ΘΕΑΤΡΟ "ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΜΕΡΑ"


και μια ξεχωριστή συζήτηση
με την Κάτια Γέρου και τον Νίκο Νίκα

Από την 1η Νοέμβρη και μέχρι τις αρχές ή τα μέσα Γενάρη, στο θέατρο Σκρόου (Αρχελάου 5-7, Παγκράτι), παίζεται η παράσταση «Μια ξεχωριστή Μέρα» σε σκηνοθεσία Βασίλη Νικολαΐδη, σκηνικά-κοστούμια Κυριάκος Κατζουράκης και Χρύσα Βουδούρογλου, μουσική Λεωνίδας Μαριδάκης.
Το θεατρικό έργο βασίζεται στην ομώνυμη ταινία του Έττορε Σκόλα (1977) και διαδραματίζεται το Μάη του 1938, τη μέρα της φασιστικής υποδοχής του Χίτλερ στη Ρώμη, παρουσιάζοντας με πολύ συμπυκνωμένο και ενδιαφέροντα τρόπο την ιδιαίτερη όσο και εκρηκτική σχέση δύο ανθρώπων. Της αγράμματης νοικοκυράς Αντονιέτας (Κάτια Γέρου) και του Γκαμπριέλε, αντιφασίστα διανοούμενου, ομοφυλόφιλου και διωκόμενου από το φασιστικό καθεστώς (Νίκος Νίκας).     
Ν.Π: Μιλήστε μας για την μέχρι τώρα εμπειρία σας από την παράσταση.
Κάτια Γέρου:  Το γεγονός ότι τα θέματα του έργου είναι τόσο επίκαιρα, μας προκάλεσε στην αρχή, ένα σφίξιμο στην καρδιά και μας επιστράτευσε το καλλιτεχνικό μας φιλότιμο πολύ πιο έντονα. Σε κάθε παράσταση οι ηθοποιοί παθιαζόμαστε και σκύβουμε με πολύ ενδιαφέρον ψάχνοντας τα κρυφά και τα φανερά νοήματα του έργου. Όταν όμως ένα έργο είναι τόσο σατανικά επίκαιρο δε θες να χαθεί καμία ευκαιρία να μιλήσεις στο συμπολίτη σου όχι ως ηθοποιός αλλά ως πολίτης - έτσι κι αλλιώς εγώ πιστεύω ότι ο ηθοποιός είναι πολίτης. Μιλώντας για αυτά τα θέματα, την καταπίεση της ιδιαιτερότητας, την άνοδο του φασισμού και το πώς καλοσυνάτοι και αθώοι άνθρωποι μπορούν να πιστέψουν σε τέτοιες τερατώδεις ιδεολογίες, στο τέλος κάθε βραδιάς νιώθεις ότι έχεις συμμετάσχει σε μια μικρή δράση κι εσύ.
Νίκος Νίκας: Το συγκεκριμένο έργο, για να χρησιμοποιήσω μια φράση της Κάτιας από το βιβλίο της «Αλλάζοντας τους παλμούς της καρδιάς», το αντιμετωπίσαμε καθαρά με την έννοια του Επείγοντος. Δηλαδή -δυστυχώς για το 2013- είναι επείγον το έργο για την ανθρωπότητα. Είναι μανιφέστο. Και βέβαια μετά άρχισε η καθαρή δουλειά, για να μπορέσει να βγει το δυναμικό του έργου μέσα από τη θεατρική πράξη.
Ν.Π: Έχουμε μια ανατομία του φασισμού σε όλα τα επίπεδα, την καταπίεση της γυναίκας μες στην οικογένεια, τη μεταχείριση του ομοφυλόφιλου, της διαφορετικότητας εν γένει. Τελικά όλη αυτή η φασιστική καταπίεση, πιστεύετε ότι κάνει τους ήρωες να έχουν την αίσθηση της επαναστατικής πράξης με αυτή τη σχέση τους;
Κάτια Γέρου: Έχουμε σκεφτεί ότι υπό άλλες συνθήκες αυτοί οι δύο άνθρωποι, ένας ραδιοεκφωνητής, μέρος μιας ιντελλιγκέντσιας της εποχής, και μια αγράμματη μάνα 6 παιδιών δε θα γυρνούσαν ποτέ να κοιτάξουν ο ένας τον άλλο. Μέσα στην έκρυθμη όμως συνθήκη μπορεί να γίνει η τυχαία συνάντηση και να ανοίξουν οι άνθρωποι διάπλατα. Και κει σπάνε όλα τα ταμπού. Σα συμπέρασμα για τη ζωή μας σήμερα, μπορούμε να πούμε, ότι μέσα στην έκρυθμη συνθήκη υπάρχουν δύο δρόμοι, και οι δύο ακραίοι: ή πέφτεις στα τάρταρα και βυθίζεσαι στις προκαταλήψεις σου και γίνεσαι πιο φανατικός απ’ όσο ήσουν ή ανοίγεις τα μάτια σου και τα αυτιά σου, όπως κάνουν αυτοί οι δύο και αποκτάς τη χαμένη ανθρωπιά, με την έννοια της ουσίας του ανθρώπου, γιατί οι άνθρωποι περνάμε τις ζωές μας συνήθως κουφοί και τυφλοί.
