ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΟ 13 ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΕΕΚ

Η χρεοκοπία του καπιταλισμού στην Ελλάδα και η επόμενη ημέρα

1. Τα τέσσερα χρόνια της μνημονιακής πολιτικής, από το 2010 μέχρι σήμερα, στην διάρκεια των οποίων έχει εφαρμοσθεί ένα συνολικό πακέτο μέτρων (που ξεπερνά τα 63 δις ευρώ) πρωτοφανούς αγριότητας πάνω στην εργασία, έχουν ξεθεμελιώσει όλα τα παραγωγικά στοιχεία του καπιταλισμού στην Ελλάδα, όπως αυτά είχαν διαμορφωθεί στις επτά δεκαετίες της μεταπολεμικής περιόδου.

Οι βασικοί «στόχοι» του μνημονίου σε όλες του τις εκδοχές έχουν αποτύχει, προκαλώντας το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο για το οποίο είχαν δρομολογηθεί:

  • Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν  στην πενταετία 2007 – 2012 έχει καταρρεύσει από τα 225 δις ευρώ σε 190 δις ευρώ, με την εγχώρια κατανάλωση να μειώνεται από ένα ρυθμό αύξησης 6,9% το 2007 σε –10,2% το 2010, αντανακλώντας την τρομακτική μείωση μισθών και απασχόλησης.
  • Η ανεργία από το 8,3% το 2007 έφθασε το 2012 στο ιστορικά πρωτοφανές 28% με τα ποσοστά στην ανεργία της νεολαίας να ξεπερνούν πλέον το 65%. Τα πρωτοφανή αυτά ποσοστά ανεργίας αντανακλούν μια κατάσταση μαζικής απo-επένδυσης σε όλα τα επίπεδα της οικονομικής δραστηριότητας και κυρίως στη βιομηχανική και έμπορο-βιοτεχνική παραγωγική βάση του εγχώριου καπιταλισμού. Η απo-επενδυτική αυτή τάση συνεχίζεται και επιδεινώνεται με ραγδαίους ρυθμούς από την πορεία της διεθνούς κρίσης η οποία σπρώχνει τις μεγαλύτερες βιομηχανικές παραγωγικές μονάδες να μετακομίζουν σε άλλες «ασφαλέστερες» περιοχές παρά την ισοπέδωση των αμοιβών στην Ελλάδα.
  • Ο ρυθμός αύξησης του ποσοστού εκμετάλλευσης της εργασίας εκτινάχθηκε σε μη μετρήσιμα πλέον επίπεδα καθώς η κατάρρευση της απασχόλησης και των αμοιβών επιδεινώνεται με ταχύτατους ρυθμούς, με τους μισθούς να μειώνονται σχεδόν 10% σε ετήσια βάση και την ανασφάλιστη εργασία να καταλαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερα τμήματα σε υπηρεσίες και τα υπολείμματα της βιομηχανικής παραγωγής. Στα υποτυπώδη στοιχεία μέτρησης της τάσης αυτής φαίνεται το μοναδιαίο κόστος εργασίας να πέφτει από το συν 2,6% το 2007 στο μείον 6,2% το 2012 στη βάση ετήσιας μεταβολής, με την παραγωγικότητα να μειώνεται αντίστοιχα από το συν 5% ετησίως στο 1,5% ετησίως το 2012 ανατρέποντας το περιβόητο ιδεολόγημα για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας.
  • Το χρέος:  Μέσα σε πέντε χρόνια έχει εκτιναχθεί από το 107% του ΑΕΠ στο 179% του ΑΕΠ (από 239 δις ευρώ σε 321 δις ευρώ), καθιστώντας μη βιώσιμη την αναχρηματοδότησή του. Στο εσωτερικό αυτού του αποτελέσματος καταγράφεται η πλήρης αδυναμία χρηματοδότησης από την ευρωπαϊκή διατραπεζική αγορά τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Με αποτέλεσμα το χρέος του ιδιωτικού τομέα να έχει «παγώσει» περίπου στο 100% του ΑΕΠ και να μη μπορεί να αναχρηματοδοτηθεί. Τα κόκκινα δάνεια ξεπερνούν τα 70 δις ευρώ και το 2014 θα ξεπεράσουν τα 82 δις ευρώ σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των τραπεζών! Η τάση αύξησής τους θα συνεχισθεί και θα κορυφωθεί το 2015 αν μέσα στο 2014 η ύφεση περιορισθεί στο -0,5% έως και + 0,5% του ΑΕΠ σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις. Η κατάσταση αυτή αποτυπώνεται στατιστικά και στο γεγονός ότι η χρηματοδότηση με δάνεια του ιδιωτικού τομέα από θετική 21,5% το 2007 έχει γίνει αρνητική (-4,2%) το 2012.

