τάξης για την ενοποίηση του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Ένα "όραμα" που στηρίχθηκε στην οικονομική και πολιτική συμμαχία της Γαλλίας και της Γερμανίας και την πτώση του σταλινισμού στην ΕΣΣΔ. Τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν την διαμόρφωση του νέου πολιτικού χάρτη της Ευρώπης μετά τις ευρωεκλογές είναι εξαιρετικά πιθανό να ακολουθήσουν εντελώς "νέους" δρόμους και να ανατρέψουν με βίαιο τρόπο την μέχρι σήμερα "αρχιτεκτονική" της, καθώς η οικονομία της Ευρώπης αρχίζει να διολισθαίνει στην ύφεση και στα προβλήματα που ποτέ δεν ξεπέρασε μετά το 2008-9. Ήδη στο Βερολίνο, το Παρίσι και την Φρανκφούρτη έχουν αρχίσει να αναβιώνουν παλιότεροι σχεδιασμοί για την επίσπευση του σχηματισμού ενός μικρότερου "σκληρού πυρήνα" της Ευρωζώνης (Σχέδιο Σόιμπλε) με κοινό παρονομαστή την δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων, την τραπεζική ολοκλήρωση, ενιαίο προϋπολογισμό και το ενιαίο νόμισμα. Σχεδιασμοί που αναμφίβολα θα τροφοδοτήσουν την διάλυση του οικοδομήματος του Μάαστριχτ και την διάσπαση της Ε.Ε. με όρους και συνέπειες που το Brexit με ή χωρίς συμφωνία θα μοιάζει με καλο-προγραμματισμένη διαδικασία...

Ο δεύτερος γύρος του 2008

H αλληλεπίδραση της οξύτατης πολιτικής κρίσης σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη έχει εμπλακεί σε ενα φαύλο κύκλο, χωρίς διέξοδο με τη νέα φάση της οικονομικής και νομισματικής κρίσης, πολλαπασιάζοντας τα συμπτώματα διάσπασης, οικονομικών και γεωπολιτικών συγκρούσεων.
Το 2008 – 2009 όταν ξέσπασε η κρίση μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, η άρχουσα τάξη παρά τις εσωτερικές ισχυρές διαφορές ειδικά μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, είχε συσπειρωθεί στις 20 ισχυρότερες καπιταλιστικές οικονομίες για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της τραπεζικής κατάρρευσης. Η μορφή που πήρε τότε η συσπείρωση αυτή αποκρυσταλώθηκε στη δημιουργία του περιβόητου G-20 που αποτέλεσε ένα "συντονιστικό φόρουμ" στο πλαίσιο του οποίου αποφασίσθηκαν τότε ΟΛΕΣ οι συντονισμένες νομισματικές παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών. Και αυτό παρά το γεγονός ότι σε επιπεδο δημοσιονομικής πολιτικής οι αντιδράσεις ήταν διαφορετικές σε ΗΠΑ, Ευρωζώνη, Ιαπωνία, Κίνα.

Η διάσπαση του G-20 στην τρέχουσα κατάσταση πέραν του ότι ήταν απολύτως εμφανής στην τελευταία σύνοδο στην Αργεντινή, αποτυπώνεται πλέον με την μεγαλύτερη σαφήνεια στα αλλεπάλληλα μέτρα προστατευτισμού και οικονομικού πολέμου, ειδικά από την πλευρά της κυβέρνησης Τραμπ, που έχουν διαλύσει κάθε πεδίο συνεννόησης και συνεργασίας. Η φαινομενικά μη αναστρέψιμη απόφαση των κεντρικών τραπεζών να αποσυρθούν από το πεδίο παρέμβασης για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης του 2008, με το (σταδιακό) τέλος των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης, έχει διευρύνει τις ανισομέρειες στο σύστημα ειδικά μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωζώνης.

Στις ΗΠΑ η Fed έχει αποσύρει σημαντικό μέρος των κεφαλαίων που είχε διοχετεύσει με τα 3 προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης (και συνεχίζει να αποσύρει 50 δις δολ. μηνιαίως) προκαλώντας "μαύρες τρύπες" συρρίκνωσης της διαθέσιμης ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα εκτός ΗΠΑ, ενώ παράλληλα έχει αυξήσει σταδιακά τα επιτόκια κοντά στο 3%. Η Αργεντινή έχει ήδη πέσει στην "τρύπα" αυτή και όπως φαίνεται ακολουθεί η Τουρκία, η Ν. Αφρική, το Πακιστάν, η Ινδία, κ.α.

Αντίθετα, η Ευρωζώνη και η ΕΚΤ μόλις τώρα διέκοψε το QE και δεν πρόκειται να αρχίσει την απόσυρση κεφαλαίων και την αύξηση των επιτοκίων πριν από το Β εξάμηνο του 2019, καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες εξακολουθούν να είναι φορτωμένες με περισσότερα από 750 δις. Ευρώ κόκκινα δάνεια τα οποία "πλέουν" σε μία θάλασσα τοξικών παραγώγων της τάξης των 600 τρις ευρώ. Μία εικόνα που διαφέρει από εκείνη των subprime στις ΗΠΑ το 2008, μόνο στο οτι είναι αυτή την φορά ακόμα μεγαλύτερη...

Το γεγονός οτι στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί τα επιτόκια και έχει αποσυρθεί ενα μεγάλο μέρος των κεφαλαίων των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης, δίνει μεν ενα συγκριτικό πλεονέκτημα στην Fed εναντι της ΕΚΤ. Και αυτό γιατί της επιτρέπει εν μέρη να κινηθεί εστω και προσωρινά με "πυροσβεστικό" τρόπο εν όψη ενός νέου χρηματιστηριακού κραχ, αντίθετα από την "ανοχύρωτη" Ευρωζώνη με τα μηδενικά επιτόκια.

Δεν μπορεί όμως να την απαλλάξει από τις συνέπειες του πρωτοφανούς διάστασης ελλείμματος στο Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, σε ενα περιβάλλον χρέους που ακόμα και το δολάριο δύσκολα θα μπορούσε να λειτουργήσει πλέον ως "σωσίβιο" της τελευταίας ευκαιρίας...

Με άλλα λόγια, η προσπάθεια μιας "αναστροφής" στην προ 2008 κατάσταση με τα μέσα της νομισματικής πολιτικής (απόσυρση των πολιτικών ποσοτικής χαλάρωσης) όχι μόνο αποδεικνύεται έμπρακτα αδύνατη, αλλά έχει ήδη πυροδοτήσει μέσα στη διετία 2018 – 2019 την δημιουργία συνθηκών οικονομικού και πολιτικού αδιεξόδου στα δύο ισχυρότερα κέντρα του καπιταλισμού τις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη. Αυτά τα αδιέξοδα είναι που πυροδοτούν τις δυνάμεις της αντεπανάστασης και της επανάστασης, μέσα από κοινωνικές εκρήξεις (σημάδια τους στην Γαλλία, την Ουγγαρία), γεωπολιτικές συγκρούσεις και πολέμους, στην αρένα της παγκόσμιας ταξικής πάλης.
Γ. Aγγ.