Νίκος Νίκας: Εγώ πιστεύω ότι δεν είχανε την αίσθηση,  αυτό συμβαίνει συχνά στη ζωή μας,  δεν είχαν την αίσθηση της επαναστατικής πράξης, ότι κάνουν κάτι ενάντια στην καθημερινότητα και τις συνθήκες που επικρατούν γύρω τους. Ήταν το καταφύγιό τους, σαν αταβιστική κίνηση, δηλαδή κίνηση του ενστίκτου επιβίωσης και όχι ως επαναστατική πράξη. Μετά αυτό μπορεί να μεταφραστεί έτσι, ως εκ του αποτελέσματος, όχι εκ προθέσεως. Πολλές φορές οι επαναστάσεις στη ζωή μας, οι μικρές κι οι μεγάλες, ξεκινάνε από ένα ένστικτο στοιχειώδους επιβίωσης του ανθρώπου ως ανθρώπου, ως οντότητας. Λες το στοιχειώδες είναι να έχω Παιδεία,  να έχω Υγεία, αυτό από ένστικτο μπορεί να σε οδηγήσει να βγεις στο δρόμο και να διαμαρτυρηθείς και εκ του αποτελέσματος να θεωρηθεί μια επαναστατική πράξη γιατί τη δεδομένη στιγμή καθόρισε κάποια εξέλιξη σε πολύ βασικά πράγματα που πρέπει να έχει ο άνθρωπος.
Ν.Π: Τελικά η αλλαγή είναι πιο μεγάλη για την ηρωίδα μετά απ’ αυτή τη συνάντηση..
Κ. Γέρου: Άλλαξε εντός της ο ρυθμός του κόσμου, έχει καταρρεύσει το μέχρι τότε είδωλό της, του «Ντούτσε», αλλά η ζωή της θα συνεχίσει να είναι καταπιεσμένη, αυτό είναι το τρομερό. Θα την αντέξει, δυστυχώς, αλλά θα έχει εντός της να την ταλαιπωρεί και να την παρηγορεί ταυτόχρονα το τρομερό, το ιερό μυστικό που θα τη συνοδεύει στην μοναχική ζωή της μέσα σε μια εφταμελή οικογένεια. Μακάρι να ήταν τόσο εύκολο η μικρή εξέγερση να φτάσει στη μεγάλη.
ΝΠ: Μάλλον πρέπει να γραφτεί η συνέχεια του έργου.
Κάτια Γέρου: Το φινάλε της κινηματογραφικής ταινίας, είναι ακόμα πιο τρομακτικό. Τη φωνάζει ο άντρας της, της λέει πάμε μέσα στο κρεβάτι, αφού έχει δει αυτή τον Γκαμπριέλε να φεύγει συνοδευόμενος από τους μπάτσους και της λέει: «απόψε αν είμαστε τυχεροί θα σου κάνω έναν μικρό Αδόλφο»!…
Νίκος Νίκας: Ούτε κι εκείνου η ζωή θα αλλάξει. Εκείνος φεύγει εξορία, οι συνθήκες που θα αντιμετωπίσει θα είναι πολύ άγριες, δεν ξέρουμε αν θα επιβιώσει καν, μην ξεχνάμε τα ροζ τρίγωνα, τη διάκριση που είχαν οι ομοφυλόφιλοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ήταν χειρότερη κατηγορία ακόμα και από τα αστέρια των εβραίων. Εάν τον πάρουν χαμπάρι και ενταχτεί στο στάτους των στρατοπέδων συγκέντρωσης δε θα επιβιώσει πιθανότατα. Σίγουρα όμως θα θυμάται με πολύ μεγάλη ζεστασιά αυτή τη συνάντηση, γνωρίζοντας ότι εάν ποτέ ξανασυναντιούνταν θα είχε έναν δικό του άνθρωπο.  
Κάτια Γέρου: Νομίζω ότι ένα είδος πολιτικού θεάτρου και σινεμά που έχει μεγάλη δύναμη, είναι αυτό που δείχνει τον μέσο άνθρωπο σε καθεστώτα φρίκης. Απ’ τις πιο δυνατές στιγμές για μένα, είναι να βλέπω τις πιο μεγάλες και κρυμμένες δυνατότητες του ανθρώπου οι οποίες νομοτελειακά συντρίβονται. Πρέπει να είναι κανείς πολύ δυνατός και πολύ τυχερός, για να κάνει κάτι απ’ όσα εν δυνάμει μπορεί. Το βλέπω στον κόσμο γύρω μου. Και μου προκαλεί οργή η ακύρωση αυτών των δυνατοτήτων.