Με άλλα λόγια η μνημονιακή  λαίλαπα που υιοθέτησε ως οικονομική και πολιτική απάντηση στο αδιέξοδο της κρίσης η εγχώρια άρχουσα τάξη το 2010 και μεταφράστηκε σε μαζική ανεργία, επιχείρηση καταστροφής κεκτημένων τριών δεκαετιών μετά την ανατροπή της χούντας και ένα πακέτο άγριων μέτρων λιτότητας πάνω από 63 δις ευρώ (χωρίς να υπολογίζεται η καταστροφή της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων με το PSI), κατέληξε στη λογιστική συμπίεση του εσωτερικού (το περιβόητο πρωτογενές πλεόνασμα) και του εξωτερικού ελλείμματος (εμπορικό ισοζύγιο) τσακίζοντας το κατά κεφαλή ΑΕΠ από το 94% στο 71% του ευρωπαϊκού μέσου όρου και του χρέους στο ιστορικά πρωτοφανές και πραγματικά μη βιώσιμο χρέος στο 179% του ΑΕΠ !

2. Αυτήν την μη διαχειρίσιμη  πλέον, με καπιταλιστικούς όρους, κατάσταση χρεοκοπίας έχει μπροστά της η μνημονιακή συγκυβέρνηση ΝΔ/ΠαΣοΚ και κάθε άλλη που θα την ακολουθήσει.

Είναι απολύτως αναγκαίο να δούμε εδώ ότι δεν είναι μόνο στην διάρκεια αυτής της πενταετίας που οι δομικές αντιφάσεις και αδυναμίες του εγχώριου καπιταλισμού πυροδοτήθηκαν από την κρίση που ξέσπασε το 2008 οδηγώντας στην σημερινή κατάσταση, όπως έχουν αναλύσει τα κείμενα του 12ου Συνεδρίου του ΕΕΚ.

Είναι και οι τωρινές νεώτερες αλλαγές στους σπασμούς της παγκόσμιας κρίσης (η ανατροπή της νομισματικής πολιτικής στις ΗΠΑ και η τραπεζική ενοποίηση στην Ευρωζώνη) που συγκροτούν όλες τις προϋποθέσεις ανατροπής των σχεδιασμών της ευρωπαϊκής και της ντόπιας άρχουσας τάξης για την αντιμετώπιση της χρεοκοπίας στην Ελλάδα, με ένα νέο δάνειο και με την αναδιάρθρωση του μη βιώσιμου χρέους.

Πρέπει να επισημάνουμε εδώ ότι τόσο το πρώτο όσο και το δεύτερο πακέτο δανείων προς την Ελλάδα έλαβαν χώρα σε μία περίοδο που ο καπιταλισμός αντιμετώπιζε τις συνέπειες της κρίσης που ξέσπασε το 2008 με μια διαρκή (μέσω των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης των ΗΠΑ και των προγραμμάτων κεφαλαιοποίησης των τραπεζών) νομισματική χρηματοδότηση που έχει αγγίξει τα 9 τρις δολ. διεθνώς.

Αυτή η καθοριστικής σημασίας διαπίστωση σήμερα βρίσκεται προ των πυλών της αναίρεσής της.

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να διακρίνουμε ότι το πρώτο δανειακό πακέτο/μνημόνιο για την Ελλάδα (2010) ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα του συνδυασμού αφ’ ενός των πιέσεων των ΗΠΑ να αποφύγουν μια διεθνή ανατροπή των προσδοκιών που είχαν στηρίξει στο πρώτο πρόγραμμα «ποσοτικής χαλάρωσης» και αφετέρου  του διλήμματος που είχε τεθεί στο γαλλογερμανικό άξονα για το αν θα δρομολογήσουν το ξήλωμα της ευρωζώνης με πρώτο επεισόδιο την «έξοδο» της Ελλάδας από το ευρώ.

Το πρωτοφανές πακέτο ενός τρις ευρώ (LTROs) που διέθεσε η ΕΚΤ στις ευρωπαϊκές τράπεζες στα τέλη του 2011 και στις αρχές του 2012 λειτουργώντας στα όρια της καταστατικής της δικαιοδοσίας, το έκανε σε πολύ μεγάλο βαθμό για να δημιουργήσει ένα ανάχωμα απέναντι στις συνέπειες που μπορούσε να έχει στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου η πρώτη στην ευρωζώνη «διαγραφή» χρέους κρατικών ομολόγων με το PSI στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 2012.

Και η συνέχεια ήταν ανάλογη καθώς υπό την πίεση των ΗΠΑ (δεύτερο πακέτο «ποσοτικής χαλάρωσης» και της Fed) η Ευρωζώνη υποχρεώθηκε να στηρίξει τις αγορές ομολόγων με την εξαγγελία του περιβόητου ΟΜΤ (Πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων για τις χώρες της ευρωζώνης που θα βρίσκονταν υπό την πίεση των αγορών). Και η σαφής διασύνδεση με την κρίση χρέους στην Ελλάδα δεν σταματάει εκεί.

Λίγους μήνες αργότερα στο Eurogroup του Νοεμβρίου του 2012 οι χώρες της Ευρωζώνης και η ΕΚΤ υποχρεώθηκαν σε μία νέα συμφωνία με το ΔΝΤ για την Ελλάδα, γιατί το OMT «προστάτευε» μόνο τις εκτός προγράμματος στήριξης χώρες και όχι τις περιπτώσεις «ατυχημάτων» που αφορούσαν σε χώρες που ήταν σε πρόγραμμα όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, κλπ.

Έτσι το Eurogroup δεσμεύθηκε στην συνάντηση εκείνη έναντι του ΔΝΤ (προκειμένου να παραμείνει αυτό στα σχήματα χρηματοδότησης της Ευρωζώνης) ότι:

  • με την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα διασφαλίσει την επίτευξη «πρωτογενών πλεονασμάτων» τα επόμενα χρόνια (δηλαδή θα ισοσκελίσει τις δαπάνες της με τα έσοδά της, εκτός της εξυπηρέτησης του χρέους και δεν θα παρουσιάσει δηλαδή «δημοσιονομικό κενό»).
  • οι χώρες της ευρωζώνης θα καλύψουν αφενός το «χρηματοδοτικό κενό» (δηλαδή τα κεφάλαια που θα χρειασθεί για πληρωμές τόκων και χρεολυσίων που η ίδια δεν μπορεί να καλύψει με πρωτογενή πλεονάσματα) και αφετέρου
  • θα προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση του χρέους της για να μπορεί αυτό να χαρακτηρισθεί από το ΔΝΤ «βιώσιμο». Είτε με νέο «κούρεμα», είτε με μετατροπή του χρέους σε «πολύ» μακροπρόθεσμο (50χρονα ομόλογα) και πολύ χαμηλό επιτόκιο.

Aποτέλεσμα αυτής της «συμφωνίας» είναι η ασφυκτική πίεση που ασκεί τώρα η τρόικα για νέο πακέτο μέτρων ύψους 2 δισ. ευρώ για να καλυφθεί το «δημοσιονομικό κενό» του προϋπολογισμού του 2014. Και θα ακολουθήσει άλλη «συζήτηση» για το ανάλογο δημοσιονομικό κενό του 2015, πριν αρχίσει η συζήτηση για το νέο τρίτο κατά σειρά δάνειο και μνημόνιο για να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό αποπληρωμής των δανείων την τριετία 2014 – 2016.