Νίκος Νίκας: Την προηγούμενη εβδομάδα είχε έρθει μια φίλη μου στην παράσταση και  κόλλησε στη φράση του ήρωα «τώρα είμαι σε διαθεσιμότητα». Και μου αποκάλυψε ότι ο άντρας της είναι σε διαθεσιμότητα γιατί είναι πρώην εργαζόμενος στην ΕΡΤ. Μιλάμε για ένα έργο που αναφέρεται στο 1938, γράφτηκε το 1977 και κανονικά, αν η ανθρωπότητα πήγαινε καλά, θα έπρεπε να είναι ξεπερασμένο. Δυστυχώς είναι τόσο σημερινό, τόσο επίκαιρο και αποτελεσματικό στο μυαλό, τη συνείδηση και την ψυχή του μέσου έλληνα θεατή. Και αυτό, δεν είναι ευχάριστο.  
Ν.Π.: Χάρη στην Αντονιέτα ο Γκαμπριέλε κερδίζει και την ίδια του τη ζωή  πάντως…
Νίκος Νίκας: Ναι!.. Νομίζω ότι αυτό είναι το κίνητρο για να τη συναντήσει στο σπίτι της. Είναι μια ανάσα ζωής και ίσως παθαίνει και το σοκ ότι τα απλά καθημερινά πράγματα, που τα βάζουμε στην άκρη, δεν πρέπει να τα περιφρονεί και να τα σνομπάρει. Με μια απλή συνάντηση έσωσαν ουσιαστικά ο ένας τη ζωή του άλλου, με διαφορετικό τρόπο, σε φυσικό και πνευματικό επίπεδο.
Κάτια Γέρου:  Η αρχική αντιμετώπιση της Αντονιέτας στο ότι είναι αντιφασίστας ομοφυλόφιλος είναι «καλά σου κάναν και σε διώξαν απ’ τη θέση σου».
Νίκος Νίκας: Πολλές φορές ξεσπάμε στον λάθος άνθρωπο γιατί έχουμε υποστεί πολλή άρνηση, απόρριψη, περιθωριοποίηση. Τελικά μια ερωτική συνάντηση όμως σαν κι αυτή, ακριβώς επειδή είναι απρόσμενη, δίνει και ένα μήνυμα απελευθέρωσης από τις προκαταλήψεις για το αγαπητικό πλησίασμα και την ερωτική συμπεριφορά.
Ν.Π: Είναι πολύ καίρια όσα μας λέτε. Αν μας ζητούσαν να εξηγήσουμε γιατί πιστεύουμε στον ελευθεριακό κομμουνισμό θα λέγαμε όσα είπε η Κάτια Γέρου για την απελευθέρωση των δυνατοτήτων του ανθρώπου. Οι καλλιτέχνες πολλές φορές με το λόγο τους διατυπώνουν την αλήθεια μ’ ένα ζωντανό και διαυγή, αδογμάτιστο και ξάστερο τρόπο. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό για το επαναστατικό κίνημα. Τους χρειαζόμαστε και εκτός σκηνής. Μέσα μας, μαζί και δίπλα μας .
Νίκος Νίκας: Το άλλο στρατόπεδο πάντως, των πολιτικών, είναι που δεν τολμά να έλθει σε επαφή με το θέατρο.
Κάτια Γέρου: Παλιά, πριν από 20 χρόνια, συχνά έρχονταν οι πολιτικοί της δεξιάς αλλά και της αριστεράς στις παραστάσεις, δεν υπήρχε αυτή η αποδοκιμασία που υπάρχει σήμερα.
Νίκος Νίκας: Σε μια υγιή Ελλάδα, που έχει δύο νομπελίστες συν τον Καβάφη, θα ’πρεπε η ποίηση να είναι το πιο κοινό και αυτονόητο υλικό στο στόμα μας. Το ότι είναι προνόμιο κάποιων ακαδημαϊκών, αυτό είναι πρόβλημα.
Κάτια Γέρου: Τα τελευταία 30 χρόνια οι διανοούμενοι λέγονται «κουλτουριάρηδες». Κάνουν κριτική στον Πελεγρίνη γιατί παίζει θέατρο. Είναι τρομακτικό. Στη χώρα που γέννησε το θέατρο τον κριτικάρουν γιατί ασχολείται με το θέατρο. Να κατηγορείς κάποιον όχι με τα επιχειρήματά σου αλλά γιατί παίζει θέατρο; Και απαντάει ο Εμπειρίκος σ’ αυτό: Οκτάνα θα πει, πάση θυσία διατήρησις της παιδικής ψυχής, σε όλα τα στάδια της ωριμότητας και όλας τα εποχάς του βίου. Αν το πεις αυτό τώρα θα σε περάσουν για ούφο. Οι αριστεροί κανονικά έχουν παιδική ψυχή, απλώς επικάθονται πράγματα σ’ αυτήν και πολλές φορές χαλάει. Το ζήτημα είναι να μπορείς να πάρεις αλλά και να σ’ αφήνουν να αναπτύσσεις τις ικανότητές σου.