3. Στο νέο διεθνές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον που δρομολογεί η αναγνώριση της αναποτελεσματικότητας των πολιτικών που είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα στις ΗΠΑ (QE – Tapering) απέναντι στην κρίση, η χρεοκοπία του καπιταλισμού στην Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε δύο εναλλακτικά σενάρια από την πλευρά της ευρωπαϊκής αλλά και της εγχώριας αστικής τάξης:

  • Το ελεγχόμενο εντός ευρωζώνης χρεοστάσιο
  • Την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ με την βοήθεια ενός προγράμματος ελεγχόμενης χρεοκοπίας.

Στο πρώτο ενδεχόμενο βασική προϋπόθεση είναι η ύπαρξη στην Ελλάδα μιας κυβέρνησης που θα μπορεί να επιβάλει την συνέχεια του μνημονίου αυξάνοντας περισσότερο την ανεργία και το εύρος εκμετάλλευσης της εργασίας. Με την προϋπόθεση αυτή που θα αντικατοπτρίζεται σε οικονομικό επίπεδο στην εξασφάλιση «πρωτογενών πλεονασμάτων» μέχρι και το 2020, η ευρωζώνη θα καλύψει το «χρηματοδοτικό κενό» των επόμενων ετών με ένα τρίτο δάνειο και ταυτόχρονα θα προχωρήσει ένα δεύτερο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους. Με άλλα λόγια η αδυναμία αποπληρωμής του χρέους τα επόμενα χρόνια (χρεοστάσιο) θα αντιμετωπισθεί με ανακύκλωση των δανείων που έχουν δοθεί υπό την προϋπόθεση της εφαρμογής των νέων μνημονιακών όρων διακυβέρνησης.

Στο δεύτερο ενδεχόμενο που θα είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας του ευρωπαϊκού κεφαλαίου να διατηρήσει μια κοινοβουλευτική αποτελεσματικά μνημονιακή κυβέρνηση στην Ελλάδα, η «ομαλή» εξέλιξη που έχει ήδη μελετηθεί αφορά την «έξοδο» της Ελλάδας από το ευρώ και την εκδήλωση χρεοστασίου εκτός ευρώ. Το σενάριο αυτό που έχει μελετηθεί σε πολλές εκδοχές σε Βρυξέλλες (Κομισιόν) και Φρανκφούρτη (ΕΚΤ) στην «ομαλή» του εκδοχή προβλέπεται ότι θα συνοδεύεται με την ταυτόχρονη «προικοδότηση» της Ελλάδας με ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης της μετάβασης σε εθνικό νόμισμα με την προϋπόθεση ότι η κυβέρνηση θα είναι «συνεργάσιμη» (σε δημοσιονομικό και χρηματοπιστωτικό επίπεδο) και με στόχο να ελεγχθούν οι αντιδράσεις των αγορών απέναντι στην προοπτική έναρξης «ξηλώματος» του ευρώ που θα σηματοδοτήσει η πρώτη αποχώρηση χώρας από την Ευρωζώνη.

Η πραγματική απειλή όμως για το ευρωπαϊκό και το εγχώριο κεφάλαιο βρίσκεται στην προοπτική μιας ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας της Ελλάδας που θα προκύψει από την ανατροπή της μνημονιακής κυβέρνησης, χωρίς μνημονιακού χαρακτήρα στήριξη στην «μετάβαση» προς το εθνικό νόμισμα.

Για το «σενάριο» αυτό ούτε στις Βρυξέλλες ούτε στην Φρανκφούρτη, έχει γίνει δυνατό να συγκροτηθούν προγράμματα τέτοια που να μπορούν να «αποστειρώσουν» τις ανεξέλεγκτες και αδύνατο να προβλεφθούν, συνέπειες για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα του ευρώ, όπως έχει  παραδεχθεί η πλειονότητα των μελών του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΚΤ !

Και το χρονικό περιθώριο που απομένει σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, μέχρι να βρεθεί η ευρωπαϊκή και η εγχώρια άρχουσα τάξη μπροστά στο τέλος αυτής της διαδρομής δεν ξεπερνά τα τέλη του 2014 ή το πολύ τα μέσα του 2015.

Αυτό βέβαια με την προϋπόθεση ότι δεν θα μεσολαβήσουν κοινωνικές εκρήξεις που θα συντομεύσουν πολύ απότομα την ώρα της κρίσης.

Δεκέμβρης 2013