ΝΠ: Πότε σχεδιάσατε αυτή την παράσταση;
Κάτια Γέρου: Πέρυσι τέτοια εποχή.
ΝΠ: Τα όσα έχουμε ζήσει με τη δολοφονία από τους ναζί του Παύλου Φύσσα, δίνουν νέα διάσταση και στην ίδια την παράσταση. Ποιο είναι το σχόλιό σας;
Νίκος Νίκας: Η έννοια της διαφορετικότητας είναι πάντα δίπλα μας και θέλει μεγάλη άσκηση για να την αντιμετωπίζεις. Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα μας συγκλόνισε βαθιά. Οι άνθρωποι όμως που συγκλονίστηκαν, οι ανάλογες Αντονιέττες, όταν δολοφονούνταν ο Πακιστανός και ο Ιρανός δεν συγκλονίζονταν και ίσως έλεγαν ότι τα πράγματα πρέπει να μπουν σε τάξη. Πρέπει εμείς οι ίδιοι να σκεφτούμε ότι δεν είχαμε ποτέ υποφέρει από τη δολοφονία άλλων ανθρώπων. Γιατί μιλάμε για ανθρώπους και όχι για εθνικότητες ή χρώματα, μόρφωση, σεξουαλική επιλογή ή θρησκεία. Ποιος είναι δικός μας και ποιος είναι ξένος; Τι είναι καπιταλισμός, τι είναι αριστερά; Μήπως ο άνθρωπος πρέπει να σκεφτεί ξανά ποια είναι η θέση μας στον κόσμο;
Κάτια Γέρου: Εγώ προσυπογράφω σε όσα είπες περί διαφορετικότητας και πως δεν κλάψαμε προηγούμενα. Αλλά πάλι καλά που δεν πέρασε στο ντούκου και τώρα. Είναι τόσο σαφές αυτό που γίνεται τώρα, η παντοδυναμία του κεφαλαίου που διακινείται και σκοτώνει κόσμο, εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο. Το γιατί γίνεται το κακό είναι σαφές, το γιατί δεν εμποδίζεται η απληστία και η συσσώρευση πλούτου είναι το ζήτημα. Και ποια είναι η πρότασή σου, μας ρωτάνε; Πρώτα απ’ όλα να ξεκουμπιστούν γιατί έχουν διαπράξει αδικία και κακό. Να καθίσουμε όλοι μας μια βδομάδα κάτω να μην κουνιέται τίποτα να δεις πώς πέφτουνε.. Μετά το βλέπουμε στην πορεία πώς θα ξανασπείρουμε απ’ την αρχή τον κόσμο.  Χρειαζόμαστε μια ουσιαστική αντιμετώπιση των ζητημάτων. Να έχουμε μια Παιδεία που να δίνει γνώσεις και χαρά κι απόλαυση σε όλους και όχι να απαιτεί συσσώρευση πτυχίων που φέρνουν την ίδια ανεργία σε όλους. Το ζήτημα είναι πόσο μπορούμε να κάνουμε όλη αυτή την οργή ενέργεια προς τα έξω και αγάπη, ένα αίτημα άλλης ζωής και μακάρι η αριστερά να βάλει στο λεξιλόγιό της αυτό το αίτημα ζωής. Εδώ υπάρχει η σύνδεση του έργου με το παρόν, με το δεκατριάχρονο κοριτσάκι που πέθανε, με τον ομοφυλόφιλο στην Ιταλία που αυτοκτόνησε πρόσφατα γιατί επλήγη η αξιοπρέπειά του. Στο θέατρο, ο Κουν έλεγε ότι πρέπει να έχουμε ανάταση και κοινωνική στόχευση. Και τα δύο είναι πολύ συγκεκριμένα και ταυτόχρονα αφηρημένα. Παρ’ όλα όσα συμβαίνουν πρέπει να σκηνοθετώ το εσωτερικό μου γέλιο και με πείσμα να το διατηρώ.  
Νίκος Νίκας: Το εκ του ασφαλούς είναι μεγάλος κίνδυνος για τη ζωή μας και μας έχει αφαιρέσει τον κοινό νου. Και το ασφαλές δεν είναι ασφαλές πια, ακόμα και αν δεν το έχουμε καταλάβει..
                                                                                        Για τη συνέντευξη: Ερνέστο Α. - Κατερίνα Σ.